Кіріспе
Археологиялық нысанның түрі Жанып кеткен үйінді - археологиялық нысан, ол ұсақталған тастар мен ағаш көмірінен тұратын үйінді, әдетте, іргелес ошақ пен құдықпен. Құйманы су өткізбейтін етіп қазу үшін оны тастан қазып, ағашпен немесе балшықтан қаптап жасайтын. Радиоуглеродтық даталар өте әртүрлі, ең ертегі - Неолиттің соңғы кезеңдері, б.з.д. 1900 мен 1500 және б.з.д. Сондай-ақ ерте орта ғасырларға дейінгі кейбір даталар бар. Жанып кеткен үйінділерде қолданылатын технология әлдеқайда көне және палеолиттен бастап кездеседі.
A burnt mound is an archaeological feature consisting of a mound of shattered stones and charcoal, normally with an adjacent hearth and trough. The trough could be rock cut, wood lined or clay lined to ensure it was watertight. Radiocarbon dates vary quite widely, the earliest being late Neolithic, with clusters of dates between 1900 and 1500 BC and 1200–800 BC, with some outliers in the Iron Age. There are also some dates that go into the Early Middle Ages. The technology used at burnt mounds has much greater antiquity and is found from the Palaeolithic onwards.
Сипаттамасы мен құрылуы
Бұлардың барлығы отта қыздырылған тастардан қалған, суды қыздыру үшін пайдаланылған. Тастың жарылуы қыздырылған тастар сұйықтыққа түсіп, суға айналған кездегі жылулық шоқтың нәтижесінде болған көрінеді. Бұл үйінді тас сынықтары мен ағаш көмірінің үйіндіге құйылуымен, үнемі суды тазартудан пайда болады деп болжанады. Топырақ көбінесе көтерілгеннің нәтижесі ретінде көрінетін жарты ай пішініне ие. Мұраларды құруға қанша уақыт қажет болғаны туралы көп пікір айтылды. Кейбір түсіндірмелер материалдың тез жинақталуын болжайды, өйткені құдық қарқынды және жиі пайдаланылды; басқалары баяу жинақталуын ұсынады, онда құдық ұзақ уақыт бойы кейде пайдаланылды. Бір тезис - бұл үйінділер аңшылық жерлерде құрылған; бұл түсіндірме, әрине, жинақталудың соңғы үлгісіне әкеледі, ал біріншісі, құдықтың пайдаланылуы негізінен үйдегі мақсатқа арналған деп болжайды.
Ұлыбритания мен Ирландия
Жанып кеткен үйінділердің басым көпшілігі Ұлыбританияның таулы жерлерінде және Ирландияда кездеседі, онда оларды fulachtaí fia деп атайды. XIX ғасырдан бастап танылған олар 1980-жылдарға дейін аз қызығушылық туғызды. Ирландияда олар суға жақын жерде жиі кездеседі. Британияда олардың таралуы биік жерлерде ғана таралған. Алайда, бұл иллюзорлық болуы мүмкін, өйткені сызықтық жолдар қазбалары кезінде төменгі биіктіктерде мысалдар табылған. Бұрын оларды танымаудың себебі - үйінділер арамен араланған, бірақ құдық ішінара сақталып қалуы мүмкін және материалдың таралуы ретінде күйген үйінді материалдарының қабаттары сақталады. Жанып қалған және қираған тау жыныстары мен көмірдің қоспасы, жанып қалған үйінді материал ретінде белгіленеді, кейде сулы жерсіз кездеседі. Оркниде қоныстану орындары бар, онда күйген үйінді материалдары қалың қабаттар ретінде кездеседі, бірақ тау жыныстарының жарылуын түсіндіруге арналған шұңқыр жоқ. Британияда таралудың биік жерлердегі бейімділігі олардың аңшылық партиялар үшін пісіру орындары болғанын білдірді және бұл туралы ортағасырлық ирланд мәтіндерінен суреттер бар. Жанып кеткен үйінділер әрқашан су ағыстарына жақын орналасқан, ал бір жанып кеткен немесе өзен бойымен бірнеше жағдай болуы мүмкін. Көптеген күйдірілген үйінділердің деректері олардың Ирландия мен Шотландияда кездесетінін көрсетеді, бірақ олар Уэльсте және Англияда да кездеседі. Уэльстердің мысалдары ағылшын тіліндегі көптеген мысалдары сияқты таулы және ауылдық жерлерде, бірақ төменгі ағылшын орталығында да көп кездеседі.
, but there is no trough to explain the shattering of the rocks. The upland bias in distribution in Britain has led to a suggestion that they were cooking sites for hunting parties, and there are images from Medieval Irish texts that appear to show this. The burnt mounds are always adjacent to water courses, and there can be several instances along the same burn or stream. The implication found in many accounts of burnt mounds gives the impression that they are found in Ireland and Scotland, but they also are found in Wales and in England. The Welsh examples tend to be upland and rural, as are many of the English ones, but there are also many found in the lowlying English Midlands.
Мүмкіндік мақсаттары
Бұл жағдайда барлық күйдірілген үйінді материалдары бірдей мақсаттар үшін құрылған болуы керек деген сөз емес, және күйдірілген үйінділер мен күйдірілген үйінді материалдарының барлық мысалдары үшін бір ғана түсіндірме іздеу қателік болар еді. Осыған ұқсас материалдар бүкіл әлемде шығарылды және әр түрлі түсіндірмелер болуы мүмкін.
, and there may be a range of explanations.
Суға шомылу үшін мүмкін
Барфилд пен Ходдер өртелген үйінділерді, мүмкін, қыздырылған сумен немесе бумен шомылатын жерлер деп түсіндірді, бұл олардың Бірмингем аймағындағы өзендердің жанында шатырлар мен сынған тастарды қамтитын құрылымдарды табуына негізделген. Мұның бір мысалы - Мозли-Бог, онда 1990-шы жылдардың соңында сауна гипотезасының ықтималдығын бағалау үшін тәжірибелер жүргізілді. Бұған байланысты тағы бір теория: ыстық тастар үлкен, жалпақ тастармен қапталған үлкен төртбұрышты шұңқырда суды қыздыру үшін пайдаланылған, содан кейін ыстық суды әртүрлі мақсаттар үшін пайдалануға болады, бұл суға шомылудың бір ғана мүмкіндігі.
Дастархан дайындау
Өртеніп қалған үйінділер де тамақ пісіру орындары ретінде пайдаланылған деп болжанады. Мұндай орындарды тамақ пісіру үшін пайдалану туралы ерте ортағасырлық әңгімелерде сипаттамалар бар, алайда пісірудің тікелей дәлелі бар жанған үйінділер табылған жоқ. Өртеніп кеткен үйінділердегі сүйектер сирек кездеседі, бұл пісіру орны үшін ерекше. Бұл топырақтардың сүйекті сақтауға тым қышқыл екендігімен түсіндірілді, бірақ күйдірілген үйінділерге қатысты топырақтардың барлығы сүйектердің аман қалмауы үшін қышқыл болған деп ойлау мүмкін емес, әсіресе топырақтың рН-і әр жерде айтарлықтай өзгереді, сондай-ақ күйдірілген үйінді материалдарында сүйек байқалмай, бейтарап немесе негізгі топырақтарда тіркелген күйдірілген үйінділердің мысалдары бар. Сонымен қатар, кейбір үйінділер ешқашан мекенделмеген жерлерде кездеседі, бірақ бұл аңшылық топтарының немесе тұрақты елді мекендердің жанында өмір сүруіне тыйым салынғандардың тамақ пісіруімен түсіндірілуі мүмкін.
However no burnt mounds have been found with any direct evidence of cooking. Bone is rarely if ever reported from burnt mound sites, which would be unusual for a cooking site. This has been explained as the result of the soils being too acidic for the bone to be preserved, but it would be unlikely that all of the soils relating to burnt mounds were so acidic that no bone survived, particularly as the pH of the soil will vary considerably from site to site, and there are also examples of burnt mounds that have been recorded on neutral or basic soils, without bone being apparent in the burnt mound material, In addition some mounds occur in places which are believed to have never been inhabited, but this may be explained as cooking by hunting parties or those who were outlawed from living near permanent settlements.
Басқа мақсаттар
Басқа да бірнеше мақсаттар айтылды. Мүмкін, ішкі емес мақсат тұз өндіру болып табылады.