Кіріспе
Ежелгі индуистік дана Васишта () - ең көне және қастерлі Ведалық ришилердің немесе даналардың бірі және Саптаришилердің (жеті ұлы Ришилердің) бірі. Васишта Ригведаның 7-мандаласының басты авторы деп есептеледі. Васишта мен оның отбасы Ригведаның 10.167.4 тармағында, басқа Ригведа мандалаларында және көптеген Ведалық мәтіндерде айтылған. Оның идеялары ықпалды болды және ол Ади Шанкараның индуистік философияның Веданта мектебінің алғашқы данасы деп аталды. "Йога-васишта", "Васишта-самхита", сондай-ақ "Агни-пурана" және "Вишну-пурана" кітаптарының кейбір нұсқалары оған тиесілі. Ол көптеген әңгімелер тақырыбы болып табылады, мысалы, ол құдайлық сиыр Камадену мен Нандини оның баласына ие болды, олар өз иелеріне кез-келген нәрсені бере алады. Ол индустар тарихында аңызда айтылған Вишвамитрамен болған қақтығыстарымен танымал. Рамаянада ол Рагху әулетінің отбасылық діни қызметкері және Рама мен оның бауырларының мұғалімі болды.
Vasishtha (, ) is one of the oldest and revered Vedic rishis or sages, and one of the Saptarishis (seven great Rishis). Vasishtha is credited as the chief author of Mandala 7 of the Rigveda. Vasishtha and his family are mentioned in Rigvedic verse 10.167.4, other Rigvedic mandalas and in many Vedic texts. His ideas have been influential and he was called the first sage of the Vedanta school of Hindu philosophy by Adi Shankara. The Yoga Vasishtha, Vasishtha Samhita, as well as some versions of the Agni Purana and Vishnu Purana are attributed to him. He is the subject of many stories, such as him being in possession of the divine cow Kamadhenu and Nandini her child, who could grant anything to their owners. He is famous in Hindu stories for his legendary conflicts with sage Vishvamitra. In the Ramayana, he was the family priest of the Raghu dynasty and teacher of Rama and his brothers.
Этимология
Васишта санскрит тілінде "ең үздік", "ең жақсы" немесе "байы" деп те жазылады. Монир Уильямстың айтуынша, кейде ол Вашишта немесе Вашишт (, वशिष्ठ) деп жазылады.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Васишта Ригведалық ақын және Бхарата тайпасының басшысы Судас Пайжавананың пурохитасы болды. Ригведалық гимн 7.33.9-да Васишта өз мектебін құру үшін Сарасвати өзенінен өтіп кеткен ғалым ретінде сипатталады. Кейін ол Вишвамитра Гатхинаның орнын Суданың пурохитасы болып алмастырды. Кейінгі индуистік мәтіндерде Вишвамитра мен Васиштаның ұзақ уақытқа созылған қақтығысы бар, ал ғалымдар олардың тарихи түрде Бхарата пурохитаның жағдайына қатысты қақтығысы бар екенін мәлімдеді. Алайда, бұл көзқарас ішкі дәлелдемелердің жоқтығы және Ригведаға кейінгі көзқарастардың проекциясы үшін сынға ұшырады. Суда мен Васиштаның қол астында Трцу Бхараталар Он патша шайқасында жеңіске жетті. Судас Пура бастаған одаққа қарсы Рави өзеніндегі (табиғи) дамбаны бұзып, қарсыластарының көпшілігін басу арқылы жеңіске жетті. Жеңіс Индраның қайырымдылығы мен стратегиясына байланысты болды. Ол Арундатимен тұрмысқа шыққан, сондықтан оны Арундати Ната деп те атаған, яғни Арундатидің күйеуі. Кейіннен бұл аймақ ақсақал Вьясаның, сондай-ақ Пандавалардың, яғни Махабхараттың бес бауырының мекені деп саналады. Ол әдетте ежелгі және ортағасырлық индуистік мәтіндерде оң жақтағы түтікпен, сақалымен, рульдік бұршақпен және маңдайына тилакпен орауланған бунга тығыз байланған ұзын түкті сахаба ретінде сипатталады. Дигха Никая сияқты буддалық пали каноникалық мәтіндерінде Тевиджа Сутта Будда мен оның заманының Веда ғалымдары арасындағы талқылауды сипаттайды. Будда он ришидің атын атап, оларды "алғашқы даналар" деп атайды және өз дәуірінде жиналған және айтылған ежелгі жырлардың жасаушылары деп атайды. Будда "Аттаха (Аштавакра немесе Атри), Вамака, Вамадева, Вессамитта (Висвамитра), Яматагги, Ангираса, Бхарадважа, Васетта (Вашишта), Каспа (Кашьяпа) және Бхагу (Бхригу) " деген Ведалық аяттардың "алғашқы даналары" деп атайды. Бұл әндерінде екі құдай - Индра мен Варуна тең дәрежеде ұлы деп жарияланады. Басқа бір әнұрамында, әсіресе Ригведаның 7.83.9 тармағында Васишта Веданың Индра мен Варуна құдайлары бір-біріне толықтай сәйкес келеді және бірдей маңызды, өйткені біреуі жауларды шайқаста жеңіп, жамандықты жеңеді, ал екіншісі әлеуметтік-этикалық заңдар арқылы бейбітшілік кезінде жақсылықты қолданады. Васиштаның Ригведасындағы жетінші мандаласы - метафоралық трактат. Васишта индуистік мәтіндерде қайтадан пайда болады, оның тарихы арқылы қарама-қайшы немесе қарама-қарсы идеологиялар арасындағы татулықты зерттейді. Дін профессоры Эллисон Финдлидің айтуынша, Ригведадағы Васишта гимндері көптеген жағынан ең қызықты және ықпалды. Васишта өмірдің маңызды мақсаттарына мән беретін құралдарға баса назар аударады. Ол ақиқаттылықты, адалдықты, оптимизмді, отбасылық өмірді, қоғамның басқа мүшелерімен өркендеуді, басқа да мәдени құндылықтарды бөлісуді ынталандырады.
Жазылған мәтіндер
Васишта индуистік дәстүрлер бойынша қастерлі дана болып табылады. Оның есімімен аталған немесе оған жатқызылған кейбір трактаттар: Васишта Самхита - ортағасырлық дәуірдегі йога мәтіні. Осы атаумен Агам да бар. Вашишта Дхармасутра - ежелгі мәтін және қазіргі заманға дейін сақталған Дхармаға қатысты бірнеше трактаттардың бірі. Бұл Дхармасутра (б.з.д. 300100) дербес мәтінді құрайды және Калпасутраның басқа бөліктері, яғни Шраута және Грихья сутралары жоқ. Онда 1038 сутра бар. Йога-васишта - Веданта мен Йога философиясын таныстыратын ортағасырлық синкретикалық мәтін. Бұл - Рамаянаның атақты ханымы Рамамен Васиштаның өмір табиғаты, адамзаттың азап шегуі, өмір табиғаты ретінде таңдау, ерік бостандығы, адамның шығармашылық күші және рухани азаттық туралы диалог түрінде жазылған. Йога Васишта ілімдері адуайта Ведантадағы сияқты философиялық негізге ие болған әңгімелер мен аңыздар ретінде құрылған. Бұл мәтіннің Йога туралы талқылауы да ерекше. Йога және үнді діндері бойынша мамандық алған Үндістан зерттеулерінің профессоры Кристофер Чапплдың айтуынша, Йога Васишта философиясын "Адамның күш-жігерін өзін-өзі жақсарту үшін қолдануға болады және құдайлар жүктеген сыртқы тағдыр деген нәрсе жоқ" деп түйіндеуге болады. Агни Пурана Васиштаға қатысты. Агарвалдың айтуынша, бір аңызда Васишта Сарасвати өзеніне құлап, өз-өзіне қол жұмсағысы келгені айтылған. Алайда өзен жүздеген арналарға бөлініп, осы қасиетті жерді қорлаудың алдын алды. Бұл әңгіменің, Агарвалдің айтуынша, өте көне тамырлары болуы мүмкін, өйткені "алғашқы адам Сатлудждің тоқу процесін байқаған" және мұндай әңгімені тұрғындар ежелгі өзеннің (Раджастханда) құрғағанын және оның Сутледж сияқты қосалқы өзендерінің Инд өзеніне қосылуын байқамаса, ойлап таппаған болар еді.
Vasishtha Samhita is a medieval era Yoga text. There is an Agama as well with the same title. Vashishta Dharmasutra, an ancient text, and one of the few Dharma related treatises which has survived into the modern era. This Dharmasūtra (300–100 BCE) forms an independent text and other parts of the Kalpasūtra, that is Shrauta and Grihya sutras are missing. It contains 1,038 sutras. Yoga Vasishtha is a syncretic medieval era text that presents Vedanta and Yoga philosophies. It is written in the form of a dialogue between Vasishtha and prince Rama of Ramayana fame, about the nature of life, human suffering, choices as the nature of life, free will, human creative power and spiritual liberation. Yoga Vasishtha teachings are structured as stories and fables, with a philosophical foundation similar to those found in Advaita Vedanta. The text is also notable for its discussion of Yoga. According to Christopher Chapple – a professor of Indic studies specializing in Yoga and Indian religions, the Yoga Vasishtha philosophy can be summarized as, "Human effort can be used for self betterment and that there is no such thing as an external fate imposed by the gods". Agni Purana is attributed to Vasishtha. According to Agarwal, one story states that Vasishtha wanted to commit suicide by falling into river Sarasvati. But the river prevented this sacrilege by splitting into hundreds of shallow channels. This story, states Agarwal, may have very ancient roots, where "the early man observed the braiding process of the Satluj" and because such a story could not have invented without the residents observing an ancient river (in Rajasthan) drying up and its tributaries such as Sutlej reflowing to merge into Indus river.
Вишвамитрамен бәсекелестік
Васишта Вишвамитрамен арадағы қақтығысы үшін белгілі. Вишвамитра патша Васиштаның құдайлық сиыры Нандиниге (Камадену) тәнті болды, ол материалдық қалауларын қанағаттандыра алатын. Васишта Вишвамитраның әскері мен ұлдарын жойды. Вишвамитра Шивадан қару-жарақ алып, Васиштаның ермегі мен ұлдарын өртеп жіберді, бірақ Васишта Вишвамитраның барлық қаруларын шатастырды. Ригведаның Мандала 7 кітабында он патшаның шайқасы туралы айтылған оқиға да бар. Бұл шайқас Барата тайпасының патшасы Судас өзінің бас діни қызметкері ретінде Вишвамитраның орнына Вашиштаны тағайындаған кезде болды. Алайда кейін Вишвамитра мыңдаған жылдар бойы қатаң тәкаппарлық жасап, Брахмарши болды. Ақырында ол Васиштамен татуласты.
Шәкірттер
Васишта Икшваку хандарының діни қызметкері және ұстазы, ұстазы ретінде белгілі. Ол сондай-ақ Кшатриялардың және Икшвакуның әкесі Манудың ұстазы болды. Нахуша, Рантидева, Рама, Бхишма сияқты кейіпкерлер оның шәкірттері болған. Барата патшасы Самварта панчалалардан өз патшалығын жоғалтқанда, ол Васиштаның шәкірті болды. Васиштаның басшылығымен Самварта өз патшалығын қайтарып, жер бетінің билеушісі болды.
Васиштаның басы
1958 жылы Делиде Васиштаға арналған үлгіде жасалған адам басын бейнелейтін мыс құйма табылды. Бұл бұйым шамамен б.з.д. 3700 жылы, плюс минус 800 жыл, үш батыс университеттерінде (ETH Цюрих, Стэнфорд және UC) басқа әдістермен қатар көміртек 14 сынақтарды, спектрографиялық талдауды, рентгендік шашырауды талдауды және металлографияны қолданады. Бұл бұйым "Васиштаның басы" деп аталады, өйткені оның ерекшеліктері, шашы, тиласы және басқа да ерекшеліктері индуистік мәтіндердегі Васиштаның сипаттамасына ұқсас. "Васиштаның басы" дегеннің мәні белгісіз, өйткені ол археологиялық жерден емес, Делидегі ашық базардан табылды, онда оны қайта балқыту жоспарланған. Сонымен қатар, бас жағында "Нараяна" деген жазу бар, бұл бұйымның әлдеқайда кейінгі мыңжылдықта жасалғанын көрсетеді. Эдвин Брайант бұл бұйымның б.з.д. 2800-жылдарға дейінгі көне мыс бұйымнан қайта құйылып, жасалғанын айтады, онда 14 С-пен даталанған маңызды материал іздері қалдырылған.
Васишта ғибадатханалары
Гувахатиде (Үндістан) Васиштаға арналған ашрам бар. Бұл ашрам Ассам мен Мехалая шекарасына жақын жерде, Гуахати қаласының оңтүстігінде орналасқан және Гуахатидің басты туристік жері болып табылады. Васишта ғибадатханасы Химачал Прадеш штатының Вашишта ауылында орналасқан. Вашишта үңгірі - Ришикешттен 18 км қашықтықта орналасқан Ганг өзенінің жағалауындағы үңгір. Гуру Вашишта сондай-ақ Кераланың Триссур ауданындағы Араттупуджа ауылында Араттупуджа Шри Дхармасаста деп аталатын Араттупуджа ғибадатханасының негізгі құдайы болып табылады. Араттупуджа пурама - Шри Рама Трипрайар ғибадатханасынан өзінің Гуруына Араттупуджа ғибадатханасында тағзым ету үшін келетін жыл сайынғы мереке.