Кіріспе

Тонга ауылы - Австралиядағы ауыл. Колонга - Тонга Корольдігінің Хахаке округінің Тонгатапудың солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан ауыл және ең көп халық тұратын елді мекен. Колонга - Ноку иелігінің мұралық жері. 2006 жылғы Тоңға халық санағында Колонганың қазіргі тұрғындарының саны 1199 адам болып тіркелген. Көптеген адамдар шетелге жақсы мүмкіндіктер үшін кетіп қалды. Көптеген елдер бос қалды немесе олар туыстарына үйлеріне ақшалай көмек жіберіп, қамқорлық жасауға қалдырады. Тұрғындардың басым бөлігі екі жерге ие болды: бірі қалада, екіншісі орманды жерлерде. Халықтың 99%-ға жуығы ауыл шаруашылығымен айналысады, оның ішінде 60%-ы ғана білімі бар. Тоңғаның астанасы Нукуалофада олардың біразы ғана мемлекеттік қызметте, ал қалғандары ауыл шаруашылығы өнімдерімен ақша табады.

Тарих

Колонга атауы кейінге дейін пайда болған жоқ, екі атау белгілі болды; Уалако (Лорд Нукуның ескі резиденциясы) және Месимаси атауы.

Еліміздің тарихы

Колонга ауылы әрқашан Нку иелері мен оның халқының үйі және жері болды. 1875 жылы Тупу I патша Тонга конституциясын жариялаған кезде, Ноку мырза ежелгі басты титул иеленушіден мұрагерлік асылға көтерілді. Нуку атағы әкесінен баласына емес, үлкен ағасынан кішісіне беріліп келеді. Тупу патша Фиджиге соғысқа аттанар алдында патша сарайының күзетшісі болуды Нуку Момоянгахаға тапсырды. Ол оралғанда Моимоянгаханың өз жерінде католик шіркеуіне рұқсат бергенін естіп, қатты ашуланды. Сондықтан атағы алынып тасталды. Атақ ең кіші інісі Финаувалевале Финефеуиакидің балаларына тиді. Оның ұлы Фатанитаваке Финефеуиаки атаққа шақырылды, бірақ ол бас тартты. Ол әпкесі Туинаву Финефеуиакимен бірге ханзада Хенеле Маафу 'о Туи Тонгамен бірге Фиджидегі Лау аралдарына сапар шекті. Содан кейін атақ оның ағасы, лорд Нуку Нехаси Финефеуиакиге берілді, содан бері атадан балаға берілді. Нүку Нехаси Финефьиаки мырзасы қайтыс болғаннан кейін мұрагерін қалдырмаған. Содан кейін атақ оның ағасы, лорд Нуку Сосая Финефеуиакиге және оның ұлы, лорд Нуку Пулу Финефеуиакиге берілді. Ол қайтыс болғаннан кейін, атақ Ноку Нехаси Финефеуиаки иелігінің ұрпағына қайтарылды. Бұл мәселе сотқа дейін жеткізілгеннен кейін көп ұзамай. Тергеу барысында Нұку Макони Кайлахи иелігінің үш ұрпақтан бері әйелдер арқылы келе жатқаны анықталды. Тонга конституциясы оны алып тастады және титул Лорд Нуку Сосая Финефеуиаки ұрпақтарына қайтарылды. Сондай-ақ, Ноку Пенсимани Катаваке Науфаху Финефеуиаки иелігінің кезінде атақ туралы дау болды. Сионе Воо (Фатанитаваке Финефеуиакидің заңсыз ұрпағы) және оның туыстары Фиджиден титулды алуға келеді. Тонга конституциясы оларды бұрыннан жоққа шығарған, себебі оның ата-бабасы Фатанитаваке өзінің тұңғыш туылғаннан берігі құқығынан бас тартқан.

Атаудың шығу тегі

Бір тарихи түсіндірме бойынша, Колонга бір кезде үйлер жинағы болған. Колонга өзінің атауын Туи Тонга империясы кезінде Тонгатапуның Хахаке және Хихифо аудандарының тұрғындары арасындағы шайқастан алған. Хихифолар шайқаста жеңіске жетіп жатқанда, Хахакелер кері шегініп, Хахаке ауданының ортасына қашып кетті. Hihifo ауданының тұрғындары үлкен үйді тауып алды, онда жасырынған адамдар бар еді, содан кейін үйді өртеп жіберді. Халық жылап жатқанда, Наутокадан бір басшының өкілі (Сөз сөйлейтін басшы) Нифофа келіп, бір адамнан: "Бұл қандай дыбыс?" деп сұрады. Адам: "Кое коло" "оку нга", "ухинга кое коло" "оку танги" деп жауап берді. Үлкен үйді өртеп жібергеннен кейін, соғыс аяқталып, бәрі өз ауылдарына оралады. Сондықтан ауыл Колонга деп аталды. Сондай-ақ, Колонга атауы да Канокуполу ауылынан, Тонгатапуның Хихифо ауданынан және Үш бастан ( Улутолу) шыққан. Нгатаға көтерілісші халық тұңғыш рет Туи Канокуполу деген тәж кигізген кезде ол ортадағы кока ағашының астындағы сиада отырды, ал Ниукапу мен Нуку Колонга деп аталатын жерде отырды.

Колонганың басқа атаулары

Колонгаға метафоралық сілтеме - Лотопоха, Сиалехаевала және "Утулонгоа". Сиалехаевеле (гарденья; жыртылған киімдер), Туи Тонга Фефин Колонгаға келіп, гарденья ағашына көтерілгенде пайда болды. Ол гүлді жинауға ағашқа көтерілгенде, оның киімдері жыртылған, бұл атау пайда болды. 'Utulongoa'a (жағалау/тасты; шулы) Колонга түнде қатты және шулы болды, Туи Тонга Fefine ұйықтай алмады. Ол толқындардың жартасқа ұрынуын естіп шаршады. Бұл басқа да себеп болуы мүмкін, астананы Хекетаны кейінірек Туи Тонга Муаға көшірді.

Тонгалық мақал

Колонга сөзі тонгалық мақал-мәтелде кездеседі, Ала и сиа ала и Колонга (Махина 2004), бұл "құрада шебер, қорада шебер" деп аударылады. Бұл жергілікті мақал-мәтелдің мәні көгершін аулаушылардың көгершін аулау үрдісінен алынған. Жұмыртқалар тұтқындалған үйінді сиа деп аталатын, ал адамдар тұтқындалған көгершіндерді сақтап, тұрып жатқан уақытша қоралар kolonga деп аталатын. Бұл мақал-мәтел жергілікті тілде "Ала-и-сиа, ала-и-кинама" деп жазылады. Бұл сөздің мағынасы құстарды ұстап, сақтап қалудың шеберлігін ғана емес, құстарды ұстап, сақтап қалудың шеберлігін де білдіреді. Бұл мақалда ертедегі тонгалықтар жоғары бағалаған бірнеше жағдайда табысты жұмыс істеу қабілеті бар адамдарға қатысты айтылған. Бұл мақал-мәтел Колонганың ауыл ерекшелігіне және қазіргі ұрпақтарына қатысты, ол ертедегі тонгалықтарға белгілі даналықтың элементін ұстады. Яғни, адамдар егер олар бейімделе білуі, шеберлігі және бірнеше ортада жұмыс істеуі мүмкін болса, өмір сүруде үлкен табысқа ие болады.

Көлік

2006 жылғы Тонга халық санағы бойынша, Нукуалофаға және кері жұмысқа барудың ең кең таралған жолы автомобильмен (87%) және қоғамдық көлікпен (13%).

Мектептер

Моунга-Олив колледжі деп аталатын жеке колледж бар, оны Тонганың еркін Веслиан шіркеуі басқарады және оған иелік етеді. Ал бір мемлекеттік мектеп - Колонга мемлекеттік мектебі (GPS) деп аталады.

Нұку иелері және оның ұрпақтары

Лорд Нукуның қан тұқымы жиырмадан астам дәстүрлі титул иелеріне дейін жеткен, ақыр соңында Туи Тонга Лауфилитонга, Туи Пелехаке Филияипулоту, Фиджидің Туи Лау және Туи Наяу және Тупу әулетіне дейін жеткен.