Кіріспе
Непалдың дәстүрлі әлеуметтік қабатталу жүйесі Непалдың дәстүрлі әлеуметтік қабатталу жүйесі болып табылады. Непалдық касталық жүйе классикалық индуистік Чатурварнашрам үлгісін кеңінен алады, ол төрт кең әлеуметтік таптан немесе варнадан тұрады: брахман, кшатрия, вайшья, судра. Касталық жүйе әлеуметтік сыныптарды бірнеше иерархиялық эндогамды топтар арқылы айқындайды, оларды жиі жаат деп атайды. Бұл әдет-ғұрып тек Хас, Мадхеси және Невар атты үш Үнді-Арий қоғамында таралған. Алайда, Непалдың 18-ғасырдағы бірігуінен бастап, Непалдың әртүрлі индус емес этникалық ұлт өкілдері мен тайпалары, бұған дейін "Матвалис" (алкоголь ішушілер) деп аталатын, ал қазір "Адиваси / Джанаджати" (түпкүлкі / ұлт өкілдері) деп аталатын, касталық иерархияға әртүрлі дәрежеде кіріктірілді. Мемлекет пан-һиндтік әлеуметтік құрылымға күштеп кіріктіргеніне қарамастан, дәстүрлі түрде индустар емес топтар мен тайпалар міндетті түрде касталық жүйенің әдет-ғұрыптары мен практикасын ұстануға міндетті емес. Непал үкіметі 1963 жылы "тақалсыздық" (белгілі бір таптың остракизмі) сияқты кез келген таптық кемсітушілікті заң жүзінде жойды және қылмыстық қылмыс деп жариялады. Непал азаттық пен теңдікке қадам басқаннан кейін, бұрын индуистік монархияның билігімен болған Непал индуистік ұлттан кейін зайырлы мемлекетке айналды. 2008 жылы 28 мамырда республика деп жарияланып, индус патшалығының кезеңі аяқталды.
The Nepalese caste system was the traditional system of social stratification of Nepal. The Nepalese caste system broadly borrows the classical Hindu Chaturvarnashram model, consisting of four broad social classes or varna: Brahmin, Kshatriya, Vaishya, Sudra. The caste system defines social classes by a number of hierarchical endogamous groups often termed jaat. This custom was traditionally only prevalent in the three Indo Aryan societies of the Khas, Madhesi, and Newars. However, since the unification of Nepal in the 18th century, Nepal's various non Hindu ethnic nationalities and tribes, previously called "Matwalis" (alcohol drinkers) and now termed as "Adivasi/Janajati" (indigenous/nationalities), have been incorporated within the caste hierarchy to varying degrees of success. Despite the forceful integration by the state into the pan Hindu social structure, the traditionally non Hindu groups and tribes do not necessarily adhere to the customs and practices of the caste system. The Government of Nepal legally abolished and criminalized any caste based discrimination, including "untouchability" (the ostracism of a specific caste) in 1963. With Nepal's step towards freedom and equality, Nepal, previously ruled by a Hindu monarchy, was a Hindu nation which has now become a secular state. On 28 May 2008, it was declared a republic, ending the period of the Hindu Kingdom.
Касталық жүйе бүгінде
Касталық жүйе әлі күнге дейін сақталған, бірақ ережелері бұрынғыдай қатаң емес. 1963 жылы басқа касталарды кемсіту заңсыз деп танылған заң (Жаңа Мүлкі Айн 1963) қабылданды. Білім алу тегін және барлық касталар үшін ашық. Касталық жүйе төменгі таптар / этностар жалпы әлеуметтік-экономикалық жағынан жоғары таптар / этностар сияқты тең емес. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, непалдықтардың әлеуметтік өзгерістерге деген көзқарасы "кедейлік, адам ресурстары және аймақ" деген терминдер "этникалық, таптық немесе діни" дегенге қарағанда көбірек өзгеріске әкеледі. Яғни, адамдардың өздерінің әлеуметтік жағдайын қабылдауы олардың ішкі әлеуметтік саясатын негіздеген топтармен байланысына қарағанда географиялық және объективті әлеуметтік таппен көбірек байланысты. Хас брахмандардың мемлекеттік қызметке қатысуы 12,2% -ға қарамастан 41,3% -ды құрайды. Неварлардың (барлық касталар) халқы шамамен 5% құрайды, бірақ олардың мемлекеттік қызметтегі үлесі үштен бір (33,2%) -дан асады, бірақ бұл үлестің басым бөлігі шатариялар мен панчтариялар шрешталы неварлардың азшылықты жоғарғы касталық сегменттерінен келеді. Жоғарғы таптағы неварлар әлеуметтік-саяси қатынастар тұрғысынан ең көп өкілдік ететін қауымдастық болып табылады. Хас-Четридің халқының 17,6% құрайды, бірақ оның қатысуы 14,7% ғана. Егер осы үш ірі қауым (жоғары кастаның Хас (Баһун және Чхетри) және жоғарғы кастаның Невар (Шрешталар) немесе "БКН") Непал үкіметіндегі өз үлестерін біріктірсе, 1991 жылы мемлекеттік қызметте жұмыспен қамту 89,2% құрады. Олардың үстемдігі білім беру, әкімшілік және экономикалық қызметте көрініс табады. Жоғары білім алушылардың 73,8% -ы - ұлттық ұлттық құрама, 22,0% -ы - жанажат, 2,9% -ы - далит. Непалдың бюрократиясында олар маңызды шешім қабылдайтын адамдар болып отыр. Неварлардың жан басына шаққандағы табысы ең жоғары. 38193 адам. Келесі орында - орташа табысы 500 мың теңгеге жеткен брахмандар. 24,399, ал отандық халық орташа табысы 1 мың теңгемен үшінші орында тұр. 15 630, далит Rs. Демократиялық өзгерістер де инклюзивті басқару мен жұмыс істейтін басқаруға әкелмеді, себебі үкімет барлық непалдықтардың рухын, олардың таптарына, жынысына, ұлтына және дініне қарамастан, түсінбейді және айта алмайды. Бұл процесте шетте қалғандар - қысымға ұшыраған таптар (далиттер), әйелдер, кедейлердің кедейлері, биліксіздер және екінші сыныптық азаматтар мен жергілікті ұлт өкілдері (адиваси жанажат). Непалда жоғары касталар саясаттағы және бюрократиядағы көрнекті орындарда 91,2% басым. Елдің жалпы халқының 12,8 пайызын құрайтын далиттер биліктің жоғары сатысында жоқ" (Гурунг, Х. 2006). Дәл осылай, жанажатилер 32,0% құрайды (неварларды қоспағанда) елдің жалпы халқының 7,1% -ын құрайды. Білім беру жағынан, Хас брахмандар мен хетрилердің 88,0% -ы мектепке бара алады, ал 12,0% -ы ешқашан мектепке бармаған. Елуден астам (52,0%) далалық далиттер, 47,0% тарайлық далиттер, 48,0% мұсылмандар және 30 пайыз адивасилік жанажаттар ешқашан мектепке бармаған. Соңғы уақытта Непал монархиясының құлатылуынан кейін және федеративтік республикаға қарай қозғалғанда, этностық және касталық орталыққа айналды. Бұған қатысты кейбір хас брахман және шетри топтарының реакциясы байқалады, олар топтық құқықтың бұрын топтық кемсітушілікке байланысты саяси жүйеге ие болған елде маңызды факторға айналуын болдырмауға тырысады. Кейбір сырт сарапшылар "балансты көзқарас іздеу үшін, бірегейлігіне қарамастан, барлық шетте қалған азаматтар үшін ортақ азаматтықты құру кезінде, жергілікті халықтың тарихи әділетсіздіктерін шешу қажет, бұл Непал үшін ерекше қиын мәселе болып қала береді" деп болжайды. Профессор Мадхусудан Субедидің айтуынша, экономикалық және саяси жетістіктер касталық жүйені өздерінің тұрақсыздығын және статус-квосын бұзуға итермеледі. Жаңа жіктелулер мен айырмашылықтар жаңа қарама-қайшылықтар мен әлеуметтік нормаларды тудырды. Қалалық аймақтарда жұмысшы таптың адамдары өздерінің жұмыс күшін сату арқылы өмір сүруге тиіс. Мұндай әлеуметтік мобильділіктің нәтижесінде дәстүрлі касталық кедергілер бұзылып кетті. Ауылдық жерлерде дәстүрлі ауыл шаруашылығы жүйесі мен ескі касталық құрылым едәуір өзгерді, ал жердің жалдамалы еңбегіне негізделген қарым-қатынас дамып келеді.
In recent times, following the overthrow of the Nepali monarchy and move towards a federal republic, ethnicity and caste have taken center stage – the indigenous peoples (Adivasi Janajati) who make up a third of the country having been guaranteed rights that have not yet been fulfilled. There is an observable reaction to this among certain Khas Brahmin and Chhetri groups, seeking to prevent group based rights from becoming an important factor in the country that earlier had a political system associated with group based discrimination. Certain outside analysts have suggested that "seeking a balance in approach requires addressing both specific indigenous historical injustices while creating a common citizenship for all marginalised citizens regardless of identity, which remains a particularly challenging issue for Nepal". According to Professor Madhusudan Subedi, economic and political advancements have pushed the caste system to break its stagnancy and status quo. New divisions and differences have given rise to new antagonisms and social norms. Working class persons in urban areas who must make a living by selling their labour power. Traditional caste barriers have been broken down as a result of such social mobility. In the rural context, the traditional subsistence agriculture system and age old caste structure have significantly changed, and a relationship based on wage labour on land is being developed.