Кіріспе

Непалдың дәстүрлі әлеуметтік қабатталу жүйесі Непалдың дәстүрлі әлеуметтік қабатталу жүйесі болып табылады. Непалдық касталық жүйе классикалық индуистік Чатурварнашрам үлгісін кеңінен алады, ол төрт кең әлеуметтік таптан немесе варнадан тұрады: брахман, кшатрия, вайшья, судра. Касталық жүйе әлеуметтік сыныптарды бірнеше иерархиялық эндогамды топтар арқылы айқындайды, оларды жиі жаат деп атайды. Бұл әдет-ғұрып тек Хас, Мадхеси және Невар атты үш Үнді-Арий қоғамында таралған. Алайда, Непалдың 18-ғасырдағы бірігуінен бастап, Непалдың әртүрлі индус емес этникалық ұлт өкілдері мен тайпалары, бұған дейін "Матвалис" (алкоголь ішушілер) деп аталатын, ал қазір "Адиваси / Джанаджати" (түпкүлкі / ұлт өкілдері) деп аталатын, касталық иерархияға әртүрлі дәрежеде кіріктірілді. Мемлекет пан-һиндтік әлеуметтік құрылымға күштеп кіріктіргеніне қарамастан, дәстүрлі түрде индустар емес топтар мен тайпалар міндетті түрде касталық жүйенің әдет-ғұрыптары мен практикасын ұстануға міндетті емес. Непал үкіметі 1963 жылы "тақалсыздық" (белгілі бір таптың остракизмі) сияқты кез келген таптық кемсітушілікті заң жүзінде жойды және қылмыстық қылмыс деп жариялады. Непал азаттық пен теңдікке қадам басқаннан кейін, бұрын индуистік монархияның билігімен болған Непал индуистік ұлттан кейін зайырлы мемлекетке айналды. 2008 жылы 28 мамырда республика деп жарияланып, индус патшалығының кезеңі аяқталды.

Касталық жүйе бүгінде

Касталық жүйе әлі күнге дейін сақталған, бірақ ережелері бұрынғыдай қатаң емес. 1963 жылы басқа касталарды кемсіту заңсыз деп танылған заң (Жаңа Мүлкі Айн 1963) қабылданды. Білім алу тегін және барлық касталар үшін ашық. Касталық жүйе төменгі таптар / этностар жалпы әлеуметтік-экономикалық жағынан жоғары таптар / этностар сияқты тең емес. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, непалдықтардың әлеуметтік өзгерістерге деген көзқарасы "кедейлік, адам ресурстары және аймақ" деген терминдер "этникалық, таптық немесе діни" дегенге қарағанда көбірек өзгеріске әкеледі. Яғни, адамдардың өздерінің әлеуметтік жағдайын қабылдауы олардың ішкі әлеуметтік саясатын негіздеген топтармен байланысына қарағанда географиялық және объективті әлеуметтік таппен көбірек байланысты. Хас брахмандардың мемлекеттік қызметке қатысуы 12,2% -ға қарамастан 41,3% -ды құрайды. Неварлардың (барлық касталар) халқы шамамен 5% құрайды, бірақ олардың мемлекеттік қызметтегі үлесі үштен бір (33,2%) -дан асады, бірақ бұл үлестің басым бөлігі шатариялар мен панчтариялар шрешталы неварлардың азшылықты жоғарғы касталық сегменттерінен келеді. Жоғарғы таптағы неварлар әлеуметтік-саяси қатынастар тұрғысынан ең көп өкілдік ететін қауымдастық болып табылады. Хас-Четридің халқының 17,6% құрайды, бірақ оның қатысуы 14,7% ғана. Егер осы үш ірі қауым (жоғары кастаның Хас (Баһун және Чхетри) және жоғарғы кастаның Невар (Шрешталар) немесе "БКН") Непал үкіметіндегі өз үлестерін біріктірсе, 1991 жылы мемлекеттік қызметте жұмыспен қамту 89,2% құрады. Олардың үстемдігі білім беру, әкімшілік және экономикалық қызметте көрініс табады. Жоғары білім алушылардың 73,8% -ы - ұлттық ұлттық құрама, 22,0% -ы - жанажат, 2,9% -ы - далит. Непалдың бюрократиясында олар маңызды шешім қабылдайтын адамдар болып отыр. Неварлардың жан басына шаққандағы табысы ең жоғары. 38193 адам. Келесі орында - орташа табысы 500 мың теңгеге жеткен брахмандар. 24,399, ал отандық халық орташа табысы 1 мың теңгемен үшінші орында тұр. 15 630, далит Rs. Демократиялық өзгерістер де инклюзивті басқару мен жұмыс істейтін басқаруға әкелмеді, себебі үкімет барлық непалдықтардың рухын, олардың таптарына, жынысына, ұлтына және дініне қарамастан, түсінбейді және айта алмайды. Бұл процесте шетте қалғандар - қысымға ұшыраған таптар (далиттер), әйелдер, кедейлердің кедейлері, биліксіздер және екінші сыныптық азаматтар мен жергілікті ұлт өкілдері (адиваси жанажат). Непалда жоғары касталар саясаттағы және бюрократиядағы көрнекті орындарда 91,2% басым. Елдің жалпы халқының 12,8 пайызын құрайтын далиттер биліктің жоғары сатысында жоқ" (Гурунг, Х. 2006). Дәл осылай, жанажатилер 32,0% құрайды (неварларды қоспағанда) елдің жалпы халқының 7,1% -ын құрайды. Білім беру жағынан, Хас брахмандар мен хетрилердің 88,0% -ы мектепке бара алады, ал 12,0% -ы ешқашан мектепке бармаған. Елуден астам (52,0%) далалық далиттер, 47,0% тарайлық далиттер, 48,0% мұсылмандар және 30 пайыз адивасилік жанажаттар ешқашан мектепке бармаған. Соңғы уақытта Непал монархиясының құлатылуынан кейін және федеративтік республикаға қарай қозғалғанда, этностық және касталық орталыққа айналды. Бұған қатысты кейбір хас брахман және шетри топтарының реакциясы байқалады, олар топтық құқықтың бұрын топтық кемсітушілікке байланысты саяси жүйеге ие болған елде маңызды факторға айналуын болдырмауға тырысады. Кейбір сырт сарапшылар "балансты көзқарас іздеу үшін, бірегейлігіне қарамастан, барлық шетте қалған азаматтар үшін ортақ азаматтықты құру кезінде, жергілікті халықтың тарихи әділетсіздіктерін шешу қажет, бұл Непал үшін ерекше қиын мәселе болып қала береді" деп болжайды. Профессор Мадхусудан Субедидің айтуынша, экономикалық және саяси жетістіктер касталық жүйені өздерінің тұрақсыздығын және статус-квосын бұзуға итермеледі. Жаңа жіктелулер мен айырмашылықтар жаңа қарама-қайшылықтар мен әлеуметтік нормаларды тудырды. Қалалық аймақтарда жұмысшы таптың адамдары өздерінің жұмыс күшін сату арқылы өмір сүруге тиіс. Мұндай әлеуметтік мобильділіктің нәтижесінде дәстүрлі касталық кедергілер бұзылып кетті. Ауылдық жерлерде дәстүрлі ауыл шаруашылығы жүйесі мен ескі касталық құрылым едәуір өзгерді, ал жердің жалдамалы еңбегіне негізделген қарым-қатынас дамып келеді.