Кіріспе
Неміс дәрігері Ханс Вильгельм Мюнх (14 мамыр 1911 6 желтоқсан 2001), сондай-ақ Аушвицтің жақсы адамы деп аталады, ол Неміс нацистік партиясының мүшесі болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1943 жылдан 1945 жылға дейін Аушвиц концентрациялық лагерінде СС дәрігері болып жұмыс істеді. 1947 жылы Краковтағы сот барысында ол соғыс қылмыстарынан ақталды. Мюнхты Аушвицтегі жақсы адам деп атады, өйткені ол сол жердегі жаппай қазаға қатыспаған. Ол тұтқындарды тірі қалдыру үшін көптеген айла-шарғыларды ойлап тапты. Ол 1947 жылы Краковтағы Аушвицте соғыс қылмыстары үшін ақталған жалғыз адам болды, онда көптеген тұтқындар оның пайдасына куәлік берді. Соғыстан кейін ол Германияға оралып, Бавариядағы Рошауптен қаласында дәрігер болып жұмыс істеді. Ол Альцгеймер ауруынан зардап шегіп жүрген кезінде бірнеше рет жария түрде нацистік идеологияны қолдағандай көрінді. Мюнхты ешқашан соттаған жоқ, өйткені барлық соттар оның ақыл-ойы дұрыс емес деп шешті. Ол 2001 жылы қайтыс болды.
Hans Wilhelm Münch (14 May 1911 – 6 December 2001), also known as The Good Man of Auschwitz, was a German Nazi Party member who worked as an SS physician during World War II at the Auschwitz concentration camp from 1943 to 1945 in German occupied Poland. He was acquitted of war crimes at a 1947 trial in Kraków. Münch was nicknamed The Good Man of Auschwitz for his refusal to assist in the mass murders there. He developed many elaborate ruses to keep inmates alive. He was the only person acquitted of war crimes at the 1947 Auschwitz trial in Kraków, where many inmates testified in his favour. After the war and the trial, he returned to Germany and worked as a practicing physician in Roßhaupten in Bavaria. While suffering from Alzheimer's in old age, he made several public remarks that appeared to support Nazi ideology, and was tried for inciting racial hatred and similar charges. Münch was never sentenced, as all courts ruled that he was not of sound mind. He died in 2001.
Мансап
Гимназияны бітірген соң, Ханс Мюнх Тюбинген және Мюнхен университеттерінде медицинаны оқыды. Ол Рейхсстудентфюхердің (Рейнхсстудентфюхер) саяси бөлімінде белсенді болды. 1934 жылы ол NSDStB.Nationalsozialistischer Deutscher Studentenbund (Ұлттық социалистік неміс студенттері лигасы) және NSKKNationalsozialistisches Kraftfahrerkorps (Ұлттық социалистік автокөлік корпусы) -ға қосылды. 1937 жылы мамыр айында НСДАП-қа кірді. 1939 жылы докторлық дәрежесін алып, сол жылы басқа дәрігерге тұрмысқа шықты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Баварияның ауылдарында дәрігерлердің орнын басып, оларды әскерге шақырды. Мюнхтың Вермахтаға шақыру әрекеті оның дәрігерлік жұмысы тым маңызды деп танылғандықтан қабылданбады.
Аушвиц
1943 жылы маусымда ол Waffen SS ғалымы ретінде қабылданды және Аушвицтегі негізгі лагерден Райскоға жіберілді. Мюнх, Бавариядан шыққан, өз жасында болған, аты шулы Йозеф Менгелемен бірге жұмыс істеді. Мюнх соғыстан бұрын белгілі болған бактериологиялық зерттеулерін жалғастырды, сонымен қатар лагерьлер мен тұтқындарды кез-келген уақытта тексеріп отырды. Мюнх басқа дәрігерлермен бірге Аушвиц-Биркенау лагерінде "сайлауға" қатысады деп күтілді. Роберт Джей Лифтонның Аушвицтегі СС дәрігерлері туралы кітабында (1986) Мюнхты СС-тен гөрі Гиппократ антына берік берілген жалғыз дәрігер ретінде атайды. Мюнх адаммен тәжірибе жүргізгенмен, бұл тұтқындарды қорғау үшін жасалған күрделі фарс болды, өйткені тәжірибеге қатысқан адамдар енді пайдалы емес, әдетте өлтірілді. Тұтқын доктор Луи Михельстің куәлігіне сәйкес, лагерьге тасталғанға дейін Мюнхтың соңғы әрекеті оған қашуға көмектесу үшін револьвер беру болды. 1945 жылы Аушвицтен эвакуацияланғаннан кейін Мюнх Мюнхенге жақын Дахау концлагерінде екі ай болды. Алайда, бұл оқиғаның шынайылығына күмән келтіріледі. Басқа бір бұрынғы тұтқын Имре Гёнчи, "Эммерих" деген атпен, мүлдем басқа суретті суреттейді: Мюнх тек іріктеуге қатысқан жоқ, сонымен қатар өлі денелердің етін шұжық пісіру үшін қолданды, ол микробтар үшін орта ретінде пайдаланылды. Ол сондай-ақ, Гёнчиді қоса алғанда, адамдарды ревматизммен жұқтырған деп күтілуде, Гёнчи кейінгі сұхбат кезінде әлі де әсерінен зардап шегеді. Олар Мюнх өлер алдында кездесті, ал кездесуді неміс Die Welt газетінің журналисі жариялады. Кездесуде Мюнх егер уақытты қайтарып, Аушвицке қайта баруды таңдаса, оны міндетті түрде жасайтынын айтты, өйткені ол мұны үлкен мүмкіндік ретінде көрді.
Польшадағы сот
Соғыстан кейін 1945 жылы Мюнхты Аушвиц дәрігері ретінде танығаннан кейін АҚШ-тың интернациялық лагерінде тұтқындады. 1946 жылы ол Польшаға экстрадицияланып, Краковта сотталды. Ол тұтқындарға малярия жұқтырған қанды және ревматизмге әкелетін сарысуды инъекциялаған деп айыпталды; дегенмен көптеген бұрынғы тұтқындар өздерінің куәлік баяндамаларында Мюнхты қолдап куәлік берді. 1947 жылы 22 желтоқсанда сот оны "тек қана лагерь тұтқындарына зиян келтірген қылмыс жасамағаны үшін емес, сонымен қатар оларға мейірімділік танытып, оларға көмектескені үшін, ал жауапкершілікті өз мойнына алуы керек болғандықтан" ақтады. Ол тұтқындардың ұлтына, нәсіліне, дініне, саяси көзқарасына қарамастан, осылай істеді". Соттың ақтауы оның іріктеуден қатаң бас тартуына негізделген. Аушвицтегі 40 қызметкердің ішінен Краковта Аушвиц процесінде тек Мюнх қана ақталды. Ол "Аушвицтің жақсы адамы" деп аталды, ол тұтқындарды газ камераларында өлтіруден құтқарды.
Кейінгі өмірі
Ол Баварияның Осталгаудағы Росхауптен қаласында ауылдық дәрігерлік кабинетке кірісті. 1964 жылы Мюнх Майндағы Франкфуртта Аушвицтің алғашқы сот процесінде куәлік етті және келесі сот процестерінде оның сарапшы пікірін алды. Батыс Германияда Мюнхен талқылау кездесулеріне және еске алу рәсімдеріне қатысты. Ол өз өмірін қауіпке тігіп, Аушвицтегі көптеген тұтқындарды құтқарғаны үшін бағаланды. 1995 жылы Аушвиц лагерінің азат етілуінің 50 жылдығына орай ол концлагерге қайта оралды. Мюнхты Йозеф Менгеледің егіздермен жасаған тәжірибелерінің аман қалған адамы Ева Мозес Кор шақырды. Мюнх пен Кор сол жерде болған оқиғаға қатысты және мұндай жағдайдың қайталануына ешқашан жол берілмеуі керектігіне қатысты қоғамдық мәлімдемелерге қол қойды. Мюнх Холокостты жоққа шығару туралы да пікір білдірді. Бір сұхбат кезінде Мюнхтан Аушвицті жалған деп айыптаған жоққа шығарушылар туралы сұрағанда, ол шаршап жауап берді: Мюнх өзінің соңғы жылдары Оллгау аймағында, Форгген көлінің жанында өмір сүрді. Ол 2001 жылы 90 жасында қайтыс болды.
During his final years, Münch lived in the Allgäu region, by Forggen Lake. He died aged 90 in 2001.
Даулар
Мюнх бірнеше рет дау туғызған мәлімдеме жасады, бұл оған қарсы айыптауларға әкелді. 1998 жылы журналист Бруно Ширра "Шпигельде" Мюнхпен бір жыл бұрын жүргізілген сұхбатын жариялады. Ширра мен Мюнх "Шиндлер тізімі" атты фильмді көрді, ал сұхбат тікелей көріскеннен кейін жүргізілді. Бірнеше күннен кейін Мюнхтың ұлы Дирк Мюнх бұл сұхбатты түсінбейтінін ашық айтты. Ол әкесінің екі жылдан бері зейінінің аз екенін айтты. Ол "Шиндлер тізімі" фильмінің сұхбат алдында тікелей көрінгені үшін сынға алды. Ол бұл фильмнің үш сағаттық ұзақтығына және әкесі қартайғанға байланысты өте шаршап кететінін айтты. Дирк Мюнх фильмнен кейін әкесі тіпті үй мысығы Минканы ер мысық Питермен шатастырғанын айтты. Мюнхен туралы деректі фильм түсірген неміс режиссері де ақыл-ойы дұрыс емес екенін айтты. Кейіннен ол Альцгеймер ауруына шалдықты.
Құжаттамалық фильмдерге қатысу (1999)
Мюнх 1999 жылы АҚШ-та "Соңғы күндер" деп аталып, 2000 жылы наурызда Германияда жарық көрген Die letzten Tage деректі фильмінде көрінді. Қазіргі заманда куәгер ретінде ол лагерьден аман қалған Рене Файрстоунмен кездесіп, сөйлесіп отырды, оның қарындасы Аушвицте адамдармен тәжірибе жүргізу кезінде өлтірілді. Фильмді шолуда американдық фильмде Мюнхтың Альцгеймер ауруынан зардап шеккені туралы нақты мәлімет жоқ екені айтылған. Бұл ақпаратты тек фильмнің кредиттері ғана көрсетті, ал тек француз тілінде.
Францияда сот ісі және айыптау (2000-2001)
1998 жылы Мюнх француз радиосының France Inter бағдарламасында рома және синти туралы қорлаушы мәлімдеме жасады, онда ол ромаларды "жағымсыз" деп атады және газ камералары олар үшін жалғыз шешім болар еді. Мюнхты "расалық жеккөрушілікті қоздыруда" айыптады. Ол сот отырысына қатыспады. Медициналық сараптама оның "психологиялық жағынан бұзылып кеткенін" растады. Ақтау үкімі осы сараптамалық қорытындыға негізделді. Agence France Presse (AFP) 2001 жылдың 7 мамырында Париждегі апелляциялық сот 2000 жылдың маусым айындағы ақтау үкімін жоққа шығарғанын хабарлады. 2001 жылдың мамыр айында Мюнхты Парижде "растық жеккөрушілікті қоздыру" және "адамзаттыққа қарсы қылмыстарды азайту" үшін айыптады. Прокурор Мюнхты түрмеге қамауды емес, оны шартпен босатуды талап етті. Мюнх кінәлі деп танылды, бірақ қартаюы мен психикалық денсаулығына байланысты Париж апелляциялық соты 89 жастағы Мюнхқа жазаны өтеу керек деп шешті. Мүше бұрынғы іс бойынша сот отырысына қатыспаған. 2001 жылдың қыркүйегінде Француз радиосы Мюнхпен 1998 жылғы сұхбатты қайтадан жариялады. Шекарасыз заңгерлер, Расизмге және антисемитизмге қарсы халықаралық лига және Францияда еврей студенттер одағы шағымдарын білдірді. 2002 жылы "Франция радиосы" мемлекеттік құқықты телерадиокомпаниясының барлық жауапты қызметкерлері нәсілдік жеккөрушілікті қоздыруға көмектесу деген айыптан ақталды. Сот шешімінің дәлелдері бойынша, барлық радио тыңдаушылар Мюнхтың синтилер мен ромаларға және нацистік құрту лагерлеріне қатысты мәлімдемелері нацистік пропагандадан алынғандығын түсінген болар еді.
Қордың есімі, жауапкершілігі және болашағы
Foundation Remembrance, Responsibility and Future (Stiftung Erinnerung, Verantwortung und Zukunft) Ханс Мюнхты Аушвиц тұтқындарына арналған безгек тәжірибелеріне қатысушы ретінде тізімдеген; алайда ол дәрігер Клаус Шиллингтің басшылығымен 1945 жылдың 5 сәуіріне дейін Дахау концентрациялық лагерінде жүргізілген безгек тәжірибелері үшін тізімде жоқ.
Фриц Бауэр институты
2002 және 2003 жылдары Франкфурттағы Фриц Бауэр институты Франкфурттағы алғашқы Аушвиц процесін және оның Германия Федеративтік Республикасындағы әлеуметтік-саяси сот тарихи деңгейлеріне әсерін талдауға назар аударды. Нацистік режимдегі қылмыскерлер мен құрбандардың өмірбаяндары туралы ашық кездесулер мен талқылаулар сериясына қатысуға нақты шақыру болды. 2002 жылдың 4 қарашасында профессор доктор Хелгард Аушвицтегі СС дәрігерлері және Франкфурттағы Аушвиц процесінде (SS Ärzte in Auschwitz und im Ersten Frankfurter Auschwitz Prozess) лекция оқыды.