Кіріспе

Лейлани Мариетта (О'Мэлли) Мьюр (15 шілде 1944 - 14 наурыз 2016), бұрын Лейлани Мари Скора деп аталған, Альбертаның жыныстық стерилизация туралы заңына сәйкес Альберта үкіметінен заңсыз стерилизация үшін сотқа жүгінген алғашқы адам болды. Оның ісі провинцияға қарсы заңсыз стерилизация үшін бірнеше топтық іс қозғауға әкелді. Мьюрдің адвокаты евгеника, институционализация, мүгедектердің адам құқықтары және өзін-өзі қорғау мәселелеріне жарық түсірді.

Ерте өмір

Мьюр Калгариде (Альберта, Канада) кедей отбасында дүниеге келді. Ол бала кезінен қаламаған, сүймеген, қорлық көрген бала еді. Оның анасы оны отбасынан алып тастаудың жолдарын іздеді және Мьюр сегіз жасқа толғанда, оны бір ай бойы Миднапур монастырына орналастырды. Содан кейін 1953 жылы оның анасы Мьюрдің Альберта штатының Ред-Дир қаласында психикалық кемтар үшін провинциялық оқу мектебінде (Миченер орталығы деп те аталады) институционалды түрде орналасуын сұрады. Сол кезде бос төсек-орын болған жоқ. Екі жылдан кейін, 1955 жылдың 12 шілдесінде, 11 жасқа толар алдында, Мьюр тек анасының берген ақпараты негізінде, ешқандай диагностикалық тексерулерсіз мекемеге қабылданды. Ол өзін жетімдер үйіне жіберген деп ойлады. Суперинтендант Леонард Ян Ле Ваннның кезінде провинциялық оқу мектебіне түсудің алғышарты Мьюрдің анасының міндетті стерилизацияны заңмен жүзеге асыруға рұқсат берген қолтаңбасы болды. Жылдар өте келе Мьюр 5-сыныпқа дейін білім алды және 20 жасында мекемеден кеткенге дейін анасын ара-тұра ғана көрді.

Эвгеника туралы мәліметтер

Мьюрдің стерилизациясы XIX ғасырда басталған мәжбүрлі стерилизация мен евгеникаға қарай өрлеудің бір бөлігі болды. 1883 жылы Чарльз Дарвиннің туысы Фрэнсис Гальтон евгеника терминін қолданды, бірақ бұл ұғым Платонның заманынан бері қолданыста болды. Евгеника - гендер мен Дарвиннің эволюция теориясының бірігуі. Көптеген ақыл-ой және мінез-құлық қасиеттері ата-анадан балаға беріледі деп саналған. Адамзаттың төмендігіне немесе зияндылығына қараған адамдар: ақыл-ой кемшіліктері (яғни дамуында кемшіліктері бар немесе психикалық бұзылыстары бар адамдар), қылмыскерлер, психоздар, жалқау адамдар, әлеуметтік дегенерациялар, аралас нәсілдер (африкалық кавказдықтар және т.б.) ), иммигранттар мен алғашқы халықтар, католиктер, алкоголиктер, эпилепсиямен ауыратын адамдар, үйленбеген аналар, кедейлер және басқалар. Бұл "жағымсыз" адамдар балалы болуға жарамсыз деп саналып, стерилизация әдісі арқылы халық арасынан шығарылды. Көптеген елдерде евгеника көптеген жолдармен, соның ішінде стерилизация, кастрация және "қателі" адамдарды өлтіру арқылы сыналды. XIX ғасырда Ұлыбританияда евгеника қозғалысы белсенді түрде өрбіді. 1907 жылы АҚШ-та тұңғыш рет құртты құрттау туралы заң қабылданды, ал 1910 жылы Америка селекционерлер қауымдастығының евгеника бөлімі мен евгеника деректері кеңсесі құрылды. Екі топқа да Чарльз Давенпорт пен Гарри Лофлиннің ықпалы тиді, бірақ екеуін де Давенпорт өзі басқарды. 1920-1930 жылдары АҚШ-тың отызға жуық штатында мәжбүрлі стерилизация жүргізілді. Гитлер АҚШ-тағы евгеникаға қатты таңғалды, 1933 жылы Германияның канцлері болғаннан кейін нацистер осы әдістерді еліктеп, олар дегенге айналған кез келген адамға, әсіресе яһудилерге қолданды. Ғалымдар Эвгеника қозғалысын екінші дүниежүзілік соғыста және нацистердің генетикалық тазалау деген атпен жасаған әрекеттеріне куә болғаннан кейін беделсіз етті. Нюрнберг процесінде мәжбүрлі стерилизация адамзаттың қатерлі ісі деп жарияланды. Құрама Штаттар мен Ұлыбританияда стерилизация бағдарламалары тоқтала бастаса, Канаданың батыс провинцияларында - Британ Колумбиясы, Альберта және Саскачеванда жалғасты. Айта кетерлігі, тек Альбертада ғана стерилизация туралы заң қатаң түрде жүзеге асырылды. Альберта евгеника кеңесінің бұйрығымен Мьюр және 2831 бала мен ересектер 1928 жылы Жыныстық стерилизация туралы заң қабылданғаннан 1972 жылы оны жоюға дейін стерильденді. Альбертаның стерилизация заңын қабылдауға көмектескен евгениканың басты қорғаушыларының бірі Британ империясының алғашқы әйел судьясы Эмили Мерфи болды, ол сонымен қатар 1920 жылдары әйелдер құқығын қорғау үшін науқан жүргізген "Бейнемі бестің" бірі болды. Оның ықпалымен көптеген алберталықтар, әсіресе іріктеп өсіру малдың сапасын жақсартуға көмектесетінін өз көзімен көрген фермерлер евгениканың адам басын жақсартуға да қолданылуы мүмкін екендігіне келісті. Мёрфидің пікірлеріне әсер еткен адамдардың бірі ауыл шаруашылығы және денсаулық сақтау министрі Джордж Ходли болды. Ходли Альберта евгеника кеңесінің бірінші отырысын Жыныстық стерилизация туралы заң қабылданғаннан кейін бір жыл өткен соң өткізді. Бұл комиссия генетикалық жағынан төмен саналатын барлық адамдармен сұхбаттасып, 4800 жағдайдың 4725-ін стерильдеуді мақұлдады. Үш мүшелік кеңес төртінші мүшесін Джон М. МакЭкранды төраға етіп сайлады, ол 1965 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымға ие болды. МакЭкран дегеніміз - "ақылға қонымды ата-ана бола алмайтын" дегенге айналған адамдарды ұрықтандыруды жалғастырудың басты фигурасы. Альберта психикалық ауруханаларының тұтқындары осы Заңға және Басқарманың практикасына сәйкес стерилизацияға әсіресе бейім болды.

Лейлани Мьюрдің стерилизациясы

Мьюр ақыл-парасаттылық көрсеткішіне (АҚ) тестілеуден өтпес бұрын екі жыл төрт ай провинциялық оқу мектебінде оқыған. Стерилизацияның негізгі критерийі IQ төмендігі болды. Ол Калгаридегі клиникаға еурогендік кеңеспен кездесуден бір апта бұрын IQ тестілеуіне жіберілді және жалпы бағасы 64 балл болды. Мьюрдің "Адамдық кемшіліктері бар ақымақ" деген диагнозы қойылды. Кеңес Мьюрдің IQ баллын оның стерилизациясына жеткілікті негіз ретінде қолданды, өйткені 70-тен төмен балл интеллекттің төмендеуі деп саналды. Ол кезде оған айтылмаған, бірақ кеңес оны стерильдеуге бұйырды. Стерилизация ықтималдығын арттырған басқа факторлар Мьюрдің поляк-ирландтық тегі және католик діні, оның ақылды ата-аналық қабілетсіздігі және ол мемлекеттік мекемеде өмір сүрген кезде "келісі жынысқа деген нақты қызығушылығын көрсетті". 1959 жылы 19 қаңтарда дәрігерлер Мьюрге екі жақты сальпингектомия (яйтамырларды жою) жасады. Ол операция кезінде апендицидті алып тастау керектігін білген. Ол балалы бола алмайтынының себебін он жылға жуық уақыт өткен соң ғана білетін.

Іс

1965 жылы Мьюр провинциялық оқу мектебін тастап, тәуелсіз өмір сүруді бастады. Келесі 15 жыл бойы ол официантка болып жұмыс істеді және екі рет күйеуге шықты. Алғашқы некеде ол балалы бола алмады. Ұрықтықтығын тексергеннен кейін дәрігер Мьюрге оның қасақана стерильденгенін және процедураның қайталанбайтынын айтты. Оның бала асырап алу туралы өтініші бас тартылды, себебі ол бұрын мекемеде отырған. Мьюр депрессияға ұшырап, 1989 жылы Британдық Колумбияда өмір сүрген кезде кәсіби көмекке жүгінді. Ол топтық терапияға лайық па екендігін анықтау үшін тағы бір IQ тестілеуіне қатысып, 89 балл жинады. Оның бұрынғы институционалды жағдайын ескере отырып, бұл нәтиже сынақты жүргізген доктор Джордж Курбатоффты таң қалдырды және ол жақсы ортада өмір сүргендіктен, оның ақыл-ой кемістігі жоқ екенін айтты. Бұл IQ тесті Мьюрдің ақыл-ойы қалыпты екенін және ешқашан стерильденбеуі немесе ақыл-ой кемшіліктері бар провинциялық оқу мектебіне орналастырылмауы керектігін дәлелдегеннен кейін көп ұзамай ол Альберта үкіметін заңсыз стерильдендіру үшін оның атынан сотқа беру үшін заңгерлік кеңес іздеді. 1995 жылдың 22 маусымында төрт апталық сот процессі басталды. 1996 жылдың 25 қаңтарында Вайт Мьюрдің пайдасына шешім қабылдады. Вейт: 1959 жылы провинция Мьюр ханымды хирургиялық жолмен арамдады. Мюр ханымның құрбаны болған ерекше түрдегі тұтқындау оның жас тұлғасына көптеген жағымсыздықтарға әкелді: бостандықтан айыру, беделден айыру, қорлау мен қорлау, ауырсыну мен азап, өмірден ләззат алудан айыру, қалыпты даму тәжірибесін жоғалту, азаматтық құқықтардан айыру, отбасы мен достарымен байланыс жоғалту, [және] институционалдық тәртіпке бағындыру. Мьюрдің оқиғасынан кейін Альберта үкіметі 2800 адамнан астам адамды мәжбүрлеп стерильдеу үшін кешірім сұрады. Жыныстық стерилизация туралы заң бойынша стерилизацияланған 850-ге жуық альберталықтарға 142 миллион канаддық доллар өтемақы тағайындалды. 1996 жылы Мьюр өмірі туралы "Лейлани Мьюрді стерильдеу" атты деректі фильм жарық көрді. Канаданың Ұлттық кино басқармасы түсірген фильм 1997 жылы Невада штатының Тахо көліне арналған HESCA кинофестивалінде және Вашингтон штатының Сиэтл қаласында өткен Батыс психологиялық қауымдастық кинофестивалінде жүлде алды.

Жеке өмір

Соттан кейін Мьюр үй жануарларымен бірге Альберта штатының Девон қаласында тұрды. Ол Батыс Канаданың Қоғамдық Университетінің зерттеу Альянсындағы евгеника бойынша тірі мұрағаттың белсенді кеңес мүшесі болды және бос уақытын отбасы, достары, үй жануарлары және басқа жануарлармен өткізгенді ұнатады. Ол халықаралық конференцияларда өзінің өмірбаянын баяндап, "Шыбырлаған өткен: Альбертадағы евгеникалық стерилизациядан кейін баласыз" атты автобиографиясын жазды. Invisible Child: Leilani Muir and the Alberta Eugenics Board спектаклі 2012 жылы Эдмонтон халықаралық фестивалінде MAA & PAA театрымен орындалды. Мьюр 2016 жылдың 14 наурызында Альберта штатының Девон қаласында қайтыс болды.