Кіріспе

Құқықтық термин және өкілеттік

АҚШ заңдары бойынша, консерваторлық – судьяның басқа адамның жеке немесе қаржылық істерін басқару үшін қорғаушыны немесе өкілді тағайындауынан туындайды. Бұл адам өз істерін толыққанды жүзеге асыруға қабілетсіз болғандықтан, оның себебі жасы немесе физикалық немесе психикалық шектеулер болуы мүмкін. Консерваторлыққа алынған адам "консерватор" деп аталады, бұл термин ересек адамды білдіреді. Қорғаншылыққа алынған адам "қорғаншы" деп аталады, бұл термин кәмелетке толмаған балаға да қатысты болуы мүмкін. Консерваторлық корпорациялар мен ұйымдарға да қолданылуы мүмкін. Консерватор тек "мүлікті" (қаржылық істерді) ғана басқаруға болады, бірақ сонымен қатар "адамды" да басқаруға болады, онда консерватор консерватордың күнделікті іс-әрекеттерін, мысалы, денсаулық сақтау немесе тұру жағдайларын қадағалауды өз міндетіне алады. Адамның консерваторы көбінесе заңды қорғаншы деп аталады.

Тағайындау

Консерваторлық сот шешімімен (жеке тұлғаларға қатысты) немесе заңмен немесе реттеуші орган арқылы (кәсіпорындар сияқты ұйымдарға қатысты) белгіленеді. Басқа құқықтық тұрғыдан алғанда, консерваторлық психикалық ауруы бар адамға қатысты заңдық жауапкершілікті білдіруі мүмкін, соның ішінде психозға, өзіне-өзі зиян келтіруге бейім, сандырақуға, қабілетсіздікке ұшыраған немесе қандай да бір себеппен өздерінің атынан заңдық, медициналық немесе қаржылық шешімдер қабылдауға шамасы келмейтін адамдар. Freddie Mac немесе Fannie Mae сияқты жеке корпорацияларға мемлекеттік бақылау орнатылғанда консерваторлық ұлттандыруға қарағанда уақытшарақ бақылауды білдіреді.

Адамдардың қамқорлығы

Консерваторлық – сот шешімімен едәуір қабілетсіз деп танылған және тамақ, киім, баспана сияқты қарапайым қажеттіліктерін өте алмайтын адамның істері бойынша консерватордың заңдық жауапкершілігін білдіретін құқықтық термин. Олар әр штаттың жеке заңдарымен реттеледі. Терминология әртүрлі болуы мүмкін, кейбір штаттарда немесе сот юрисдикцияларында консерваторды мүліктің қорғаушысы немесе сенімді тұлға деп атауға болады. Консерваторлық әдетте ауыр психикалық ауруға шалдыққан, деменция сияқты медициналық жағдайларға байланысты санасыздықтан зардап шегетін егде жастағы адамдарға, немесе өз істерін басқаруға қабілетсіз даму кемістігі бар адамдарға тағайындалады. Консерваторлық ісін қарау кезінде, санасыз деп есептелген адамды білікті дәрігер немесе психиатр бағалауы керек және оның психикалық жағдайын растайтын, сотқа ұсынылатын және куә ретінде пайдаланылатын баяндама дайындауы тиіс.

Шектелген қамқорлық

"Шектелген қамқорлық" әдетте дамуында кемістігі бар, бірақ өздері үшін маңызды шешімдер қабылдауға қабілетті адамның істері бойынша қамқоршының шектеулі заңдық жауапкершілігін білдіреді. Мұндай жағдайларда, шектеулі қамқорлыққа жататын адам өз жеке істерін басқа қамқорларға қарағанда көбірек бақылауда ұстай алады; мысалы, олар қайда тұруға болатынын өздері шеше алады. Қамқордың міндеттерінің мысалы: қамқорға тиесілі мүліктер мен ақша сияқты активтерді іздеу және жинау; сол активтерді қамқорға тамақ сатып алу, оның күтімін қамтамасыз етуге немесе психикалық ауруды емдеуге арналған мекемеде орналастыруға жұмсау, қамқордың төлемдерін жүзеге асыру, мүлікті сақтандыру, ипотекалық төлемдерді немесе жалдау ақысын төлеу, мүлікті күтіп ұстау немесе мүлікті басқару компаниясына жалға беру үшін төлеу. Қамқордың немесе қорғаншының медициналық жауапкершілігінің мысалы – соттың қамқорға немесе қорғаншыға медициналық өкілеттік беруі, ал қамқор немесе қорғаншы дәрігерге қорғалған адамның асқазанына тамақ түтігін орнатуға рұқсат беруі, егер ол медициналық тұрғыдан қажет болса. Бір адамның екі лауазымды бірдей атқаруы және "қорғаншы және қамқор" деп аталуы мүмкін, тіпті қамқор немесе қорғаншы тек адамға, тек мүлікке немесе екеуіне де тағайындалуы мүмкін. Әдетте, мүліктің қамқоршысы немесе қорғаншысы тек қамқор болатын адамның қорғалуы, жинақталуы және басқарылуы қажет активтері болған жағдайда ғана тағайындалады. Бұл терминдер Бірыңғай Ведомоство Кодексі (BVK) қолданылатын юрисдикцияларда қолданылуы мүмкін, тіпті BVK екі жағдайда да "қорғалған адам" терминін қолданса да. Көптеген штаттарда, сот консерваторлықты немесе қорғаншылықты орнату туралы өтінішті қарар алдында, істің мән-жайларын зерттеп, сотқа жазбаша түрде есеп беруі тиіс сыртқы тарап немесе агенттік болуы керек. Әдетте, сыртқы тарап – жергілікті округтің психикалық денсаулық сақтау өкілі, яғни тергеуші. Олар көбінесе әлеуметтік жұмыс, психикалық денсаулық, медицина немесе құқық сияқты тиісті салалардағы сарапшылар болуы керек. Ересектерге қамқорлық жасау процедуралары, кәмелетке толмағандарға қатысты процедуралардан өзгеше болуы мүмкін. Сот ұсынылған қамқор болатын немесе қамқорлыққа алынатын адамды қорғау үшін адвокат тағайындауы мүмкін. Егер ұсынылған қамқор болатын немесе қамқорлыққа алынатын адамның кейбір кемшіліктері болса, адвокат-клиент қарым-қатынасын құру мүмкін болмаса, сот арнайы қорғаншы тағайындай алады (ол көбінесе адвокат болады). Арнайы қорғаншы клиенттен нұсқау алмайды, керісінше олардың атынан әрекет етеді және сотқа ұсынылған қамқор болатын немесе қамқорлыққа алынатын адамның мүддесіне қайсысы дұрыс екенін айтады, тіпті бұл ұсынылған қамқор болатын немесе қамқорлыққа алынатын адамның қалауына қайшы болса да. Қамқор болатын адамның адвокаттың қызметіне жүгіну құқығы бар, егер олар жеке адвокатқа төлей алмаса, оларға тегін қызмет көрсететін мемлекеттік адвокат тағайындалады.

Калифорния

Калифорния штатында консервацияның екі түрі бар: Лантерман–Петрис–Шорт (Лантерман–Петрис–Шорт заңы, 1967 жылғы, LPS деп аталады) және Мұрагерлік консервациясы. Осы консервация түрлері Калифорнияның Мұрагерлік кодексімен және Әл-ауқат және мекемелер кодекстерімен реттеледі. LPS консервациясы 30 күндік уақытша консервациямен басталады, егер консервацияға алынған адамның жағдайы нашарласа, консерватор бір жылға қайта тағайындалады; LPS консервациясы жыл сайын жаңаруы мүмкін немесе қажет болмаған жағдайда тоқтатылуы мүмкін. Мұрагерлік консервациясы "жалпы консервация" деп аталады және әдетте, егер адамның өміріне немесе мүлкіне қауіп төндіретін шұғыл жағдай болмаса, уақытша кезеңі болмайды. Мұрагерлік консервациясы, LPS консервациясы сияқты, консерватормен жаңартылмаса автоматты түрде тоқтамайды. LPS консервациясында сот тағайындаған консерватор консервацияға алынған адамның орналасуын, медициналық шешімдерін және психикалық денсаулық сақтауын басқаруға жауапты. Мүлікке қатысты консерватор консервацияға алынған адамның мүлкін жинауға, қорғауға және басқаруға жауапты. Консерватор оны тағайындаған сотқа есеп береді және консервацияға алынған адам тұрақты түрде тұратын округтегі қадағалаушы соттың бақылауында болады. LPS консервациясы әдетте округтік психикалық денсаулық жүйесінде басталады және жедел психиатриялық ауруханалардан жіберіледі, ал мұрагерлік консервациясы тиісті медициналық құжаттамамен расталған жағдайда, кез келген жолдама көзінен туындауы мүмкін. Психикалық денсаулық сақтауды алушылардың пациенттік құқықтар жөніндегі адвокатқа құқығы бар және консерваторға қажеттілік туғанша, жедел ауруханада бірнеше тыңдаулар өтеді. 2022 жылы Калифорнияда судьялардан консервацияға барлық баламаларды құжаттауды талап ететін заң қабылданды, бұл Калифорнияда консервацияға алынуға тиіс адамдарға консерваторды таңдауда басымдық береді және Калифорнияда мұрагерлік консервациясын тоқтатуды жеңілдетеді.

Халықаралық эквиваленттер

Жеке тұлғаларға қатысты қамқорлық Англия мен Уэльсте "депутаттық", Шотландияда "қорғаншылық", Солтүстік Ирландияда "бақылаушылық", Үндістанда "қорғаншылық" және Австралияда "қорғаншылық және басқару" деп аталады.

Корея соттары арқылы қорғаншы тағайындау процесі

Кореялық отбасылық соттар, әдетте, Кореяда қорғаншы тағайындау құқығына ие. Жалпы ересек қорғаншы – қамқорлыққа алынған адамның қаржылық мүдделері мен жеке өміріне жауапты адам. Кореялық отбасылық сот немесе оның бір бөлімшесі қамқорлыққа алынған адамның тұрақты мекенжайы бойынша билік етеді және қорғаншылық ісін қарастырады. Егер отбасылық сот қамқорлыққа алынған адамның тұрақты мекенжайы бойынша болмаса, әдетте, аудандық немесе филиалдық сотқа қарастырылады. Әдетте, дәрігер қамқорлыққа алынған адамның денсаулығын бағалағаннан кейін сот отырысы басталады. Сот көбінесе қамқорлыққа алынған адамды сұраққа тартады және оның қорғаншылыққа қатысты куәлігін тыңдайды, осылайша ол өзінің қалған қабілеттерін толыққанды пайдалана алады және қолайлы қорғаншыны таңдай алады. Сот қорғаншылықты бастау, қорғаншыны таңдау, қорғаншыны алмастыру, қорғаншылықты тоқтату, заңды өкілдің өкілеттіктерінің шегі және т.б. туралы шешім қабылдауға құқылы.

Ұйымдардың консерваториясы

АҚШ-та кейбір штаттарда корпорацияларды консервацияға (қорғауға алуға) беруге болады, бұл ресиверлікке (сатуға беруге) қарағанда кем экстремалды балама. Ресивер акционерлер мен басқарушылардың құқықтарын тоқтатуға міндетті, ал консерватор оларды қабылдап алады, содан кейін олардан бас тарту мүмкіндігі қарастырылады. Роберт Рамзи мен Джон Хед, қаржы мәселелеріне маманданған заң профессорлары, жалған үміт пен моральдық тәуекелге жол бермес үшін, банкротқа жақын банк консервация орнына ресиверлікке түсуі керек деп ұсынады. АҚШ федералдық үкіметі 2008 жылдың шілдесінде банкротқа ұшыраған IndyMac Bank-ті Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясы (FDIC) әкімшілік ресиверлікке алды, оның активтері мен кепілдікпен қамтамасыз етілген міндеттемелері арнайы құрылған IndyMac Federal Bank, FSB деп аталатын көпірлік банкке берілді, ол да FDIC тарапынан консервацияға алынды. Сонымен қатар, АҚШ-та 2008 жылдың қыркүйегінде Fannie Mae және Freddie Mac компанияларының бас директорлары мен директорлар кеңесінің мүшелері қызметтен босатылды. Содан кейін компаниялар Федералды тұрғын үйді қаржыландыру агенттігінің (FHFA) консервациясына, директоры Джеймс Б. Локхарт III-нің шешімімен, АҚШ Қаржы министрлігінің қолдауымен және Хэнк Полсонның корпорацияларды төлем қабілеттілігін сақтауға берген міндеттемесімен орналастырылды. Бұл екі ұйымды басқаруға әкелген араласу үкімет тарихындағы ең ірі шара болып табылады және олардың банкроттығынан туындаған қаржы жүйесіне зиян келтірмеу үшін қажетті қадам ретінде негіленді. Мұндай ұйымдар "құламайтын үлкен" деп есептеледі. Консервация моделін одан да кеңірек қолдануды Дьюк университетінің профессорлары Лоуренс Бакстер, Билл Браун және Джим Кокс ұсынды. Олар қиын жағдайдағы АҚШ банктерін консервацияға алуды, олардың бір бөлігін "жақсы активтерді" жаңадан құрылған "жақсы банк" еншілес компанияларына (вероятно, жаңа басқарумен) ауыстыруды және қалған "жаман активтерді" консервациялық құрылымның бақылауымен басқаруды ұсынады.