Кіріспе
Сунь Юаньлиан (; 1904 жылы 17 наурыз - 2007 жылы 25 мамыр) - Қытай Республикасының Ұлттық революциялық армиясының әскери генералы. Сун Вампоа әскери академиясының бірінші түлектерінің соңғы тірі мүшесі, сондай-ақ Екінші Қытай-Жапон соғысының соңғы тірі қолбасшысы болды. Оның мансабы 28 қаңтар оқиғасына, Екінші Қытай-Жапон соғысына және Қытай Азамат соғысына соқты. Оның ұлы Чин Хан актер.
Sun Yuanliang (; March 17, 1904 – May 25, 2007) was a Chinese military general of the National Revolutionary Army of the Republic of China. Sun was the last surviving member of the first graduating class of the Whampoa Military Academy, as well as the last surviving army level commander of the Second Sino Japanese War. His career spanned the January 28 Incident, Second Sino Japanese War and the Chinese Civil War. His son Chin Han is an actor.
Ерте өмір және мансап
Сунь 1904 жылы Сычуань штатының Чэнду қаласында дүниеге келген. 1922-1924 жылдары Нанкин университетінде оқыды. Кейін Пекин университетіне ауысты. Оның ағасы Сунь Чжэн оған жаңадан құрылған Вампоа әскери академиясына оқуға түсуге көмектесті. Солтүстіктегі экспедицияда жақсы нәтиже көрсетті, Шыңқай оны Жапонияға оқуға жіберді. Сун Жапониядағы Императорлық әскери академияға оқуға түсіп, 1928 жылы еліне оралды. Ол 88-ші дивизияның бірінші командирі болып тағайындалды. 1934 жылы Сунь мен Тан Энбо Цзянси совет аймағын қоршауға алып, оңтүстікке қарай коммунистердің кері қайтқан жолын кесіп тастады.
Екінші қытай-жапон соғысы
1932 жылы Жапонияның Шанхайға басып кіруінде Сун өз дивизиясын жапондықтарды Миаоханг (廟行鎮) шайқасында жеңді. Бұл жаһандық ақпарат құралдары Жапонияның Қытайға қарсы алғашқы әскери жеңісі деп атады. 1937 жылы Қытай мен Жапония арасында толыққанды соғыс басталғанда, Сун Шанхай шайқасында өзінің 88-ші дивизиясын басқарды. Ол үш айлық шайқастың соңында Сихан қоймасын ұстап тұру туралы бұйрықты жеке өзі Цзи Цзиньюаньға берді. 1937 жылдың желтоқсан айында Нанкин шайқасында ол және оның әскерлері шамамен 250 000 жапон әскерінің қоршауына алынды. Сунның жоғары тұрған адамы Тан Шенчжи өз қолбасшыларына мүмкін болатын қашып кету туралы нақты нұсқау бермей қаладан қашып кетті. Сол кездегі хаос кезінде Сунь өз орнын тастап, Нанкиннен қашып кетуге мәжбүр болды. Шың Кай-Шек оны екі айға тоқтатты, ал Сун 1939 жылға дейін басқа команда алмады. 1944 жылы Хата Шунокудың қолбасшылығындағы Жапон императорлық армиясы Ухань шайқасынан бері ұлтшыл үкіметке қарсы ең ірі әскери шабуыл жасаған Ичи Го операциясын бастады. Қытайдың ең жақсы әскерлерінің көпшілігі Юньнань, Сиань және Бірма аймақтарында болды. Жапонияның жарты миллионнан астам сарбазы ірі темір жол желілері мен ірі қалаларға шабуыл жасады. Жапондық Он бірінші армиясының авангарды Чунциннің өзінен 150 миль қашықтықта болды. Чан Кай-Шек Сунның 29-шы корпусының тоғыз жүз адамын Чункиннің оңтүстігіне жіберді және олар сандық және технологиялық жағынан толық төмендігіне қарамастан, жапондық 3-ші жаяу әскер дивизиясының екі полкін қуып шықты. Сун генерал және 16-шы армияның қолбасшысы болды. Шың өз қолымен оған "Көк аспан мен ақ күн" орденін тапсырды.
Қытай Азамат соғысы
Жапонияға қарсы соғыс аяқталғаннан кейін Сунь 16-шы армияның командасын ұстай отырып, Чунцин мен Нанкин гарнизонының қолбасшысы болып тағайындалды. Ол коммунистік күштерге қарсы алғашқы сәтті науқандарға өзінің бұрынғы сыныптастары Ду Юмин, Фан Ханцзе, Ху Лян және Лю Южанмен бірге қатысты. Коммунистер Шаньдун және Хэнань провинцияларынан басқа Орталық және Шығыс Қытайдағы барлық иеліктерін жоғалтты. 1948 жылдың қарашасында Қытай Азамат соғысының шешуші шайқасы - Хуайхай жорығы басталды. Коммунистік тыңшылар салған қауіпсіздікті бұзу және ең тиімді емес Гоминьдан командирлерінің бірі Лю Цзидің нашар басшылығынан Sun әскерлері коммунистік Шығыс Қытай дала армиясының қоршауына түсті. Тәжірибелі ардагер ретінде ол ұлтшыл әскерлердің қолбасшысының орынбасары Ду Юминге тым кеш болмай тұрып, қашып шығуға шақырды. Дю, Чианг Кай шекіне адал болғандықтан, Чианг уәде еткендей, күш-жабдық күтуге шешім қабылдады. Сол себепті ол өз бетімен қашуға шешім қабылдады. Оның 16-шы армиясы коммунистік әскерлермен жойылып кетті, бірақ ол 1948 жылы Нанкинге аман-есен жетті. Шың оны 16-шы армияның қолбасшысы етіп тағайындап, оның бөлімін қайта ұйымдастыруды тапсырды. 1949 жылы Сычуань провинциясын коммунистердің шабуылынан қорғап жатқанда, оның көптеген офицерлері коммунистерге кетті. Сунь армияның қолбасшысы лауазымынан кетуге мәжбүр болды және Чианг Кай шектен Тайваньға келгеннен кейін көп ұзамай зейнеткерлікке шықты. Оның азаматтық өмірі сәтті өтті, Тайваньда бизнес жүргізді. 2007 жылы 25 мамырда 103 жасында Тайваньда қайтыс болды.