Кіріспе
Аурудың таралуын бақылау - аурудың таралу үлгілерін анықтау үшін эпидемиологиялық қадағалау - аурудың таралуын бақылаудың эпидемиологиялық әдісі. Ауруды қадағалаудың негізгі рөлі - аурудың таралуынан, эпидемиядан және пандемиялық жағдайлардан болатын зиянды болжау, бақылау және азайту, сондай-ақ мұндай жағдайларға қандай факторлар әсер ететіндігі туралы білімді арттыру. Қазіргі заманғы ауруды қадағалаудың негізгі бөлігі - ауру жағдайларын хабарлау. Қазіргі уақытта аурудың таралуы туралы хабарлау қолмен тіркелуден бүкіл әлем бойынша Интернет арқылы бірден хабарлауға айналды. Аурулардың санын ауруханалардан жинауға болады бұл жағдайлардың көпшілігі жинақталып, ақыр соңында жария етіледі деп күтіледі. Қазіргі заманғы байланыс технологиясының пайда болуымен бұл жағдай күрт өзгерді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) және Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) сияқты ұйымдар қазір маңызды аурулардан болған жағдайларды және өлім-жітім туралы бірнеше күн ішінде, кейде бірнеше сағат ішінде хабарлай алады. Сонымен қатар, осы ақпаратты тез және дәл жеткізу үшін көпшілік тарапынан қысым бар. Мысалы, 2004 жылдың басында SARS-тың басталуы кезінде ДДСҰ-ның Пекиндегі қызметкерлері бірнеше күнде бір рет жаңа ақпараттарды тараған кезде жариялады. 2004 жылдың қаңтар айынан бастап ДДҰ H5N1 вирусына қатысты осындай жаңартулар жасады. Бұл нәтижелер кеңінен жарияланып, мұқият бақыланады. ДДСҰ-ның эпидемиялық және пандемиялық ескерту және оған қарсы іс-қимыл (ЭПР) эпидемияға бейім және жаңадан пайда болатын аурулар қауіпін анықтау, жедел тексеру және оларға тиісті жауап беру үшін келесі ауруларды қамтиды: Антракс Құс тұмауы Қырым Конго геморрагиялық қызуы Денге геморрагиялық қызуы Эбола вирусы ауруы Гепатит тұмауы Ласса қызуы Марбург геморрагиялық қызуы Менгинококк ауруы оба Рифт аңғарының қызуы Жуыр жедел тыныс алу синдромы (САРС) Жуыр жедел тыныс алу синдромы коронавирус 2 (САРС КоВ 2) Асқазан туляремия Сары қызуы
Disease surveillance is an epidemiological practice by which the spread of disease is monitored in order to establish patterns of progression. The main role of disease surveillance is to predict, observe, and minimize the harm caused by outbreak, epidemic, and pandemic situations, as well as increase knowledge about which factors contribute to such circumstances. A key part of modern disease surveillance is the practice of disease case reporting. In modern times, reporting incidences of disease outbreaks has been transformed from manual record keeping, to instant worldwide internet communication. The number of cases could be gathered from hospitals – which would be expected to see most of the occurrences – collated, and eventually made public. With the advent of modern communication technology, this has changed dramatically. Organizations like the World Health Organization (WHO) and the Centers for Disease Control and Prevention (CDC) now can report cases and deaths from significant diseases within days – sometimes within hours – of the occurrence. Further, there is considerable public pressure to make this information available quickly and accurately. During the SARS outbreak in early 2004, for example, the Beijing staff of the WHO produced updates every few days for the duration of the outbreak. Beginning in January 2004, the WHO has produced similar updates for H5N1. These results are widely reported and closely watched. WHO's Epidemic and Pandemic Alert and Response (EPR) to detect, verify rapidly and respond appropriately to epidemic prone and emerging disease threats covers the following diseases:
Anthrax
Avian influenza
Crimean–Congo hemorrhagic fever
Dengue hemorrhagic fever
Ebola virus disease
Hepatitis
Influenza
Lassa fever
Marburg hemorrhagic fever
Meningococcal disease
Plague
Rift Valley fever
Severe acute respiratory syndrome (SARS)
Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS CoV 2)
Smallpox
Tularemia
Yellow fever
Саяси қиындықтар
Дүниежүзілік денсаулық сақтау саласындағы жетекші ұйым ретінде ДДҰ әлемдік саясатта маңызды рөл атқарады. Ол өзінің әр түрлі елдерімен жақсы қарым-қатынаста болуы керек. Нәтижесінде ол тек белгілі бір елдегі нәтижелерді елдің үкіметінің келісімімен ғана хабарлай алады. Кейбір үкіметтер аурудың таралуы туралы кез келген ақпаратты мемлекеттік құпия деп санайды, бұл ДДҰ-ны қиын жағдайға әкелуі мүмкін. ДДҰ-ның үйлестірген Халықаралық аурудың алдын алу және оған қарсы әрекет ету жүйесі "әлеуметтік маңызы бар аурудың таралуы тез тексеріліп, ақпарат желіде тез бөлінеді" дегенді қамтамасыз ету үшін құрылған, бірақ міндетті түрде жұртшылықтың емес; "барлық серіктестердің тәуелсіздігі мен объективтілігін құрметтеу" үшін, ұлттық билікке қарсы тұрудың орнына, "ұлттық күш-жігерді қолдау жөніндегі іс-шараларды" біріктіру және үйлестіру. "Желінің барлық әрекеттері этикалық нормаларды, адам құқықтарын, ұлттық және жергілікті заңдарды, мәдени сезімталдық пен дәстүрді толықтай құрметтейтін болады" деген міндеттеме әрбір елдің қауіпсіздігіне, қаржылық және басқа да мүдделеріне толық мән беріледі.
H5N1
Адамдар, құс, жабайы құстар, мысықтар мен басқа жануарлардағы H5N1 бақылауы Азия мен Африканың көптеген аймақтарында әлі де өте әлсіз болып келеді. Оның таралуы туралы әлі де көп нәрсе белгісіз. Қытайда H5N1 вирусы толықтай тіркелмеген. Блогтарда H5N1 туралы Қытай үкіметінің ресми мәлімдемелері мен Қытайдағы адамдардың өз көздерімен көргендері арасында көптеген айырмашылықтар бар екені жазылған. H5N1 вирусының барлық жағдайлары туралы көптеген мәліметтер Қытайды алып тастады, себебі Қытайдың ресми деректеріне көпшілік сенбейді. (Қараңыз Қытайдағы ауруды қадағалау.) "Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына құс тұмауының адамда пайда болған жағдайларының тек жартысы ғана анықталғаннан кейін екі апта ішінде хабарланады, бұл пандемияның алдын алу үшін жауап беру уақытын жақсарту керек, - деді ДДҰ-ның жоғары лауазымды қызметкері сенбіде. ДДҰ-ның Батыс Тынық мұхит аймағындағы өңірлік директоры Шигеру Оми елдердің пандемиялық тұмау штаммын жоюға немесе ең болмағанда, оны адамда тарай бастағаннан кейін баяулатуға екі-үш апта ғана уақыт бар деп есептейді". Біріккен Ұлттар Ұйымының құс тұмауы жөніндегі бас үйлестірушісі Дэвид Набарро құс тұмауы туралы жауапсыз сұрақтардың көп екенін айтады. CIDRAP 25 тамызда 2006 жылы АҚШ үкіметінің жаңа веб-сайтында жариялады. Бұл сайтта құстардың H5N1 құс тұмауына қатысты жүргізілетін тестілеу туралы ақпарат бар. Олардың үшеуі бойынша HEDDS-те үлгі нөмірлері болады: тірі жабайы құстар, тіршілік аулаушылар өлтірген құстар және ауру және өлген жабайы құстарды зерттеу. Қалған екі стратегия үй құстарын зерттеуді және су мен жабайы құстардан алынған сынамаларды алуды қамтиды. [ ] USGS жаңа сайтындағы картада Аляскадан 9327 құс осы жылы тексерілгенін көрсетеді, басқа штаттардан тек бірнешеуі ғана. Өткен жылы Аляскадан тек 721 құс тексерілді, ал басқа штаттардан ешқайсысы тексерілген жоқ, деп тағы бір картада көрсетілген. 2006 жылы бақылау бағдарламасының мақсаты - 75000-100000 аң құстарынан және 50000 қоршаған ортадан үлгі алу", - дейді ресмилер.