Кіріспе
Балық түрлері Сарық астероя (Scaphirhynchus albus) - Құрама Штаттардағы Миссури және төменгі Миссисипи өзендерінің суларында мекендейтін, жойылып бара жатқан, шашы бар балықтардың түрі. Тіпті, колонизация алдында Сент-Крои өзеніне жеткен болуы мүмкін. Оның ашық түстелуі үшін аталған, ол салыстырмалы түрде кең таралған көрпек мұрынды есекке (Scaphirhynchus platorynchus) жақын, бірақ әлдеқайда үлкен, толысқанда ұзындығы мен салмағы орташа. Бұл түрдің жетілуіне 15 жыл кетеді, ұрықтануы сирек, бірақ бір ғасырға дейін өмір сүре алады. Аципенсериделер тұқымдасына жататын ақ түске ұқсайтын астеридтер 70 миллион жыл бұрын, креда дәуірінде пайда болған. 1990 жылы АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі ақшыл есекті құрып кету қаупі төнген түрлер тізіміне енгізді, өйткені алдыңғы онжылдықта жас адамдар аз байқалды және байқаулар өте төмендеді; бұл түр қазір жабайы табиғатта сирек көрінеді. Бұл Миссури өзенінің суару аймағындағы тұңғыш балық түрі болды, ол жойылып бара жатқан түр ретінде саналды, және оның тіршілік ету ортасының жоғалуы оның құлдырауына себепші болды деп есептеледі. Миссури өзенінің су ағызу жүйесінің басым бөлігі арналар мен бөгеттермен қамтамасыз етілді, бұл қиыршық тас жинақтарын және оның сүйікті ұрық аймақтары болып табылатын баяу қозғалатын жанама арналарды азайтады. ХХ ғасырдың ортасына дейін ақ балықтардың көптігі байқалды, ал балықшылар осындай үлкен балықты тұщы суда аулауды өте қызықты тәжірибе деп санады. Бұл түрдің дәмін татып көруге болады, ал оның жұмыртқалары басқа көп астероидтерге қарағанда аз таралған болса да, икра ретінде пайдаланылады. Бұл түрдің жойылып кетуін болдырмау үшін жасалған күш-жігер шамалы сәттілікке жетті. Жасыл асқазанды асқазанның мінез-құлқын жақсырақ түсіну үшін зерттеушілер олардың қозғалысын бақылайтын және ырғақ салу аймақтарын анықтауға көмектесетін радио хабар таратушыларды орнатқан. Федералды және мемлекеттік органдар тіршілік ету ортасын жақсарту үшін жұмыста, өйткені бұл аймақтарды қалпына келтіру қажет, егер түрлер табиғатта өмір сүру үшін.
The pallid sturgeon (Scaphirhynchus albus) is an endangered species of ray finned fish, endemic to the waters of the Missouri and lower Mississippi river basins of the United States. It may have even reached the St. Croix River before colonization. Named for its pale coloration, it is closely related to the relatively common shovelnose sturgeon (Scaphirhynchus platorynchus), but is much larger, averaging between in length and in weight at maturity. This species takes 15 years to mature and spawns infrequently, but can live up to a century. A member of the sturgeon family, Acipenseridae, which originated during the Cretaceous period 70 million years ago, the pallid sturgeon has changed little since then. In 1990, the U. S. Fish and Wildlife Service placed the pallid sturgeon on its endangered species list because few young individuals had been observed in the preceding decade and sightings had greatly diminished; the species is now rarely seen in the wild. It was the first fish species in the Missouri River drainage area to be listed as endangered, and a loss of its habitat is thought to be responsible for its decline. The vast majority of the Missouri River drainage system has been channeled and dammed, reducing the gravel deposits and slow moving side channels that are its favored spawning areas. Until the middle of the 20th century, pallid sturgeon were common and anglers found catching such a large fish in fresh water a rewarding experience. The species is considered to be good tasting, and its eggs have been used as caviar, although less commonly than those of many other sturgeon. Efforts to prevent the species from becoming extinct have had modest success. Pallid sturgeon are actively being raised in a dozen hatcheries and the offspring are being released back to the wild every year. To better understand pallid sturgeon behavior, researchers have implanted radio transmitters to track their movements and help identify possible spawning areas. Federal and state agencies are working together to improve habitat by restoring spawning areas since restoration of these areas is required if the species is to survive in the wild.
Таксономия және этимология
Таксономистер С. А. Форбс және Р. Э. Ричардсон 1905 жылы ақшыл есекті Parascaphirhynchus тұқымдасына және бүкіл әлемдегі барлық есекті қамтитын Acipenseridae туысына жіктеді. Оның ең жақын туыстары - әлі күнге дейін салыстырмалы түрде таралған, және өте қауіпті Алабама астероиды (Scaphirhynchus suttkusi), ол жуырда жойылып кетуі мүмкін. Бұл үш түр Scaphirhynchinae тұқымдасына жатады, оның тек бір ғана туысы бар, Pseudoscaphirhynchus, батыс орталық Азияда кездесетін үш түрмен ұсынылған. "Салбар" сөзі "түсі кем" дегенді білдіреді, ал басқа түрлермен салыстырғанда, ол айтарлықтай ақшыл. Балықтың ғылыми атауы Scaphirhynchus, грек сөзі "қақ мұрын" және альбус, латынша "ақ" дегенді білдіреді.
ДНК зерттеулері
Сап-сары есекті жойылудан қорғау үшін оның және басқа да жақын туысқан түрлердің ДНК-сы бойынша зерттеулер жүргізілді. ДНҚ зерттеулерінің алғашқы кезеңдерінде ақшыл және қақшыл құс құстары бір түрге жататындығы анықталды. Алайда, 2000 жылы Скапфирхинхус (Scaphirhynchus) тұқымдасының үш мүшесінің ДНК тізбектерін салыстырған зерттеуде (паллид, лопатка және Алабама астероиды) бұл үшеудің әртүрлі түр екені анықталды. 2001-2006 жылдар аралығында бірнеше зерттеулер Миссури өзенінің жоғарғы Ұлы жазықтарында орналасқан екі ақшыл есекті қарады және оларды Луизианадағы Атчафалая өзенінде орналасқан оңтүстік популяциямен салыстырды. Бұл ДНК зерттеулері ақшыл есектің солтүстік популяциялары репродуктивті жағынан оқшауланған және генетикалық жағынан Atchafalaya популяциясынан ерекшеленеді деген қорытындыға келді. Алайда, ақшыл есекшілердің генетикалық өзгермелілігі олардың және қақпан мұрын есекшілерінің арасындағы айырмашылықтан әлдеқайда аз екені анықталды. ДНҚ-ны тексерудің тағы бір себебі - ақшыл және қақшықты есекшілердің арасындағы будандасу деңгейін анықтау еді. Оңтүстік популяцияларда Миссури өзенінің алабының ортаңғы бөліктерінен гөрі гибридтер көп, ал ең солтүстік популяцияларда гибридтер туралы мәліметтер аз. Қақпанды есекке ұқсаған олардың құйрықтары гетероцеркалы, жоғары құйрық қанаты төменгі қанатынан ұзын, бірақ бұл ақшыл есекке қарағанда айқын көрінеді. Басқа астероидтар сияқты, ақшыл астероидта да "заманауи" балық түрлерінде кездесетін қабыршақтар мен сүйектер жоқ. Оның орнына, олардың қабырғалары, төменгі жақтары мен артқы жақтары, сондай-ақ бастың басым бөлігі бойымен созылып жатқан бес қатар қалың қаңқалы қабырғалары бар қаңқалы қаңқалары бар. Бұл қалың кеміршекті қабаттар терімен қапталып, қорғаныш қалқаны ретінде қызмет етеді. Олардың сүйектері мен қабыршақтары жоқ, сондықтан олардың жасын анықтау және қанша өмір сүретінін анықтау қиын. Көптеген ұзақ өмір сүретін түрлер сияқты, ақшыл есекшілер де бала көбейту қабілетіне өте кеш жетеді. Аталық тұқымдас құстар жыныстық жетілуіне 5 - 7 жасында жетеді, ал аналық тұқымдас құстар 15 жасында көбеюге қабілетті болады. Бір зерттеуде тоғыз аналық аңдардың жұмыртқалары 9-12 жаста пайда болады, бірақ олар 15 жасқа дейін өсіп-жетілмейді. Ұрық жыл сайын көбеймейді; ұрық аралығы үш жыл, бірақ басқа зерттеулер 10 жылға дейін аралықты ұсынады. Ұрықтану әдетте мамыр мен шілде айларында болады. Миссури өзенінің жоғарғы жағында ұсталған бір әйел ақшыл есекші 170 000 жұмыртқаны алып жүреді деп есептелген, бұл оның жалпы салмағының 11 пайыздан астамын құрайды. Ұрықтанғаннан кейін 5 - 8 күн ішінде ақшыл есек жұмыртқалары қашады.
Тарату
Бұл құс тұқымдас астероидтер бұрын бүкіл Миссури өзенінен бастап Миссисипи өзеніне дейін таралған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл түр жоғары Миссисипиде сирек кездесетін, мүмкін, тиісті тіршілік ортасының жоқтығынан. Қазіргі уақытта бұл түр бүкіл аймақта қауіп төндіріп отыр. 2008 жылдың мәліметтері бойынша, ақшыл есекті әлі де олардың бастапқы аумағы бойынша табуға болады, бірақ олардың популяциясы XX ғасырдың ортасынан бастап қатты азайды. Миссури мен Миссисипи өзендерінде Монтанадан Луизианаға дейін, сондай-ақ Луизианадағы Атчафалая өзенінде қартайған аққулар әлі де кездеседі. 1985-2000 жылдар аралығында жабайы есеулердің ауланған барлық есеулерге қатысты үлесі 400-ден бірден 650-ге дейін төмендеді. 1996 жылы жүргізілген зерттеулер бойынша, сол кезде табиғи мекенде 6000-нан 21000-ға дейін ақшыл есекшілер қалған. Бұл жануарлар Миссури өзенінің бөгеті салынар алдындағы лас және әдеттегідей жылы суларды ұнататын. Балық - бұл ақшыл есек үшін, ал қақшы есек үшін маңызды азық. Ересекті шұбар мұрынды есек пен жетілмеген ақшыл есектің тамақтану үрдісін салыстырған бір зерттеуде ақшыл есек кішкентай балықтардан, мысалы, ципринидтерден (миноу) әлдеқайда көп тамақтанатыны анықталды.
Қорғау
Бұрын кең таралған деп саналмаған ақшыл есектілер саны ХХ ғасырдың аяғында тез азайып, 1990 жылы 6 қыркүйекте жойылып бара жатқан түрлер тізіміне енді. Бұрын ақшыл есекті аңдар өте бағалы аңдар түріне жатады, бірақ олардың саны азайып, олар жойылып бара жатқан түрлер тізіміне енгізілген. Барлық ауланған ақшыл есектілер енді жабайы табиғатқа босатылуы тиіс. Бұл түрдің дәмділігі өте жоғары, ал аналықтардың құрттары икра ретінде пайдаланылған. Өзеннің өзгеруі жергілікті балықтардың бірқатар түрлеріне кері әсерін тигізді. АҚШ-тың 13 штатында ақшыл есекті балық бар, бірақ олардың тек бірнеше түрі ғана құрып кету қаупі бар деп саналады. Бұл түрдің тіршілігін қамтамасыз ету үшін айтарлықтай күш-жігер жұмсалса да, ақшыл есектің өзін-өзі қамтамасыз ететін популяцияларының сирек болуы оны көптеген онжылдықтар бойы федералды қорғауға ие болуын қамтамасыз етеді.
Түрлерді қорғау
Монтананың Миссури және Йеллоустоун өзендеріндегі екі ақшыл есек популяциясы құрып кету қаупі бар, ал қазіргі болжамдар бойынша Монтанадағы жабайы ақшыл есек популяциялары 2018 жылға қарай құрып кетеді. Небраскада Платт өзенінің төменгі ағысында біраз аққулар ұсталды. Миссисипидің Миссури өзен жүйесіндегі көптеген өзендерден айырмашылығы, Плат өзенінде тек бірнеше бөгеттер бар және олар Миссури өзеніне құйылғаннан кейін өзен ағысынан жоғары орналасқан. Төменгі Плат өзенінің тереңдігі аз, онда көптеген құм барлар мен кішкентай аралдар бар. 1979 - 2003 жылдар аралығында Плат өзенінен оннан астам ақ түске ұқсас астероидтар, соның ішінде ұрықталатын орындардан алынғандары, ұсталды. Бұл көк түстегі астероидтардың кейбіреуіне радио хабар таратушылар орнатылған, олар су деңгейі мен бұлыңғырлық жағдайлары қолайлы болған кезде Платт өзеніне оралуын қадағалайды. Бұл жағдай әдетте жаз мен жаздың басында болады, өйткені бұл кезде көпшілігі аққу болып келеді. Жаздың ортасында Платт өзеніндегі су деңгейінің төмендеуі және тұмандық аққуларды Миссури өзеніне қайта оралуға талпындырады. Платте өзенінің төменгі ағысында, Елкхорн өзенінен Миссури өзеніне құятын жеріне дейін 48 шақырымнан астам аралықта, ақшыл есек үшін қолайлы ұрық мекені бар, бірақ бұл аймақта ұрық өсірудің дәлелі табылмаған. Жақсы, бірақ бұл жолды жағажайдағы сумен қамтамасыз ету үшін пайдалану керек. 2007 жылы USFWS адам көмегінің тиімділігін анықтау үшін, ұрықтауға негізделген өсімдіктерді көбейту жұмыстарын жалғастыру керектігін және популяциядағы кез келген өзгерістерді бақылау керектігін айтты. 2007 жылғы зерттеулер сондай-ақ, ұрық шығарудың ең ықтимал аймақтарын анықтау, ақшыл есектің көбею қабілетіне әсер етуі мүмкін кез келген паразитті немесе ауруды анықтау және USFWS-тің адамдарды зиянды және бүлдіруші су тасқынынан қорғау қабілетін азайтпай, қолайлы тіршілік ортасын қалпына келтіруге мүмкіндік беретін инженерлік мүмкіндіктерді зерттеу және суару және демалыс мақсатында жеткілікті суды сақтау қабілетін сақтау қажеттігін атап көрсетті.