Кіріспе
Уитэм өзені – Англияның шығысындағы Линкольншир графтығында орналасқан өзен. Ол Грантхемнің оңтүстігінде, Оңтүстік Уитхемге жақын жерде басталып, Грантхемнің орталығынан өтеді (мұнда Виндхем паркі мен Королева Елизавета паркі арқылы өзен жағалауындағы серуен жолымен оны қадағалауға болады), содан кейін Линкольн және Бостон қалаларынан ағып өтеді, және Уоштің тасқын су алабына, Фрэмптон Марш РСПБ жанындағы Хэйвенге құяды. "Уитэм" атауы өте көне және тегі белгісіз. Археологиялық және құжаттамалық деректер Витамның темір дәуірінен бастап кеме жүретін өзен ретінде маңызды болғанын көрсетеді. Рим дәуірінде ол Линкольнге дейін кеме жүзе алатын, ал одан кейін Фоссдайк салынды, ол оны Трент өзенімен байланыстырды. Өзеннің сағасы 1014 жылы қатты су тасқынынан кейін өзгерді, соның салдарынан Бостон порты ретінде маңызға ие болды. 1142 жылдан бастап теңізден болатын су тасқынын болдырмау үшін шлюздер салынды, бұл 1766 жылы салынған Ұлы шлюзге дейін жетті. Ол Бостоннан жоғарыдағы өзен деңгейін сақтап, төменгі арнаны тазартуға көмектесті. Төменгі ағысындағы жерлер көптеген дренаж жүйелеріне ұшырады, ал көптеген дренаждар Уитэмге су тасқыны есіктері арқылы қосылған, егер өзен деңгейі күрт көтерілсе, олар жабылады. Өзен Линкольн қаласындағы Брейфорд тоғайынан Бостонға дейін кеме жүзуге қолайлы. Оның шлюздері Линкольн, Бардни және Гранд/Грейт Слюс-те орналасқан. Соңғысы арқылы өту әдетте күндізгі уақытта, су деңгейі қолайлы болған кезде, 4 сағат сайын шектеледі. Өзен Бостонның солтүстігіндегі Уитэм кеме жүретін дренаждарға және оңтүстіктегі Оңтүстік Қырық Фут дренажына қол жеткізуді қамтамасыз етеді, ол Питерборо қаласынан өтетін Нене өзенімен байланыстыру жобасының бөлігі ретінде қайта ашылды. Брейфорд тоғайынан Фоссдайк навигациясы Трентке жалғасады.
the schooner
The River Witham is a river almost entirely in the county of Lincolnshire in the east of England. It rises south of Grantham close to South Witham at , passes through the centre of Grantham (where it may be closely followed using the Riverside Walk through Wyndham Park and Queen Elizabeth Park), passes Lincoln at and at Boston, , flows into The Haven, a tidal arm of The Wash, near RSPB Frampton Marsh. The name "Witham" seems to be extremely old and of unknown origin. Archaeological and documentary evidence shows the importance of the Witham as a navigable river from the Iron Age onwards. From Roman times it was navigable to Lincoln, from where the Fossdyke was constructed to link it to the River Trent. The mouth of the river moved in 1014 following severe flooding, and Boston became important as a port. From 1142 onwards, sluices were constructed to prevent flooding by the sea, and this culminated in the Great Sluice, which was constructed in 1766. It maintained river levels above Boston, and helped to scour the channel below it. The land through which the lower river runs has been the subject of much land drainage, and many drains are connected to the Witham by flood doors, which block them off if river levels rise rapidly. The river is navigable from Brayford Pool in Lincoln to Boston. Its locks are at Lincoln, Bardney and the Grand/Great Sluice. Passage through the latter is restricted typically to 4 hour intervals during daylight when the tidal levels are suitable. The river provides access for boaters to the Witham Navigable Drains, to the north of Boston, and to the South Forty Foot Drain to the south, which was reopened as part of the Fens Waterways Link, a project to link the river to the Nene flowing through the city of Peterborough. From Brayford Pool the Fossdyke Navigation links to the Trent.
Бағыт
Уитэм өзенінің солтүстікке, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай ағатын бағыты, мұздықтардың (немесе изостатикалық көтерілудің) әсерінен бұрынғы өзендердің бағытын өзгертуінің нәтижесі болуы мүмкін. Өзеннің бастауы Линкольнширдегі Оңтүстік Уитэмге жақын жоталарда, теңіз деңгейінен (AOD) шамамен 340 фут (104 м) биіктікте орналасқан. Ұзақ уақыт бойы шығысқа қарай ағып, Оңтүстік Уитэмге жеткеннен кейін, өзен негізінен солтүстікке қарай ағып, Колстерворт ауданынан өтеді, онда оны А1 тас жолы кесіп өтеді, бұл тас жол өзеннің бағытын Неварк-на-Трент қаласына дейін көбінесе ұстанады. Ұлы Понтон тұсында Крингл Брук сол жағынан қосылады, ал өзен Грантем арқылы ағып өтеді, онда ол теңіз деңгейінен (AOD) 170 футқа (52 м) дейін төмендейді. Баркстоннан кейін батысқа бұрылып, Марстон ауданынан өтеді. Сол жағынан Фостон Бек қосылады, ал Лонг Беннингтоннан бастап өзен солтүстік бағытын жалғастырады. Клейполден кейін, Барнби-ин-зе-Уиллоу жанында, ол шамамен 3 мильге (5 км) созылған Линкольншир мен Ноттингемшир облыстарының шегарасын құрайды, содан кейін Бекингемге жақын армиялық оқу полигонынан өтеді. Брант өзені оң жағынан қосылады, содан кейін өзен солтүстік Хайкхэм арқылы Линкольн қаласына жетеді, онда теңіз деңгейінен (AOD) биіктігі тек 16 фут (5 м) құрайды. Олардың қатарында Стиксвудтағы Линкольн ұзын жүнді қойлары, Уошингбордоғы Линкольн қызыл сиырлары және 1972 жылы Саутрейде жойылған Линкольн иілген шошқалары бар.
Тарих
"Витам" атауы өте көне, тіпті аңғал-саксон, римдік және кельттік ықпалынан бұрын пайда болған сияқты. Сондай-ақ, 2001 жылы су тасқынынан қорғану жұмыстары кезінде Фискертонның жанынан табылған Фискертон қайығы табылып, қазір Лондондағы Британ мұражайында немесе Линкольндегі "The Collection" жинағында қойылған. Рим дәуірінде Уитэм өзені маңызды су жолы болған. Линкольн (Линдум) – Лондон мен Йоркке жалғасатын Эрмин көшесінің және Лестер мен Батқа апаратын Фосс Уэйдің тоғысқан жері. Бұл маңызды римдік бекініс болған, және Британиядағы төрт колонияның біріне айналған. Көбінесе Римнің ірі қалалары кеме жүретін суларға жақын орналасқан, бұл тауарларды көп көлемде тасымалдауға мүмкіндік берген, бірақ Линкольн мұндай артықшылыққа ие болмады. Сондықтан римдіктер Трент өзенінде Линкольннен Торксейге дейін Фоссдайк каналын салған, Уитэм өзенін Линкольннен Уошқа дейін жақсартқан, және Линкольннен Кембриджге жақын орналасқан Кэм өзеніне дейін Кар Дайк каналын салған. Осылайша Уитэм Линкольнге шығыс жағалауға, ал Фоссдайк Трентке және одан әрі Хамберге қол жеткізуге мүмкіндік берген. Уитэм өзені бастапқыда Линкольнге дейін толқынды болған деген пікірлер бар, бірақ бұл күмәнді көрінеді. Гранд-Слюздің салынуына дейін төменгі өзенге толқындар әсер еткен, бірақ олар әдетте Dogdyke немесе Chapel Hill дейін жететін, ал Линкольн осы жерлерден айтарлықтай биік, сондықтан Уилердің пікірінше, қазіргі геологиялық жағдайларды ескере отырып, толқындар Линкольнге дейін жете алмайтын еді. Орта ғасырларда сауда жалғасты, бұл туралы сол кезде гүлденген, қазір шағын ауылға айналған Торксейдің маңыздылығы куәлік етеді. Дегенмен, Фоссдайк каналын саз басудан таза ұстау үшін көп күш жұмсалды. Генрих I оның арнасын тазалауды қадағалады, ал 1335, 1365 және 1518 жылдары Фоссдайк каналының жай-күйін тексеру және аймақ тұрғындарын оны күтіп ұстауға мәжбүрлеу үшін тексерулер жүргізілді. Линкольн бизнес салықтарын жинау орталығы болды, бірақ бұл су жолдарын ұстауға кететін шығынмен байланысты болды. Ақырында бұл тым қымбат деп шешкеннен кейін, Джеймс I Фоссдайк каналын Линкольн қаласына сыйлады. Уитэм өзені бастапқыда Велланд сағасындағы Бикер Хевендегі Уошқа құйылып, онда Дрейтон порты құрылған. Бірақ 1014 жылы болған үлкен су тасқыны салдарынан ол Бостондағы Хевенге құйыла бастады. Бұл 12 және 13 ғасырларда Бостонның порт ретінде өсуіне себеп болды, ол жүн мен тұзды Ганза лигасына экспорттады, бірақ Бостон тек 1545 жылы ғана жарғысын алды. Өзенге 1142 жылдан бастап, Бостонның астында алғашқы шлюз салынғаннан бастап, әртүрлі шлюздер мен бөгеттер салынғанға қарамастан, саз басу сауданы шектеді. 1500 жылы Бостонда және 1543 жылы Лангрикте басқа шлюздер салынды, бірақ 1660 жылы өзенде де, Фоссдайкте де кеме жүру қиын болды. 1671 жылы кеме қатынасын жақсарту үшін Парламент заңы қабылданды. 1743 жылы Джон Гранди ағасы мен оның ұлы Джон Гранди кішісіне өзенді егжей-тегжейлі зерттеуді жүргізу тапсырылды. Олар 1743 жылы оюлы картаны және келесі жылы 48 беттік баяндаманы жасады. Баяндаманың негізгі ұсынысы Бостоннан жоғары орналасқан каналдың "көп қиылысқан бағытын" жою үшін 7 миль (11 км) жаңа канал салу болды. Бағаланған құны 16 200 фунт стерлинг болғандықтан, жер иелері сол кезде іс-қимыл жасаудан тартынды, бірақ бұл баяндама 1760 жылдардағы жақсартулардың негізі болды.
Құбырлау
1752 және 1753 жылдары өткен жер иелерінің мәжілістерінен кейін, олар Джон Гранди-младшийді, оның әкесі 1748 жылы қайтыс болғандықтан, 1744 жылғы жоспарларын қайта қарастыруға және 1745 жылы Дэниел Коппин жасаған «Ұлы шлюз» жоспарын зерделеуге шақырды. Гранди 1744 жылғы каналды Бостонға қарай тағы 3 км-ге (шамамен 2 миль) ұзартуды және содан кейін шлюзді осы ұзартуға орнатуды ұсынды. Жер иелері шлюздің орнын Бостонға жақындатты, бірақ оның есебін мақұлдады, бірақ ешқандай шара қолданылмады. Джон Грандиге 1757 жылы қайта кеңес сұрады, ал 1760 жылы Кингс-Линннің Лэнгли Эдвардсынан шлюздің орналасуын қарауды өтінді. Содан кейін жер иелері Джон Смитоннан Гранди мен Эдвардспен байланысуын сұрады, және үш инженер 1761 жылы су бұру жұмыстарына 38 000 фунт стерлинг, ал кеме жүруді жақсартуға 7 400 фунт стерлинг есебінен бірлескен баяндама дайындады. Баяндама мақұлданды, бірақ 1762 жылғы қаңтарда өткен мәжілісте жаңа канал Грандидің 1753 жылғы ұсынымына сәйкес қайта құрылуы керек деп шешілді. «Ұлы шлюздің» орны Эдвардстың 1760 жылғы ұсынысы бойынша болады. Гранди тағы бір карта жасады, ал 1762 жылдың маусым айында парламент жұмысты мақұлдады. Парламент актісі қолға алынғаннан кейін Эдвардс жобаның бас инженері болды және Гранди мен Смитон тексеріп, сәл өзгертіп, егжей-тегжейлі жоспарларды жасады, содан кейін олар жобаға қатысы болмады. Құрылыс 1763 жылдың сәуір айында басталды, ал жобаның су бұру бөлігі, шлюзді қоса алғанда, 1768 жылы аяқталды, оған 42 000 фунт стерлинг жұмсалды. Үш шлюз және кеме жүруге байланысты басқа жұмыстар 6 000 фунт стерлингке шығып, 1771 жылға дейін жалғасты. Бұл төменгі ағыстағы Haven-ді тазалауға және өзеннің жоғары ағыстағы бөлігінде саздың жиналуын арттыруға көмектесті. 1762 жылғы акт Витхам кеме жүру комиссарларын және Витхам дренаждық бас комиссарларын құрды, олар дренаждық схемаларды белсенді түрде ілгерілетуді жалғастырды, Витхам кеме жүретін арналар желісін құрды, бұл Солтүстік Линкольнширдің көп бөлігін батпақты жерлерден шаруашылыққа пайдалы жерлерге айналдырды. Бүгінде осы арналардың көпшілігі Витхам бірінші, үшінші және төртінші аудандық ішкі дренаждық басқармалары және Жоғарғы Витхам ішкі дренаждық басқармасымен басқарылады. Бұл төрт ішкі дренаждық басқарма айналасындағы мүліктерге, жерге және қоршаған ортаға су тасқынының қаупін азайтады. 1791 жылы Хорнкасл каналын салуды ілгерілету науқанының аясында Витхам өзенінің комиссарлары инженер Уильям Джессоптан Фоссдайк каналының және Витхамның жай-күйін бағалауды сұрады, әсіресе Линкольн арқылы кеме жүрудің қиындықтарына назар аудара отырып, мұнда канал ортағасырлық көпірмен шектелген. Ол екі шешім ұсынды: біріншісі Синциль Дайк арнасын оңтүстікке қарай пайдалану арқылы қала арқылы өтуден толығымен бас тарту, ал екіншісі Глори Хоул көпірі арқылы каналдың түбін төмендетуді қарастырды, ол қалыпты су деңгейінде ғана терең болды. Комиссарлар көпірдің астынан өтетін барлық көліктерге жол ақысын қабылдады, бірақ қаладан айналып өтетін арнаның ауыр қаржылық салдары болатынын шешті. Олар қолданыстағы каналды жақсартуды таңдады және ағаш еденін алып тастау, көпірдің астындағы өзен төсенішін төмендету және оның негізін нығайту жұмыстары 1795 жылы аяқталды. Комиссарлар көпірден жол ақысын алуды тоқтатты, бірақ көпірден өтудің жеңілдеуіне байланысты көлік көлемі өскен сайын шлюздер арқылы өтетін көліктерден түскен сома артты. 1881 жылы. 1979-1982 жылдар аралығында шлюздің суға қарсы жағындағы тік есіктер болаттық гильотина қақпаларымен ауыстырылды. Витхам Линкольн қаласындағы Брейфорд-Уорфтан Бостонға дейін кеме жүруге қолайлы. Бостон мен Линкольн арасында екі шлюз бар - біреуі Бардниде, екіншісі Линкольннің өзінде, ерекше гильотиналық шлюз болып табылатын Stamp End Lock. Кеме жүруге ең үлкен кедергі - Линкольндегі Жоғары көпір немесе Глори Хоул, ортағасырлық құрылым, оның ені шамамен 5 метр, қалыпты өзен деңгейінде биіктігі 3 метр. Су тасқыны кезінде кеме жүру мүмкін емес. Көпір өзенді 27 метрге көпірмен жабады, 1160 жылы салынған аркадан тұрады, содан кейін 1235, 1540-1550 және 1762/3 жылдары кеңейтілді. Бұл Ұлыбританиядағы әлі де сақталған ортағасырлық ғимараттары бар жалғыз көпір және елдегі екінші ең көне қақпалы көпір деп саналады. Қазіргі уақытта ол Қалыптастырылған көне ескерткіш және І дәрежелі ғимарат болып табылады.
Су жолдарын жалғау
Уитэм өзеніне бірнеше дренаждар қосылған, олар су тасқынынан қорғайтын шлюздермен қорғалған. Бұл шлюздер бір жұп митр қақпасынан тұрады, олар өзендегі су деңгейі дренаждағы деңгейден жоғары көтерілген кезде жабылады. Олардың бірнешеуіне тәжірибелі кемешілер кемемен жүзе алады. Өзенге сондай-ақ Ким Эу қосылады, ол Слейфорд навигациясына жалғанады, онда кеме қатынасы ақырында Слейфордқа қайта орнатылатын болады. Антонс Гоутта шлюз Витамның кеме жүретін дренаждар жүйесіне түседі, бұл дренаждық арналар Бостонның солтүстігіндегі батпақтарды су басудан сақтау үшін пайдаланылады. 2008 жылдың қарашасынан бері Биллингхей Скирт жаңғырту қоғамы Скирт өзенінде кеме қатынасын қалпына келтіру үшін белсенді науқан жүргізуде, және жоба Биллингхей және басқа да ауылдық кеңестердің, Ішкі су жолдары қауымдастығының, Қоршаған орта агенттігінің, Линкольншир округі кеңесінің және Линкольншир су жолдары серіктестігінің қолдауын алды.
Су сапасы
Қоршаған орта агенттігі Англиядағы өзен жүйелерінің су сапасын өлшейді. Әрқайсысына жалпы экологиялық жағдай беріледі, ол бес деңгейдің бірі болуы мүмкін: жоғары, жақсы, орташа, нашар және өте нашар. Мұны анықтау үшін бірнеше компоненттер қолданылады, соның ішінде омыртқасыздардың, гүлді өсімдіктердің және балықтардың саны мен түрлеріне қарайтын биологиялық жағдай. Химиялық жағдай, әртүрлі химиялық заттардың концентрациясын белгілі қауіпсіз концентрациямен салыстыратын, жақсы немесе қанағаттандырмайды деп бағаланады. 2019 жылы Уитэм өзені жүйесінің су сапасы төмендегідей болды.
The reasons for the quality being less than good include sewage discharge affecting most of the river, physical modification of the channel for land drainage, and run off from agricultural and rural land. Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE), perfluorooctane sulphonate (PFOS) and mercury compounds, none of which had previously been included in the assessment. In March 2018, the river suffered the worst incidence of pollution ever recorded in Lincolnshire, when Omex Agriculture released ammonia into the water. It resulted in over 100,000 fish dying between Bardney and the Wash, for which the company was given a remediation notice as defined by the Environmental Damage (Prevention and Remediation) Regulations 2015. They must carry out a range of improvements to the river to ensure that its habitat is restored. Once the ammonia had been flushed out, 1.5 million fish larvae and 70,000 roach and bream were released into the river. The remediation notice was only the second to be issued since the legislation was introduced.
Бөлім | Экологиялық жағдай | Химиялық жағдай | Ұзындығы | Су алабы | Арна
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
13.3 миль (21 км) | | | 24.38 шаршы миль (63 км²) | |
35.4 миль (57 км) | | | 60.50 шаршы миль (157 км²) | Қатты өзгертілген |
4.1 миль (7 км) | | | 6.90 шаршы миль (18 км²) | Қатты өзгертілген |
33.3 миль (54 км) | | | 76.83 шаршы миль (199 км²) | Қатты өзгертілген |
10.8 миль (17 км) | | | 0.66 шаршы миль (2 км²) | Қатты өзгертілген | Қатты өзгертілген
The reasons for the quality being less than good include sewage discharge affecting most of the river, physical modification of the channel for land drainage, and run off from agricultural and rural land. Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE), perfluorooctane sulphonate (PFOS) and mercury compounds, none of which had previously been included in the assessment. In March 2018, the river suffered the worst incidence of pollution ever recorded in Lincolnshire, when Omex Agriculture released ammonia into the water. It resulted in over 100,000 fish dying between Bardney and the Wash, for which the company was given a remediation notice as defined by the Environmental Damage (Prevention and Remediation) Regulations 2015. They must carry out a range of improvements to the river to ensure that its habitat is restored. Once the ammonia had been flushed out, 1.5 million fish larvae and 70,000 roach and bream were released into the river. The remediation notice was only the second to be issued since the legislation was introduced.
Сапаның жақсыдан төмен болу себептері – өзеннің көп бөлігін ластайтын кәріз суларын шығару, жерді мелиорациялау үшін арнаны физикалық түрде өзгерту және ауыл шаруашылығы және ауылдық жерлерден су ағыны. Ұлыбританиядағы көптеген өзендер сияқты, 2019 жылы химиялық жағдай жақсыдан қанағаттандырмайды деп өзгерді, себебі полибромдалған дифенил эфирлері (PBDE), перфтор-октана сульфонаты (PFOS) және сынап қосылыстары анықталды, бұлардың ешқайсысы бұрын бағалауға енгізілмеген. 2018 жылдың наурыз айында өзен Линкольнширде тіркелген ең нашар ластану оқиғасына тап болды, онда Omex Agriculture суға аммиак жіберді. Нәтижесінде Бардни мен Уош аралығында 100 000-нан астам балық өліп қалды, соның салдарынан компанияға 2015 жылғы Экологиялық зиянды (алдын алу және жою) ережелеріне сәйкес, қалпына келтіру туралы хабарлама берілді. Олар өзеннің ортасын қалпына келтіру үшін бірқатар жақсартулар жасауы керек. Аммиак судан шығарылғаннан кейін, өзенге 1,5 миллион балық дернәсілі және 70 000 мөңгү және жайын қоса алғанда, балықтар жіберілді. Бұл заң қолданысқа енгізілгеннен бері берілген екінші қалпына келтіру туралы хабарлама.
The reasons for the quality being less than good include sewage discharge affecting most of the river, physical modification of the channel for land drainage, and run off from agricultural and rural land. Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE), perfluorooctane sulphonate (PFOS) and mercury compounds, none of which had previously been included in the assessment. In March 2018, the river suffered the worst incidence of pollution ever recorded in Lincolnshire, when Omex Agriculture released ammonia into the water. It resulted in over 100,000 fish dying between Bardney and the Wash, for which the company was given a remediation notice as defined by the Environmental Damage (Prevention and Remediation) Regulations 2015. They must carry out a range of improvements to the river to ensure that its habitat is restored. Once the ammonia had been flushed out, 1.5 million fish larvae and 70,000 roach and bream were released into the river. The remediation notice was only the second to be issued since the legislation was introduced.
Тарихи сипаттамалары
тең. Бірінші басылым (1868)