Кіріспе

Vézelay () - Франциядағы коммуна. Ол Бордония-Франш округінің солтүстік орталық бөлігіндегі Йонн департаментіне қарайды. Бұл Vézelay монастырімен танымал қорғанысты төбелі қала. Қала мен оның 11-ғасырдағы Роман стилідегі Қасиетті Магдалина базиликасы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орындарына енгізілген.

Ежелгі тарих

Везелейдің маңында адам қонысының алғашқы іздері б.з.д. Сол жердегі тұзды бұлақ көзінен Бірінші және екінші ғасырларда Везелайдың оңтүстік-батысында шамамен бес жүзден сегіз жүзге дейін құлдар екі мыңға жуық шахта қазып алған. Бұл кен орындары экономикалық қызмет орталығы (базар), баспана және, мүмкін, діни саяхат орнын құруға мүмкіндік берді. І ғасырдан бастап римдіктер Везелай төбесінде шарап өсіруді ұйымдастырды. Бахустың құрметіне арналған ғибадатхананы 1689 жылы шіркеудің діни қызметкері Гено жаңа қоңырау мұнарасын салу кезінде ескі Сент-Этьен шіркеуінің іргетастарында тапты, бұл осы мәдениеттің аймақтағы маңыздылығын көрсетеді.

Орта ғасырлар

9 ғасырда Бенедиктиндерге Карл Түлкілі билік құрған кезде монастырь салу үшін жер берілді. Аңыз бойынша, бірінші мыңжылдықтың аяғына дейін Баудильон есімді монах Мария Магдалинаның монументтерін Везелайға Сент-Максимин-ла-Санте-Баумнан әкелді. 1058 жылы папа Стефан IX монументтердің шынайы екендігін растады, бұл бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан қажылардың ағылуына себеп болды. Везелай абатшылығы сонымен қатар Қасиетті Яков жолында саяхатшылар үшін негізгі бастау нүктесі болды. Бұл қажыларды тартуда және олардың қалаға әкелген байлығы үшін өте маңызды болды. Бернард Клерво 1146 жылы Франция королі Людовик VII-мен Везелей кеңесі кезінде Екінші крест жорығын уағыздады. Халықтың көптігі соншалық, қала сыртындағы төбеде үлкен алаңша тұрғызылды. Толық мәтін сақталмаған, бірақ қазіргі заманғы есептерде "оның дауысы көктегі орган сияқты шалғынды жерді аралап шықты" деп айтылады Бернард бітірген кезде көпшілік жаппай жалданып, олар айқыштарды жасау үшін матадан айырылды деп болжанады. Бернард өзінің шапанын шешіп, оны тағы да айқыштарды жасау үшін жарып тастаған. 1050 және 1250 жылдар аралығында Везелай Батыс Еуропадағы ең үлкен магдаленалық ғибадатхана болды. Бұл тұрғындарға пайдалы болды және ауыл шағын қалаға айналды. "Осыдан олардың арасында монахтар билігінен тәуелсіздік рухы пайда болды, ол көп ұзамай қанды бүліктерге, қатал күреске айналды". Мадленді аббатхананың қамқоршысы етіп ресми түрде тағайындау үшін папалық бұқаша күту қажет болды (1050). Мұндай өркендеу Клюниді өзіне тартты, ол Везлеяға мойынсұнып, Аттауд абысын тағайындады. 1060 жылы Везелей коммуна құқығын алды. 1096 жылы Урбан II бірінші крест жорығын уағыздады; аббат шіркеуінің құрылысы шешілді. 1104 жылы бағышталған. 1106 жылы абат Арто өлтірілді. Көптеген өзгерістерден кейін (төңкерістер, сеньорлық қақтығыстар, 1120 жылы найзағайдан болған өрт) наратекс немесе Қайырымдылар шіркеуі салынды: ол тек 1132 жылы ғана бағышталды. 1137 жылы аббат Альберик тұрғындармен аббат және буржуазияның құқықтарын айқындайтын жарғыға қол қойды: Бернард Клервоның мақтау сөздерімен мадақталған даналық. Он екінші ғасырда Везелей дамыды. 1146 жылы Везелайдың беделі соншалықты дамыды, Бернард де Клерво екінші крест жорығын Сент-Бернард крест деп аталатын жерде жариялады. Уағыздайтын орын ескерткіш шіркеуге айналдырылды: "La Cordelle" деп аталатын кейбір қираған жерлер әлі де бар. Монбосье аббатшылығына уақытша тәуелсіздіктің бұрынғы артықшылықтарын қайта берді ("pote, potestas Vezeliacensis"). Абаттарға Ватиканнан үлкен артықшылықтар берілді: митра, крейсер, сақина және сандал кию құқығы. Сонымен қатар, қала өзінің дамуын жалғастырды және 1150 жылы 2000 метрлік перде қабырғасымен және Киелі Крест қақпасының құрылысымен нығайтылды. Содан кейін 1152 жылы қалада коммуналдық мекемелер пайда болды, оларды 1155 жылы Людовик VII алып тастады. 1167 жылғы көтерілістен кейін тұрғындар монахтардан аймақтағы бостандықтарға кепілдік беретін жазбаша жарғыны ("libertas Vezeliacensis") алды. 1190 жылы Филипп Август пен Ричард Кёр де Льон үшінші крест жорығына қатысты. Роман стилідегі шіркеудің хоры үлкен болып қайта салынған. Абат Юго деген бүлікшіл адам аббатхана байлығын ысырап етіп, 1207 жылы қызметінен босатылды. Аббатхананың құлдырауы басталды, бұл монастырлық ордендердің және әсіресе бенедиктиндердің құлдырауымен тұспа-тұс келді.

Аббатхананың құлдырауы

1215 жылға қарай аббатхана аяқталды және Невер графтарымен қақтығыстар қайтадан басталды. Францияның түрлі папалары мен патшалары діни қауымды қорғауға еш нәрсе істей алмады. Мадленнің монументтерін қорғау тиімді емес сияқты, ал діни саяхатшылар осы қаланы көптеген қақтығыстардан (мысалы, 1250 жылғы көтеріліс) тастап кетті. Рим папасы Клемент IV мұндай тәркілеудің себептерін түсіну үшін тергеуді бастады және Мадленнің монументтерін салтанатты түрде тексеруді бұйырды. Патша Сент-Луи салтанатты рәсімге қатысқан (24 сәуір, 1267). Бірақ 1279 жылы папа Сент-Максимин-ла-Санте-Баумнан табылған дене шынымен Мария Магдалинаның денесі екендігін жариялады. Қажылар Везелайдан қайтты, байлық та солай кетті. 1280 жылы Филипп Батыл қол қойған жарлық Везелайдың патшалық иелікке аздап толық қосылуын жариялайды. Рим папасы Мартин IV бұл жарлықты мақұлдады. 1312 жылғы орденмен Филипп Керемет қала мен аббатхана корольдік доменнің қарапайым тәуелділігі екенін растады. Тұрғындар бұл биліктің абаттық тәуелсіздікті ұстап тұруға және феодалдардың қатыгездікінен құтылуға мүмкіндік беретінін түсінді. Везелай патшалық қалаларының шектеулі шеңберіне кіреді (оларда тек 16-ы болды). 1360 жылы қабырға қайта салынған және дөңгелек мұнаралармен махиколяциямен нығайтылған. 1421 жылдың 27 шілдесінде Бургундия герцогы Филипп Ле Бон әскерлері Везелейде құтқарушы әскерді күтеді. Олар король Генрих V-нің ағылшын контингенттерімен, оның ағасы, Бедфорд герцогы, Ланкастердің Джонның командалығымен кездеседі. Екі әскер 12000 адамды жинап, Ла-Шарит-сюр-Луарда дофин Карлдің күштеріне қарсы шығады. Абат Хью де Масон Конте, Карл V кеңесшісі, Везелай тұрғындарымен қарым-қатынаста әділеттілігімен танымал (13531383), және Аббат Александр, Филипп Ле Бонның дипломатиялық рөлі үшін кеңесшісі. Ол везелиандарды англо-бургунд лигасынан кетуге шақырды және Филипп Ізгі мен Карл VII арасындағы татулыққа ықпал етті және 1431 жылы Базель кеңесі жиналысына әкелді. Ақырында, ол 1438 жылы Бурждың прагматикалық санкциясын әзірлеуге қатысты. Людовик XI абаттардың Бургундия герцогы Чарльз Батылға байлануына жол бермеді. Ол бекіністі нығайту үшін өзінің сарай қызметкерлерінің бірі Пьер де Бальзакқа қатыгездікпен күш салды. Везелайдың жаңа қақпасы XV ғасырдың соңында салынған және сайттар әлі күнге дейін көрінеді. 15 ғасырдың соңында жаңа қақпа: Porte Neuve салынған. Соңғысы диаметрі он екі метр болатын екі дөңгелек мұнарамен қорғалған, қабырғаларының қалыңдығы үш метр, ал кіруге тыйым салу үшін есікке екі қақпақ қосылған. 1538 жылы бұқалар көптен бері талап еткен нәрсеге қол қойды: олар дінсіз болды. Аббатхана қарапайым коллегиаттық шіркеуге айналады, канондық тарау бенедиктиндік монахтардың орнын алады, әсіресе домен мақтаулы абаттардың қолына беріледі. Франциск І Везелайды епископ болуға тырысты. 1541 жылғы бұқаны Париж парламенті тек 1653 жылы тіркеді. Ол тек қана жеткіліксіз табыс әкелді және мақтаулы абаттарға артықшылық берді.

Дін соғыстары

Діни соғыстар кезінде абаттар протестанттық Лиганың күшті бөлігіне айналды. Теодор де Безедің ықпалымен аббатхана Везлейды протестантизмге қосылған аймақтың алғашқы қалаларының біріне айналдырды. 1569 жылдың наурыз айында қаланы жақсы әскери позицияға ие болу үшін сарбаздар Саррасин мен Блоссеттің протестанттық әскерлері басып алды. Көп ұзамай қала Сансактың Луи Превост басқарған Карл IX әскерімен қоршауға алынды. 6 қазанда ат әскері Везелейге жіберілді, бірақ қалада қамалған капитандар өз кезегінде шабуыл жасап, өзін жақсы қорғады. Аскинс пен Сен-Пьерден кейінгі бомбалаулар еш нәтиже бермеді. Қамау қаланы аштықтан құрту үшін блокадаға айналды. Протестанттық әскерлердің көмегімен сегіз ай бойы қоршау мен қатал шайқастар жүрсе де, қала берілмеді. Сансак 25 ақпанда 1570 жылы қаланы басып алмастан, лагерьді көтерді. Сен-Жермен келісімінде (1570 ж.) Везелей - Шампан үкіметінің протестанттарға өз діндерін еркін ұстануға рұқсат берген екі қаласының бірі. 1594 жылы Лига атынан қаланы басқаратын Эдме де Рошфор, Сиер де Плуво, бұл орынды Генри IV-ге берді және Авалонды алу үшін роялистік әскерлерді басқарды.

Шарап

Vézelay - жергілікті шарап атау. Шарап егілген жерлер қала шетінен төмен түсіп, тек қана шараптар шығарылады. Өндірістің жартысы "Генри үңгір" кооператив арқылы сатылады. Жүзімдіктер тоғызыншы ғасырда монастырьмен құрылған деп есептеледі. XIX ғасырдың аяғында жүзімдіктер филоксерамен жойылған. Жүзімдіктер 1970-ші жылдары қайта жаңғыртылды.