Кіріспе

Мацумае кланы (松前氏) - Азучи Момояма дәуірінен Мэйдзи қалпына келтіруіне дейін Мацумае доменінің даймиосы болған жапондық аристократиялық отбасы. 1590 жылы Тоётоми Хидэёси оларға аймақты марш феоды ретінде берді және оны қорғауға, сонымен қатар бүкіл Жапонияны солтүстіктегі айну "варварларынан" қорғауға міндет қойды. Олар Ресеймен қандай да бір жолмен келіссөз жүргізген алғашқы жапондықтар болды. Мэйдзи қалпына келтіруінен кейін отбасы виконт болып тағайындалды.

Тарих

Бастапқыда Какизаки кланы (崎氏) деп аталатын клан Шимокита түбегіндегі Какизаки, Каваучи, Муцу қалаларына қоныстанған. Уакаса провинциясының Такеда кланынан шыққан деп мәлімдеген отбасы кейіннен Мацумаэ деген атау алды. Оларға 1590 жылы Тоётоми Хидэёсидің марш феоды ретінде қазіргі Мацумаэ, Хоккайдо айналасындағы Мацумаэ домені болып табылатын аймақ берілді. Олар оны қорғауға және бүкіл Жапонияны солтүстік аймақтағы айну "варварларынан" қорғауға міндеттелді. Елді қорғауда атқарған қызметі үшін Мацумае шогунатқа күріш төлеуден босатылды. Сонымен қатар, Санкин котай жүйесі бойынша, көпшілік даймиолар (Едо дәуірінің феодал иелері) жылдың жартысын Эдода өткізген, ал олардың отбасылары бүкіл жылды Эдода өткізген және бүлікшіліктің алдын алу үшін асылда барымтада ұсталған. 1868 жылы Мейдзи қалпына келтіруінен кейін отбасы жаңа казоку жұртының виконты болып тағайындалды.

Айну және Ресеймен қарым-қатынастар

Мацумаелер өздерінің орналасқан жері мен шекара қорғаушыларының рөліне байланысты Ресеймен қандай да бір жолмен келіссөз жүргізген алғашқы жапондықтар болды. Олар жапон аумағында тұңғыш рет орыспен кездескен жапондықтар болуы мүмкін. 1778 жылы Якутск қаласынан келген Павел Лебедев Ласточкин есімді саудагер Хоккайдоға шағын экспедициямен келді. Ол сыйлықтарды ұсынып, әдеппен сауда жасауды өтінді. Мацумае өкілі шогунның атынан сауда жасауға келісуге билігі жоқ екенін түсіндіріп, орыстардың келесі жылы қайта оралуын ұсынды. Келесі қыркүйекте ресейліктер дәл солай істеді. Кейбір деректер бойынша, олар айтылғандарды дұрыс түсінбей, сауда-саттық жасайтын болды. Оларға сыйлықтары қайтарылып берілді, аралға қайта оралуға тыйым салынды, ал шетелдік саудаға тек Жапонияның ең оңтүстік аралдарындағы порт Нагасакиде ғана рұқсат етіледі. 1779 жылы Хоккайдода қатты жер сілкінісі болды, ал қырық екі фут цунами ресейлік кемені теңізден көтеріп, оны төрттен бір мильге дейін ішкі жерге тастады. Кейін саудагер Лебедев Хоккайдодан бас тартты. Мацумае кланының феонында Хоккайдоның айнуларымен кеңінен байланыс болды және аралдағы айну қауымдастықтарымен сауда жасау және жапон мүдделерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін айрықша құқықтар болды. Мацумае мен Айну арасындағы қарым-қатынас кейде жауыздыққа ұшыраған, бұл олардың аймақтағы билігі абсолютті емес екенін көрсетті. 1669 жылы бәсекелес айну тайпалары арасындағы ресурстар үшін күрес ретінде басталған жағдай Мацумае аймағының бақылауына қарсы көтеріліске айналды. Ол 1672 жылға дейін, яғни Шакушайн көтерілісі басылғанға дейін жалғасты. Айнұлардың соңғы шынайы көтерілісі 1789 жылы болған Менаши Кунашир көтерілісі болды. 1790 жылы Какизаки Хакио япондықтарға Мацумаэдің солтүстік шекараны және айнуларды бақылауға қабілетті екенін дәлелдеу үшін айну басшыларының портреттері сериясы Ишуретсудзо суреттерін түсірді. Айну басшыларының 12 суреті 1791 жылы Киотода көрсетілді. 1789 жылы осы уақытта Ресей ғылым академиясының профессоры Эрик Лаксманн Иркутск қаласында бірнеше жапондық кемеден қаза тапқандарды кездестірді. Оларды, өзінен бұрын бірнеше жапондықты сияқты, Алясканың жағалауындағы Алеут аралдарынан ресейлік теңізшілер тауып алды және оларды Жапонияға қайтаруды сұрады. Бұрынғыдай, бұл кемеден қашып шыққандар да Санкт-Петербургке қарай жолға шыққанда, Сібір арқылы тасымалданған. Лаксман олардың қиын жағдайын Жапонияның ашылуына жұмыс істеу мүмкіндігі ретінде көрді және оны Ұлы Екатеринаға ұсынды, ол келісті. 1791 жылы ол профессордың ұлы лейтенант Адам Лаксманды осы кемеден қашып кеткендерді Жапонияға қайтару үшін және сауда келісімін құру үшін талқылауды бастау үшін тағайындады. 1792 жылы қазанда экспедиция Хоккайдоға жетіп, жапондықтардың таңғаларлық меймандос екенін көрді. Орыстарға қыста қалуға рұқсат берілді, ал олар туралы құжаттар Эдодағы бакуфуға жіберілді. Алайда профессор Лаксман кемеден қаза тапқандарды Эдоға әкелуді талап етті және тіпті Шогунның қалауына қарамастан, өзі де сонда баратынын айтты. Бакуфу Мацумаеге елші жіберіп, орыстардың Мацумае қаласына құрлық арқылы келуін өтінді. Орыс әскері тұзаққа түсіп, бұдан бас тартты. Оларға Мацумаэ қасабасының жанында қонақ үй берілді және оларға өздерінің әдет-ғұрыптарын сақтауға рұқсат етілді: олар христиандықты мойындаудан бас тартпады, үй ішінде аяқкиімдерін шешпеді немесе шогунның елшілеріне иіліп тағзым жасамады. Жапон елшілері оларға үш семсер мен жүз қап күріш берді, бірақ сонымен қатар оларға Шогунның ережелері өзгермейтінін айтты: шетелдіктер тек Нагасакиде ғана сауда жасай алады, егер олар қарусыз келсе ғана. Барлық басқа кемелер де тұтқындалады. Лаксманға кемеден қашып кеткендерді қайтару мақсатында кешірім берілді, бірақ ол сауда-саттық туралы өтінішіне жазбаша жауап бермегенше кемеден қашып кеткендерді босатудан бас тартты. Үш күннен кейін елшілер Нагасакидегі саудаға қатысты ережелерді және Токугава Жапониясында христиан дінін ұстануға қарсы заңдарды қайталап жазған құжатты алып қайтып келді. Орыстар Нагасакиде тұрақты сауда жүйесін орнатқан жоқ, ал тарихшылар профессор Лаксманға берілген құжат саудаға шақыру болды ма, әлде шогундықтың айла-шарғысы болды ма деген мәселеде әлі күнге дейін келіспейді. Адам Иоганн фон Крузенстерн мен Николай Резанов бастаған ресейлік экспедиция 1804 - 1805 жылдары Жапониямен дипломатиялық және сауда қатынастарын орнатуға үлгер�...