Кіріспе

9 ғасырдағы Уэльс монахы Ненний – немесе Немний немесе Немнивус – 9 ғасырдағы Уэльс монахы болған. Ол дәстүрлі түрде "Historia Brittonum" еңбегінің авторы деп есептеледі, бұл тұжырым аталған еңбекке қосылған кіріспеге негізделген. Алайда, бұл авторлық атрибуцияның 10 ғасырдағы екіншілік дәстүр екені жиі айтылады. Ненний Эльводугтың шәкірті болды, ол британдық шіркеу қызметкерлерін Пасха мерекесін еуропалық тәртіп бойынша тойлауға көндірген Бангор епискобы Эльффодпен теңестіріледі. "Annales Cambriae" деректеріне сәйкес, Эльффод 809 жылы қайтыс болған. Неннийдің қазіргі Уэльстің Поуис аймағындағы Брекнокшир және Радноршир аймақтарында өмір сүргені болжанады. Осылайша, ол ағылшын-саксон мемлекеттерінен тыс, таулы және ауылдық жерде оқшауланған өмір сүрді. Неннийдің өмірі туралы нақты мәліметтердің жетіспеуі салдарынан, оның өзі аңызға айналды. Уэльс халықтық әңгімелерінде Ненний Эльбодугпен бірге 613 жылы Этельфридтің Уэльс монахтарына жасаған қырғынынан қашып, солтүстікке құтылған адамдардың қатарында есімдері жиі кездеседі.

Historia Brittonum-тың авторы

Нений шамамен 830 жылы «Британ тарихы» (Historia Brittonum) атты еңбекті жазғандығы дәстүрлі түрде қабылданған. «Британ тарихы» зор ықпалға ие болды, Артур жырларына маңызды үлес қосты, әсіресе Артур патшаның тарихи тұлғасы туралы пікірталасқа қатысты мәліметтерді қамтыды. Деректерге сүйенсек, «Британ тарихы» бірнеше көздерден құрастырылған, олардың кейбіреулерін Нений атап көрсетсе, ал қалғандарын атамаған. Кейбір сарапшылар бұл британдықтардың тарихы бойынша алғашқы жинақ емес, және ол үш ғасыр бұрын жазылған Гилданың «De Excidio et Conquestu Britanniae» еңбегіне негізделгенін айтады. Басқа көздердің ішінде әйіс Құдайгерманның өмірі және бірнеше патшалық рулық ағаштар бар. Көптеген басқа көздер сақталмағандықтан, оларды растау мүмкін емес. «Британ тарихының» сақталған қолжазбалары бірнеше жоғалған нұсқалардан өңделген болуы мүмкін: Прологта және Аполлогиядағы Нений туралы ақпарат өзгеше, ал Прологта Аполлогияның кеңейтілген нұсқасы бар, ол тек 12 ғасырда көшірілген басылымдарда ғана кездеседі, бұл сарапшыларды құжаттың кейінгі нұсқалары өзгертілген деген сенімге жетеледі. Ең ірі басылымда Пролог пен Аполлогияны қоса алғанда, жетпіс алты бөлім бар. Бұл еңбек 1071 жылы Джола Коемгинмен ирланд тіліне аударылды және автор аты – Нений жазылған «Британ тарихының» ең ерте мысалы болып табылады. Бастапқыда британдықтардың тарихын құжаттау мақсатымен жазылған «Британ тарихында» аңыздар мен сенімдер туралы әңгімелер де бар. «Британ тарихының» тарихи дәлдігі күмәнді, бірақ құжат ішкі тұтас және Ненийдің көздерінен тікелей де, жанама түрде де ақпарат береді. Нений британдықтардың тарихын римдіктер мен келттерге дейін қайта жазуға тырысады, оның «Ғажайыптар» немесе «Британияның кереметтері» деп аталатын эмпирикалық байқаулары арқылы. Ненийдің аңыздарға баса назар аударғанының бір мысалы – Артур және оның он екі шайқасы туралы айтқандары. «Британ тарихы» кейінірек ортағасырлық авторлар, мысалы, Монмутский Джеффридің «Historia Regum Britanniae» еңбегін жазуға негіз болды, ол ерте валлик жылнамаларының бірі және король Артурдың романтикалық тарихы. Алайда, Нений Артурды ешқашан патша деп атамайды, оны «Dux Bellorum» – шайқасқа басшылық еткен әскери қолбасшы деп сипаттайды.

Өмір жолы мен шығармашылығы туралы пікірталас

Пролог, онда Ненний британ тарихын жазу мақсаты мен әдістерін түсіндіреді, алғаш рет он екінші ғасырдың қолжазбасында пайда болады. Барлық басқа қолжазбалардың кіріспелері, маргіналды түрде ғана енгізілгенімен, осы бірінші кіріспеге тым ұқсас, сондықтан Уильям Ньюэлл олардың көшірмелер болуы керек деп санайды. "Кіріспе, әрине, туындының толық мәтінін алған біреу дайындаған. Ол ең алдымен он екінші ғасырдың қолжазбасындағы шеттік түсіндірме ретінде кездеседі; қалыпты жағдайда, бұл тарау ойланбастан жалған деп танылар еді." Ол Циммердің аргументіне қарсы шығып, "жоғары сапалы" ирланд тіліне аударған ирландтың өзі қосымшалар енгізген болуы мүмкін дейді, сондай-ақ, егер "Historia Brittonum" латын тілінде он екінші ғасырда қолжетімді болғанда, ол тілде көшірілген болар еді, аударылмаған болар еді деп мәлімдейді. Дэвид Н. Дамвилл, әсіресе Прологтың қолжазба дәстүрі мен мәні, Неннийдің "Historia Brittonum" авторы болғанын растамайды деп санайды. Циммерге қарсы пікір білдіргенде, ол ирланд тіліндегі аудармадағы Беулан деген жер туралы мәтіндік қайшылықты келтіріп, "[Historia] тоғызыншы ғасырдың авторының атын білуге біздің құқығымыз жоқ екенін мойындауымыз керек" деген қорытындыға келеді.

Қатысушы тарихшылар мен авторлар

Гилдас – VI ғасырдағы Оңтүстік-Батыс Британияда өмір сүрген тарихшы. Ол "De excidio et conquestu Britanniae" атты еңбекті жазды, онда негізінен христиандық Британияның тарихы баяндалған, бірақ түркі дәуірі туралы толыққанды мәлімет берілмеген. Беда (Ибралы Беда) – Неннийге шамамен жарты ғасыр бұрын Солтүстік Англияда (Нортумбрияда) өмір сүрген. Ол көп жыл бойы "Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum" (Англия халқының шіркеу тарихы) кітабын жазды (731 немесе 732 жылы аяқталды). Онда Британ аралдарының географиялық сипаттамасы берілген және 597 жылы Әулие Августин миссиясынан бастап Англо-саксон шіркеуінің тарихына баса назар аударылған, алайда кіріспесі ертерек заманды да қамтиды. Вильгельм Малмсберилік – XII ғасырдың басындағы тарихшы. Ол Англо-саксон және Англо-норман дәстүрлерін жинақтап, Британия тарихын жазды. Англия тарихын зерттеуде топографияны және ежелгі ескерткіштерді тарихи деректер ретінде алғаш рет пайдаланған тарихшы осы кісі болды. Джеффри Гаймар – XII ғасырдың норман тарихшысы, "L'Estoire des Engleis" еңбегін жазған. Бұл Англияда жазылған тұңғыш романс өлеңі.