Кіріспе
Кеңес генералы және саясаткері (1907-1977) Сергей Никифорович Круглов (1907 жылы 2 қазан - 1977 жылы 6 шілде) 1946 жылдың қаңтарынан 1953 жылдың наурызына дейін және 1953 жылдың маусымынан 1956 жылдың ақпанына дейін Кеңес Одағының Ішкі істер министрі болды. Ол генерал-полковник әскери дәрежесінде болды. Ол Кеңес қауіпсіздік күштерінің бірнеше қатыгез әрекеттеріне қатысқан. Бұл әрекеттер 1940 жылдары болды және оның қарудағы жолдасы генерал Иван Серовпен бірге жүзеге асырылды. Круглов бірнеше шет тілдерін, соның ішінде ағылшын тілін жетік білетін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ялта конференциясы мен Потсдам конференциясының қауіпсіздігін ұйымдастырғаны үшін Ұлыбритания империясының орденінің Құрметті кавалер-командующийы атанды.
Sergei Nikiforovich Kruglov (2 October 1907 – 6 July 1977) was the Minister of Internal Affairs of the Soviet Union from January 1946 to March 1953 and again from June 1953 until February 1956. He held the military rank of Colonel General. He was involved in several brutal actions of the Soviet security forces. These actions occurred in the 1940s and were carried out alongside his comrade in arms General Ivan Serov. Kruglov was fluent in several foreign languages, including English, and was awarded the Legion of Merit and created an Honorary Knight Commander of the Order of the British Empire for organizing the security of the Yalta Conference and the Potsdam Conference during World War II.
Ерте өмір және мансап
Сергей Круглов 1907 жылы 2 қазанда Ресей империясының Тверь губернаторлығының бір ауылында дүниеге келген. Оның отбасы кедей шаруалар тобынан шыққан, бірақ Круглов өзі өте жақсы білім алып, Мәскеудегі Карл Либкнехт институтында, Кеңес Одағының Шығыс мәдениеттері институтының жапон бөлімінде және өте беделді Қызыл профессорлар институтында оқыды. Оның білімі негізінен саясат, халықаралық істер және шет тілдері туралы болды, бұл кеңес саяси элитасында басымдықты иеленген ғалымдар, экономистер мен инженерлермен айтарлықтай айырмашылықты білдірді.
1938 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін
Круглов 1930 жылдардың басында Кеңес қауіпсіздік күштері үшін жұмыс істей бастады. 1938 жылдың желтоқсанында Ұлы тазалаудың бір бөлігі ретінде ол НКВД-ның арнайы өкілетті өкілі (Особоуполномоченный НКВД) болып тағайындалды. Ол Николай Ежовтың НКВД-ның қорғауындағы адамдарын тазалауда белсенді рөл атқарды. 1939 жылы 28 ақпанда Круглов КСРО Ішкі істер халық комиссарының кадрлар жөніндегі комиссарының орынбасары және НКВД-ның кадрлар бөлімінің бастығы болды. Осы тағайындалған кезде Круглов мемлекеттік қауіпсіздік майоры (KOMBRIG) дәрежесінде болды. 1939 жылы Круглов Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің кандидаты болды. 1941 жылдың ақпан айында Круглов Лаврентий Берияның бірінші вице-комиссары болып тағайындалды. Ол бұл лауазымда 1945 жылдың желтоқсанына дейін қысқа үзіліспен қызмет етті. Сол кезеңде Круглов NKVD-де қаржы, әкімшілік, кадрлар және ГУЛАГ жүйесі сияқты нәрселерге үлкен жауапкершілікке ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Круглов бірнеше әскери тапсырмалар алды. 1941 жылы Кеңес резервтік майданының әскери кеңесінің мүшесі, кейін 4-ші саперлік армияның командирі болды. Соғыстың алғашқы айларында ол арнайы блоктаушы отрядтарды ұйымдастырды, олар дезертирлік немесе рұқсатсыз шегінуде деп айыпталған кеңес әскери қызметшілерін жаппай өлтірді. 1944-1945 жылдары Круглов чечендер мен ингуштарды жаппай жер аударуды басқаратын негізгі кеңес қызметкерлерінің бірі болды. Бұл жер аударымдарды ұйымдастырудағы рөлі үшін Кругловқа әдетте алдыңғы қатардағы шайқаста ерекше ерлік көрсеткені үшін берілетін Суворов орденінің бірінші дәрежелі ордені берілді. 1944 жылдың қаңтар айында Круглов пен Всеволод Меркулов НКВД-ның Катынь қазасына қатысты баяндамасын дайындады, онда қаза үшін немістерді кінәлады. 1944 жылы НКВД есебі "Катынь орманында неміс фашист басқыншыларының поляк тұтқындарын атуын анықтау және тергеу жөніндегі арнайы комиссия" (Бурденко комиссиясы деп те аталады) үшін негіз болды, ол дәл осындай алдын ала жасалған қорытындыға келді. 1944 жылдың жазында совет әскерлері Литваны немістерден қайтарып алған кезде, Круглов совет бақылауына қарсылық көрсеткен литвалық партизандарға қарсы жазалау шараларын қадағалады. 1945 жылы Круглов НКВД генерал-полковникінің атағына көтерілді. Круглов Потсдам конференциясы кезінде Британ империясы орденінің құрметті кавалер-командующийы болып тағайындалды, ол құрметті кавалер атағын алған жалғыз кеңестік барлау офицері болды.
1945-1953 жылдар: биліктің шыңына жеткенде
1946 жылдың 1 қаңтарында Круглов Лаврентий Берияны Кеңес Одағының Ішкі істер халық комиссары (НКВД басшысы) лауазымында алмастырды. 1946 жылы Кеңес үкіметі министрлік жүйеге ауысты және қауіпсіздік аппараты елеулі қайта ұйымдастырылды. НКВД Кругловты ішкі істер министрі етіп тағайындаған Кеңес Ішкі істер министрлігіне (МВД) айналды. НКГБ Кеңес Одағының Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігіне (МГБ) айналды, оны Берияның қорғауындағы Всеволод Меркуловтың орнын басқан Виктор Абакумов басқарды. Берия Премьер-Министрдің орынбасары болды және МГБ мен МДН-ді жалпы номиналды бақылауда ұстады, бірақ екеуін де қазір Берияның қарсыластары басқарады. Круглов Берияның машинасының қатарларында жоғарылағанмен, ол Берияның адамы болып саналмады және соғыс аяқталғаннан кейін Берияның бәсекелесi Виктор Абакумовпен одақтасты. Круглов пен Абакумовтың жоғарылауын тарихшылар қазір Иосиф Сталиннің соғыс аяқталғаннан кейін Берияның ықпалын шектеу үшін әдейі жасаған стратегиясының бөлігі ретінде қарастырады. Ішкі істер министрі ретінде Кругловтың өкілеттігі 1946-1953 жылдар аралығында айтарлықтай өзгерді. Бастапқыда бұл билікке Кеңес Одағының тұрақты полиция күшін, ішкі әскерлерді, ГУЛАГ жүйесін, шекара күзетін және басқа да салаларды басқаруды қамтиды. 1940-шы жылдардың аяғы мен 1950-ші жылдардың басында бұл биліктің бір бөлігі МВД-дан МГБ-ға берілді және 1953 жылға қарай МВД негізінен Гулаг түрме лагерь жүйесін басқаруға ғана жауапты болды. Алайда, осы кезеңнің басым бөлігінде Круглов Мемлекетке қарсы қылмыстар жасады деп айыпталғандарды соттауға өкілетті соттан тыс орган - Мемлекеттік арнайы комиссияның (Особое совещание) басшысы болды. 1948 жылы Круглов Германия халқының Калининград облысына (бұрынғы Шығыс Пруссия) - Кенигсберг айналасындағы аумақты, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Кеңес Одағымен біріктірілген жерлерге жаппай жер аударуды ұйымдастырды. 1948 жылдың қаңтар айында Круглов пен Абакумов Сталиннің қол қоюы үшін саяси тұтқындар үшін Гулагтың шарттарын айтарлықтай күшейткен меморандумды ұсынды. 1937 жылы Ұлы тазалау кезінде тұтқындалғандардың көпшілігі, 10 жылға бас бостандығынан айырылып, ГУЛАГ-тағы уақыттарын аман алып қалуға тырысқандар босатылуға тиіс болды. Абакумов Круглов меморандумымен Сталин саяси тұтқындар үшін арнайы еңбек лагерлерін құруға рұқсат берді. МДҚ қажет деп тапқан жағдайда осындай саяси тұтқындарды жаза мерзімінің аяқталуынан кейін ұстауға және оларды ресми түрде босатылған жағдайда әкімшілік жер аударылуға (административная ссылка) жіберуге құқылы болды. Круглов 1946-1950 және 1954-1958 жылдары КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшесі болды.
Сталиннен кейінгі мансап және кейінгі өмір
1953 жылы наурыз айында Сталин қайтыс болғаннан кейін Кеңес қауіпсіздік қызметі қайтадан қайта құрылды. 1953 жылдың наурыз айында МГБ МВД-ға біріктірілді және Берия Ішкі істер министрі болды, Сергей Круглов оның бірінші орынбасары болды. Кругловтың ұзақ уақыт бойы қорғауында болған Иван Серов Ішкі істер министрінің орынбасары болып тағайындалды. Круглов 1956 жылға дейін Ішкі істер министрі болды, бірақ 1954 жылы МГБ қайтадан МВД-дан бөлініп, Иван Серов оның басшысы болған КГБ болып қайта аталды. Круглов Сталиннің 1953 жылы наурыз айында қайтыс болғаннан кейін аман қалған Сталин дәуірінің қауіпсіздік аппаратының аздаған басшыларының бірі болды. Берияның өзі 1953 жылдың желтоқсан айында өлім жазасына кесілді. Кругловтың ұзақ уақыттан бері одақтасы Виктор Абакумов 1951 жылдың шілдесінде дәрігердің заговорымен байланысты тұтқындалды; Абакумов Сталиннің өлімінен кейін босатылмады және 1954 жылдың желтоқсанында өлім жазасына кесілді. Алайда, 1956 жылдың ақпан айында Хрущев Кругловты Ішкі істер министрі лауазымынан босатты, онда Кругловты Хрущевтің адамы Николай Дудоров алмастырды; Кругловты жұмыстан шығарудан бұрын оның қызметі ресми сынға ұшырады және Кругловтың бұрынғы қорғанышы, содан кейін КГБ басшысы Иван Серовтың жұлдызы көтеріліп, Кругловтың кеңестік иерархиядағы ықпалын жойып жіберді. Басқа деректер бойынша, оның өлімі өзіне-өзі қол жұмсау немесе жүрек соғысынан болған.