Кіріспе
Орта ғасырдың соңғы кезеңіндегі еуропалық муниципалды басқару формасы Неміс қала құқығы (Deutsches Stadtrecht) немесе неміс муниципалды мәселелері (Deutsches Städtewesen) - Магдебург құқықтарына негізделген алғашқы қала артықшылықтарының жиынтығы, оны Отон I әзірледі. Магдебург заңы Германияда ғана емес, сонымен қатар Орта және Шығыс Еуропада да орта ғасырларда оны өзгерткен аймақтық қала жарғыларына шабыт болды. Неміс қала заңдары (Магдебург құқықтарына негізделген) XIII ғасырдан бастап көптеген неміс қалалары мен ауылдарының құрылуында қолданылды.
The German town law (Deutsches Stadtrecht) or German municipal concerns (Deutsches Städtewesen) was a set of early town privileges based on the Magdeburg rights developed by Otto I. The Magdeburg law became the inspiration for regional town charters not only in Germany, but also in Central and Eastern Europe who modified it during the Middle Ages. The German town law (based on the Magdeburg rights) was used in the founding of many German cities, towns, and villages beginning in the 13th century.
Тарих
10 ғасырдың басында немістер Солтүстік Еуропа бойынша қалалар құруға кіріскенде, олар көбінесе жергілікті зайырлы немесе діни билеушілерден автономия беретін қала артықшылықтарын алды. Мұндай артықшылықтарға көбінесе өзін-өзі басқару, экономикалық дербестік, қылмыстық соттар және милиция құқығы кіреді. Қалалық заңдар көршілес қалалардан, мысалы Вестфалияның Сост, Дортмунд, Минден және Мюнстер қалаларынан көшірілді. Немістер шығысқа қарай қоныстанған сайын, отарлаушылар өздерінің қала заңдарын батыстағы Кельн, солтүстіктегі Любек (Любек заңы), шығыста Магдебург (Магдебург құқықтары) және оңтүстіктегі Нюрнберг немесе Венаның 12-ғасырлық заңдарына негіздеді. Неміс қалаларының жаңа қалаларға берілген құқықтарының үлгісі бойынша құрылған қалалардың үлгісі бойынша құрылған жаңа қалалардың бастапқы үлгісі Rechtsvorort немесе шамамен жаңадан жарғыланған қаланың заңды демеушісі ретінде қарастырылды. Мысалы, Магдебург Магдебург құқықтарын пайдаланатын қалалардың демеушісі болды, ал оның бейтаныс судьялары осындай құқықтарды пайдаланатын қалалардағы екіжақты құқықтық істерде үкім шығара алды. Кейбір қалалық құқықтар әртүрлі атаулармен белгілі болды, бірақ олар бастапқыда бір көзден шыққан; кейбір қалалық нұсқалардың атауы олар танымал болған Rechtsvorort-ты белгілейді, бұл құқықтардың нақты стилі Rechtsvorort-тан шыққан дегенді білдірмейді. Уақыт өте келе аумақтық шекаралар өзгерген сайын, неміс қалаларының құқықтарына өзгерістер енгізудің қажеті болмады. XV, XVI және XVII ғасырларда заңгерлер көптеген жерлердің қала заңдарын Рим заңдарының кейбір тұстарына сәйкес өзгертті. Ақырында, ескі қалалардың заңдары жергілікті автономия мен юрисдикциямен бірге жер иелері болған аумақтық билеушілерге жол берді. 1803 жылғы Рейхсдепутацияхауптсхлюсспен Киелі Рим империясының 51 рейхсфрейлі қалаларының барлығы дерлік аумақтық княздер арқылы медиацияланды; Франкфурт, Бремен, Гамбург және Любектің қалған императорлық еркін қалалары егеменді қала-мемлекеттерге айналды. Ортағасырлық қала құқықтарының (статуттар) 1900 жылғы 1 қаңтардағы Bürgerliches Gesetzbuch-те қамтылған жалғыз қалдықтары отбасылық және мұрагерлік заңдарға қатысты жеке баптар болды. Қазіргі уақытта Гамбург, Бремен және Берлин қалалары Германияның федеративтік мемлекеттерінің заңдары бойынша басқарылады. Көптеген қалалар Германияның қала құқықтары берілді, олар біраз уақыт бойы өмір сүрді, бірақ қала заңдарын беру қоныстың құқықтық мәртебесін заңдастырды. Көптеген еуропалық елді мекендер өздерінің негізін қала жарғысын қабылдауға байланысты, тіпті олар бұрын қоныс ретінде болған болса да.
Кеңейту
Неміс қала құқығы 13-ші ғасырдың басында неміс отаршылдары Орталық және Шығыс Еуропаның Остсиедлунг кезінде жиі қолданылған. Көптеген аймақтарда халық аз немесе дамымаған деп саналғандықтан, жергілікті билеушілер неміс жерлерінен келген шаруаларды шығысқа көшіп келуге итермелеу үшін оларға қалада артықшылықтар берді. Неміс қала заңына сәйкес құрылған кейбір қалалар бұрыннан бар болған елді мекендерге негізделген, ал басқаларын отаршылар жаңадан құрған. Көптеген қалалар жақын маңдағы ауылдық қауымдастықтардың қоныстануымен бірге құрылды, бірақ қалалардың қалалық құқықтары қызғанышпен қорғалды. Бастапқыда неміс қала құқығы тек қана этностық немістерге қолданылды, бірақ біртіндеп көптеген жерлерде барлық қала тұрғындары этностық шығу тегіне қарамастан азаматтар ретінде қарастырылды.
Любек заңы
Любек заңы Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы теңіз қоныстары арасында тез тарады және солтүстік Мекленбургте, Батыс Померанияда, Померелия мен Вармияның кейбір бөліктерінде қолданылды. Бұл Ригадағы Рига заңдарының негізін құрады, Ливония, Эстония және Курландиядағы Ливон орденінің жерлеріндегі кейбір қалалар үшін пайдаланылды.
Магдебург құқығы
Магдебург заңы Майсен және Жоғарғы Саксония мархында танымал болды және бірнеше нұсқалардың көзі болды, соның ішінде Ноймаркт Магдебург заңы (Środa Śląska), Жоғарғы Силезияда кеңінен қолданылды, және Пруссиядағы Тевтон рыцарьларының аумағында және Шығыс Помераниядағы төменгі Висла бойында қолданылған Кулм заңы. Басқа нұсқалар арасында Бранденбург, Литомерци және Оломоуц заңдары бар.
Литомериялық құқық
Литомерци заңдары мен Нюрнберг заңдарына негізделген кодекстер, мысалы Ескі Прага және Чеб заңдары, Король Вацлав I билік құрған кезде Богемияға енгізілген, ал неміс отаршылары Моравияда Брунн (Брно) және Ольмуц (Оломоуц) заңдарын енгізді. Оңтүстік Германия заңдары, негізінен Нюрнберг пен Вена кодекстеріне сілтеме жасай отырып, Баварияда, Австрияда және Словенияда қолданылды және Король Бела IV билігі кезінде Венгрия Корольдігіне енгізілді. Жихлава заңдары Богемия, Моравия, Жоғарғы Венгрия және Трансильвания тауларында кен өндіруші қауымдастықтар жиі қолданатын нұсқа болды. Басқа қала заңдары тек жергілікті жағдайларға сәйкес келетін немесе жергілікті жағдайларға сәйкес өзгертілген, мысалы, Глубчице, Гёрлиц, Гослар, Люнебург, Львовек Сляски, Ныса, Спиш және Секешфехервар заңдары.
Неймаркт заңы
Польша королі Казимир III билігінің нәтижесінде 14 ғасырда Польша корольдігінің барлық жерінде, әсіресе Мазовия, Галиция және Волыньяда көптеген қалалар Ноймаркт қала құқығымен шартты түрде құрылды. Трансильваниядағы көптеген транссильвандық саксондық елді мекендер, әсіресе Альтланд, Бурзенланд және Носнерланд аймақтарында, 14 ғасырда Оңтүстік Германияның қала заңын алды. 15 ғасырда Литва Ұлы Княздігінің көптеген қалалары Польшаның көп бөлігінде қолданылатын Ноймаркт қала заңымен шартты түрде бекітілді, бірақ бұл неміс отарлауының орнына поляк әкімшілік әдістерін қайталау арқылы жүзеге асырылды. XVI ғасырда Мәскеу Польша-Литва одақтастығынан Днепр бойындағы әртүрлі қалаларға Магдебург құқықтарын берді немесе растады. Польшаның бөліністерінен кейін Магдебург заңы 1830-шы жылдарға дейін Батыс Императорлық Ресейде қолданыла берді.