Кіріспе

Голландиялық этикалық саясат (Ethische Politiek) - 1901 жылдан бастап 1942 жылғы жапондық оккупацияға дейін төрт онжылдықта Голландиялық Шығыс Үндістанның (қазіргі Индонезия) отаршылдық үкіметінің ресми саясаты. 1901 жылы Голландияның патшайымы Вильгельмина Нидерландының отарлаушылық субъектілерінің әл-ауқаты үшін этикалық жауапкершілікті қабылдағанын жариялады. Бұл мәлімдеме Индонезияның пайда табуға арналған аймақ екендігі туралы бұрынғы ресми ілімге қайшы келеді және қазіргі заманғы даму саясатының басталуын білдіреді. Басқа отаршылдық мемлекеттер өздерінің мәдениеттерін отарланған халықтарға таратуды негізінен қамтитын өркениеттілік миссиясы туралы айтты. Саясатта материалдық өмір сүру жағдайларын жақсартуға баса назар аударылды. Алайда, ол қатаң қаржыландырудан, күтудің артуынан және Голландияның отарлаушы мекемелерінде қабылдаудың жоқтығынан зардап шекті. Бұл саясат 1930 жылы Ұлы депрессия кезінде тоқтаған.

Формуляциясы

1899 жылы либералды голландтық заңгер Конрад Теодор ван Девентер голландтық "De Gids" журналында отаршылдық үкімет голландиялықтардың Шығыс Үндістаннан алған байлығын жергілікті халыққа қайтару үшін моральдық жауапкершілікке ие екенін мәлімдеген очерк жариялады. Журналист Питер Брушоуфт (1845-1921) Голландияның Шығыс Үндістан халықтарын көбірек қамтамасыз ету туралы моральдық міндеті туралы жазды. Ол социалистер мен қамқор голландтың орта таптарының қолдауымен отаршылдық артықшылықтың әділетсіздігіне қарсы науқан жүргізді. Ол Индиананың жергілікті халқын "балалар секілді" және қысымға емес, көмекке мұқтаж деп сипаттады. Газеттер Шығыс Үндістанның Голландия Парламентімен қарым-қатынас жасайтын бірнеше құралы болды. Ол Шығыс Үндістанның ең ірі голланд тіліндегі газеті De Locomotief редакторы ретінде Индонезияны түсіну туралы Снук Хургрондженин жазбасын жариялады. Брушофт жергілікті оқиғалар туралы хабарлау үшін архипелагтың түкпір-түкпіріне репортерлерді жіберді; олар 1900 жылы кедейлік, егіннің нашарлауы, ашаршылық және індеттер туралы хабарлаған. Брушоуфтың науқанын қолдаған заңгерлер мен саясаткерлер Вильгельмина патшайыммен кездесуге қатысып, Нидерланд Индия халықтарына "қадір-қасиет" берешегі бар деп мәлімдеді. Саясатты жақтаушылар Нидерландқа қаржы аударымдары жасалмауы керек деп, архипелагтағы жергілікті халықтың жағдайы нашар болса, деп мәлімдеді.

Мақсаттары

Бұл саясатты қолдағандар жергілікті халықты ұстап тұрған әлеуметтік және мәдени жағдайларға алаңдаушылық білдірді. Олар жергілікті тұрғындардың феодалдық жүйеден босап, батыс үлгісі бойынша даму қажеттігін түсіндіруге тырысты. 1901 жылы 17 қыркүйекте өзінің штаттар алдындағы сөйлеген сөзінде жаңадан таққа отырған Вильгельмина патшайым Голландия үкіметі Голландиялық Шығыс Үндістанның жергілікті халқына моральдық міндеттемелері бар деген жаңа саясатты ресми түрде жариялады. Бұл үш саясатты: суару, көші-қон және білім беру деп түйіндеуге болады.

Суландыру

Бұл саясат суландыру бағдарламалары, жергілікті халыққа банктік қызмет көрсетуді енгізу және жергілікті өнеркәсіп пен қолөнерді субсидиялау арқылы қарапайым халықты жақсартуға бағытталған.

Трансмиграция

Саясатта ең алдымен 1905 жылдан бастап халықтың көптігі бар Явадан Суматра мен Калимантанның халық тығыздығы аз аймақтарына көшіп-қону туралы ұғым енгізілген. Алайда, бұл саясаттың жүзеге асырылған кезеңінде көшіп келгендер саны Яваның сол кезеңдегі халық санының өсіміне қарағанда өте аз болды.

Білім

Батыстың білім беру жүйесі индонезиялықтарға тек XX ғасырдың басында ғана қолжетімді болды. 1900 жылы еуропалық мектептерге 13000 еуропалықпен салыстырғанда 1500 адам ғана барған. Алайда 1928 жылы 75000 индонезиялық Батыс бастауыш мектебін және 6500 орта мектепті бітірген, бірақ бұл халықтың өте аз бөлігі.

Бағалау

Бұл саясат тропиктердегі экономикалық даму бағдарламаларын құруға бағытталған алғашқы шынайы күш болды. Ол басқа отаршылдық күштердің "әлеуметтік миссиясынан" мәдениетті беруден гөрі материалдық әл-ауқатқа басымдық берумен ерекшеленді. Саясаттың білім беру компоненті негізінен техникалық болды, өйткені ол қоңыр голландтар мен әйелдерді қалыптастыруға бағытталған жоқ. Бұл саясат екі проблемаға негізделген. Біріншіден, саясаттың бағдарламаларына бөлінген бюджеттер оның мақсаттарына жету үшін ешқашан жеткіліксіз болды, нәтижесінде көптеген отарлаушы шенеуніктер тұрақты прогресске қол жеткізу мүмкіндігіне деген үмітін жоғалтты. Ұлы депрессияның қаржылық қиындықтары бұл саясатты түпкілікті тоқтатты. Екіншіден, саясаттың білім беру бағдарламалары индонезиялық ұлттық қайта өрлеуге елеулі үлес қосты, бұл индонезиялықтарға отаршылдық билікке қарсы наразылықтарын ұйымдастыру және түсіндіру үшін интеллектуалды құралдар берді. Нәтижесінде отарлаушы мекемедегі көптеген адамдар бұл саясатты қателік деп санайды, бұл голландиялықтардың мүдделеріне қайшы келеді.

Жалпы сілтемелер

Роберт Крибб "20 ғасырдың басындағы даму саясаты", Ян Пол Дирксе, Франс Хюскен және Марио Рюттен, редакциялар, Даму және әлеуметтік қамқорлық: Индонезияның жаңа тәртіптегі тәжірибесі (Лейден: Koninklijk Instituut voor Taal , Land en Volkenkunde, 1993), б. 225 245.