Кіріспе

Сан-Николас аралында өмір сүрген уто ацтектері Никольньолар Калифорниядағы Сан-Николас аралында өмір сүрген уто ацтектері болды. 1811 жылы теңіз саңырауқұлағын аулаушылар бұл елді "жаппай қырып-жойды". Оның соңғы тірі қалған мүшесіне Хуана Мария деген ат берілді, ол 1811 жылға дейін туып, 1853 жылы қайтыс болды.

Тарих

Археологиялық деректерге сүйенсек, Сан-Николас аралы, басқа да Ла-Манш аралдары сияқты, кем дегенде 10,000 жыл бойы, мүмкін үздіксіз болмаса да, халықпен қоныстанған. Никольньо халқы Санта-Каталина және Сан-Клементе аралдарындағы адамдармен тығыз байланысты деп саналады; олар Уто ацтек халқының Такы тармағының мүшелері болды және қазіргі Лос-Анджелес округінің Тонгвамен байланысты. Никольньо атауын Альфред Л. Кройбер Калифорнияның үндістерінің қолжазбасында қолданғаннан бері әдеттегідей атап кеткен; Чумаш оларды Ниминокоч деп атады және Сан-Николас-Галас деп атады. Олардың өздерінің аты белгісіз. Хуан Родригес Кабрильо экспедициясы 1543 жылы Сан-Николас аралын байқады, бірақ олар жағалауға түспеді немесе тұрғындары туралы ешқандай жазба жасамады. 1602 жылы испандық зерттеуші Себастьян Вискаино Сан-Николасқа барып, оған қазіргі атын берді. Никольньо туралы XIX ғасырдың басына дейінгі тарихи деректерде аз мәлімет бар. Сол уақытта халық саны едәуір азайып кеткен сияқты, бұл испан миссионерлерінің рекрутпен айналысуына байланысты, олар басқа Канал аралдарынан адамдарды құрлықта көшіргені белгілі. 1814 жылы Ресей-Американ компаниясының бригті "Ильмена" алауттар мен орыс тері саудагерлерін Ресей Аляскасынан Сан-Николас аралына теңіз саңырауқұлағы мен тюленін іздеуге алып келді. Олар Никольньо еркектерінің көпшілігін өлтіріп, әйелдерді зорлап, халықты оншалықты қырып тастады. Жергілікті үндістердің ешқайсысы оның тілін аудара алмады, сондықтан оны Нидевер мен оның әйелі қабылдады. Алайда, ол дизентериямен ауырып, жеті аптадан кейін қайтыс болды. 1939 жылы Артур Вудвард жалғызбасты әйелге тиесілі кит сүйегінің қалдықтарын құжаттады. 2009 жылы Орегон университетінің археологы Джон Эрландсон теңіз жартасынан құлаған екі Николено секвоя кутуларын тауып алды, олардың үстінде кит қабырғасының таңбасы бар. Қораптар мен оларға байланысты артефакттерді Эрландсон, Рене Веланоует, Лиза Томас Барнетт және Трой Дэвис құтқарып алды, ал қораптардың мазмұнын Веланоует пен Томас Барнетт Сан-Николас аралындағы археология зертханасында мұқият қазып тапты. Бұл кен орында Николо, евроамерикалық және жергілікті Аляска материалдары немесе стильдерінің шамамен 200 артефактісі табылды. Қораптардағы тарихи жәдігерлер оның 1815 және 1853 жылдар аралығындағы екенін және жалғыз әйелдің пайдаланған болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2012 жылы АҚШ әскери-теңіз флотының археологы Хуана Мария үңгірі болуы мүмкін жерді тапқанын хабарлады.

Мәдениет

Никольньо туралы ақпараттың басым бөлігі Хуана Мариядан келеді. Нидевер оны тапқан кезде, ол диаметрі 2 метр, биіктігі 5 метр болатын дөңгелек қылқан жапырақты үйде тұратын. Ол үйінде отқа тамақ пісірді. Сол кезде бірнеше ұқсас қоршаулар әлі де тұрды, ал басқа бір құрылым түрі, кит қабырғаларымен бекітілген щетка қабырғаларынан жасалған, сондай-ақ табылды. Хуана Мария тұнба етін құрылыстардың айналасына қойылған ұзын бағаналардан немесе бағаналардың арасына созылған арқандардан іліп қойды. Калифорнияның басқа жерлестері сияқты, Никольньолар да сабақ тоқу шеберлері болған көрінеді. Ол кезде оның киімі құсқар терісінен жасалған, қауырсынмен безендірілген. Оның сүйек пен бұлшық еттен жасалған бірнеше заттары бар еді. Сан-Николасқа алғашқы археологиялық сапарды 1875 жылы Смитсон институтының Пол Шумахер жасаған. Оның командасы жер бетіндегі көптеген артефакттерді тапты, олар Николено мәдениетінің кейінгі кезеңінен деп болжанады, өйткені аралдың климаты сақтау үшін қолайлы емес. Бұл ертедегі келушілер жинаған бұйымдарға шөптесін кілемдер мен киім сынықтары, сүйек пышақтары мен балық аулау ілгектері, сондай-ақ сабын тас балық пен құстың бейнелері жатады. Николено мәдениеті толығымен мұхитпен қамтамасыз етілді, өйткені аралда тек төрт түрлі құрлық жануарлары болды, олардың ешқайсысы азық-түлік үшін құнды емес еді. Бұл аралда балық пен теңіз сүтқоректілері, сондай-ақ Николенолар жақсы аулайтын құстар көп.

Тіл

Никольньо тілі Хуана Мария қайтыс болғаннан кейін жойылып кетті. Оның қалғандары оның төрт сөзі мен екі әнінен тұрады. Бұл дәлелді сөйлеуші еместер жазған, өйткені қазіргі заманғы есептер Хуана Марияны түсінетін ешкімнің табылмағанын анықтайды. Николен тілінен аударған төрт сөз "тоха", яғни "жануар терісі"; "наче", яғни "адам"; "тойгва", яғни "көк"; және "пуочай", яғни "дене". 1907 жылы Альфред Л. Кробер шектеулі дәлелдерге сүйене отырып, оны "шошонеан" тілі деп атады - солтүстік Уто ацтек тілдері үшін ескірген термин - және оны Санта-Каталина аралы мен жақын жағалауда сөйленетін Тонгва (Габриелино) және оңтүстікке қарай сөйленетін Луисеноны қамтитын Так тармағымен байланыстырды. Кейінгі тілшілердің көпшілігі Кройбердің тұжырымдарына сай келді. 2000 жылы лингвист Памела Мунро Николеньоның так тілдерінің Купан субтобының бір бөлігі екенін және Тонгваға ұқсамайтынын дәлелдеді. Мунроның талдауларына сәйкес, Никольно ЛуисеноХуанено және Купанның КупеньоКахуилла тармақтарына ұқсас болды және мүмкін үшінші ерекше тармақты білдірді.