Кіріспе

Хорват өнертапқышы (1847-1905) Жосип Белушич (12 наурыз, 1847 жылы Белушич өзінің өнертабысын 1889 жылы Парижде өткен Exposition Universell көрмесіне ұсынды, оны Controllore automatico per vetture деп атады. Сол жылы Париж муниципалитеті ашық конкурс жариялады, және 120-дан астам патент конкурсқа тіркелді. Оның жобасы ең дәл және сенімді болып шықты және 1890 жылдың маусым айында қабылданды. Белушичтің өнертабысы сонымен қатар тарихтағы алғашқы бақылау құрылғысы болды, ол бүгінгі таңда жүк көліктерінде, автобустарда және таксилерде қолданылатын бақылау құрылғыларын өлшеудің бастауышы болды. Осылайша, Белушич бақылау және қадағалау құрылғыларының атасы ретінде танылады.

Ерте өмір және білім

Белушичтің ерте өмірі туралы аз мәлімет бар. Ол Маринь Белушич пен Катарина Ружичтің баласы. Балалық шағын Жүпаничиде өткізді, білімін жақын маңдағы Пазинде (Жупаничиден солтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым) және Коперде (қазіргі Словения) алды. Пазинде оны тәрбиелеген мектептің діни қызметкерлері оның табиғат ғылымдарына деген талантын бірінші болып байқады. Копер орта мектебінде сегіз сынып болды. Институттың ресми тілдері итальян және неміс тілдері болды. Жоғары сыныптарда славян тілінде таңдау курстары да болды. Мемлекеттік грамматикалық мектеп ретінде бұл мекеме монархияға және императорға адал болды. Оқу бағдарламасына сәйкес, сегіз сыныпта да діни білім, итальян, неміс, латын және математика сабақтары оқытылды. Сайланбалы курстар славян тілі, сурет салу және поэзия, 1901 жылдан бастап дене тәрбиесі. Мектеп бағдарламасына 1867 жылы таңдамалы сабақ ретінде славян тілі енгізілді. 1865 / 1866 оқу жылында Белушич 6-сыныпты аяқтады. Сол жылы гимназияда 161 оқушы оқыды, оның 149-ы итальяндық, 12-і славян. Сол жылдың ресми санағы мен анықтамалығына сәйкес, Йосип Белушич 6-сыныпта ерекше мақталды, ал оның класы сыныптық рейтингте ең жақсы нәтижелермен аяқталды. Жоғары мектепте білім алған кезінде Белушич өзі де стипендияға ие болды. Ол провинциядан 100 форинт, ал провинциялық губернатордан 40 форинт алған. Оның жүріс-тұрысы, бағасы мен сабаққа қатысуы жоғары білімінің барлық кезеңінде мінсіз деп бағаланды. Оның курстары латын, грек, итальян және неміс, география және тарих, математика, физика болды. Таңдаулы курстар ретінде ол славян тілі мен философиясын таңдады. 1875 жылы оқуын аяқтағаннан кейін, ол Копердегі императорлық мұғалімдерді даярлау мектебінде физика және математика профессоры болып жұмысқа орналасты, онда ол мектептің еркек оқушыларына сабақ берді. Белушич неміс және итальян тілдерінде сабақ берді. Содан кейін ол Триестке жақын Кастельнуово теңіз мектебінің директоры болды және сол мекемеде ассистент профессор атағын алды. Барлық құжатта "Лабин маңындағы Сент-Мартеннен шыққан Иосип Белушич" хорват және католик болған. Сол құжатта 1875 жылы Академияда жұмыс істеген кезде оның бойдақ болғаны да көрсетілген. Белушич кейінірек үйленді. Алайда, оның отбасы туралы қосымша ақпарат табылған жоқ. Оның қай жерде және қалай қайтыс болғаны белгісіз. Осы себепті Белушич бақылау және қадағалау құрылғыларының атасы деп саналады. Патент түпнұсқасы Венаның мемлекеттік мұрағатында сақталған. Белушичтің өнертабысы қалай пайда болғаны белгісіз. Мүмкін, өнертапқыш өз өнертабысын жетілдіріп, оны нарыққа шығару үшін көбірек ақша жұмсаған болар. Белушичтің патенті үшін куәгерлері Эдмунд Дж. Уссен және Отто Шиффер болды. Көрмеге жиырма сегіз миллион адам келіп, алпыс сегіз мыңнан астам көрме қатысушылары, соның ішінде әлемнің көптеген атақты өнертапқыштары мен суретшілері қатысты. Экспозицияның басты көрнекілігі Эйфель мұнарасының премьерасы және көрме үшін салынған ғаламат павильонның ашылуы болса да, Galerie des machines (қазіргі уақытта салынған ең үлкен күмбезді ғимарат), Белушичтің жылдамдық өлшегіші де назар аударды. Сонымен қатар, Париж қалалық кеңесі қалалық вагондармен ұсынылатын көлік қызметін бақылау үшін ашық конкурсты жариялады. Кеңес арбашылар адалдықтарына күмән келтіретін адамдардың сөзін тоқтатуға бел буды. және үш үміткердің тізіміне енген, оның ішінде Белушич. 1889 жылдың желтоқсанына далалық сынақтар жоспарланды, ал соңында Белушич құрылғысы таңдалды, өйткені жылдамдықты өлшеуден басқа, ол вагондардың шығу уақытын, қанша рет және қанша уақыт тоқтағанын дәл хабарлады.

Кейінгі өмірі

Белушичтің өнертабысы қалай аяқталғаны әлі белгісіз. Жоғарыда айтылғандай, өнертапқыш өз өнертабысын жетілдіріп, кейін оны нарыққа шығару үшін көбірек ақша жұмсаған. Белушичтің кейінгі өмірі туралы аз мәлімет бар. Ол Копердегі мұғалімдер колледжінде физика және математика профессоры болды, онда 1900 жылға дейін жұмыс істеді, кейін Италиядағы теңіз мектебінің директоры болды. Алайда оның соңғы жылдары қайда болғаны белгісіз. Кейбіреулер хорват өнертапқышы патенттік құқықтарын кедейліктен сатты деп болжайды. Хорват техникалық энциклопедиясында ол Триест қаласында қайтыс болғаны туралы жазылған.