Кіріспе
Ниасасаурус (негіздеуі "Ньяса көлі шаяғы") - Танзанияның орта триас манда формациясынан шыққан авеметатарсальдық археозаврдың жойылған туысы. Бұл ең ерте кездегі динозавр болуы мүмкін. Nyasasaurus parringtoni типті түрі алғаш рет 1956 жылы ағылшын палеонтологы Алан Дж. Чаригтің докторлық диссертациясында сипатталған, бірақ ол 2013 жылға дейін ресми түрде сипатталмаған. Бұрынғы деректерге қарағанда, динозаврлар туралы ең көне деректер Бразилия мен Аргентинада табылған. Олар 233,23-231,4 миллион жыл бұрын Карний кезеңінің ортасынан соңына дейін сақталған. Ниасасаурус бұрын анисиандық деп саналған жерлерден шыққан, яғни ол басқа динозаврлардан 12 миллион жыл бұрын пайда болған. Алайда, соңғы зерттеулер бұл жасқа күмән келтіріп, кен орындарының шын мәнінде Карниандық жасқа ие болатынын, бұл уақыт аралығын айтарлықтай азайтатынын көрсетті.
Nyasasaurus (meaning "Lake Nyasa lizard") is an extinct genus of avemetatarsalian archosaur from the putatively Middle Triassic Manda Formation of Tanzania that may be the earliest known dinosaur. The type species Nyasasaurus parringtoni was first described in 1956 in the doctoral thesis of English paleontologist Alan J. Charig, but it was not formally described until 2013. Previously, the oldest record of dinosaurs was from Brazil and Argentina and dated back to the mid late Carnian stage, about 233.23 to 231.4 million years ago. Nyasasaurus comes from a deposit formerly considered Anisian in age, meaning that it would predate other early dinosaurs by about 12 million years. However, more recent studies cast doubt to this age, pointing out that the deposits would actually be Carnian in age, which would considerably reduce this temporal gap.
Зерттеу тарихы
1930 жылдары Ниасасаурус голотипі Франсис Рекс Паррингтонның Парингтонның B36 жерінде Манда формациясының Лифуа мүшесі, Руху бассейні, Танзанияның оңтүстігіндегі Ньяса көліне жақын жерде жиналды. Сол жердің басқа қазбалары цинодонттар, дицинодонттар және ринозаврлар. Олардың көпшілігі, соның ішінде Ниасасаурының сүйектері ғана бар. Қалдықтар алғаш рет ағылшын палеонтологы Алан Дж. Шаригтың 1956 жылғы докторлық диссертациясында сипатталған және "50b үлгісі" деп аталған. 1967 жылы Шариг Архозаурияны қайта қарау кезінде "Nyasasaurus cromptoni" деген атауды қолданды, бірақ ешқандай сипаттамасыз, сондықтан ол жалпы nomen nudum деп саналды; диссертация ешқашан жарияланбады. Жалпы атауы Ньяса көліне қатысты және нақты атауы Альфред Кромптонға арналған. 2013 жылы Стерлинг Несбит, Пол Барретт, Сара Вернинг және Кристиан Сидор жаңа сипаттама жариялады, оның ішінде қайтыс болған Шариг өлгеннен кейін автор ретінде болды, бұл атаудың жарамдылығын қамтамасыз етті. Ниасасаурус үлгісі SAM PK K10654 1930 жылдардың басында Г. М. Стоклидің B27 жерінде Манда формациясының батыс бөлігінде жиналған. Бұл жер Хаутонның 1932 жылы жазған "Манда формациясының жоғарғы сүйек төсегі" (қазіргі уақытта Lifua мүшесі деп түсініледі) жері ретінде тізімделген. Үлгі S507 деген бір ғана нөмірмен, ықтимал, шағын аумақтан жиналған. Үлгі сүйек сапасы, түсі және қоршаған матрицасы (қара көк көміртекті қара сұр) дәлелдейді. Қалдықтардың өлшемдері бір-біріне сәйкес келеді, бұл бір ғана адамды білдіреді. Стоклидің B27 жері Гингама ауылының жанында орналасқан және бұл жерде табылған жалғыз дана болуы мүмкін, бірақ жақын маңдағы B26 жері, сондай-ақ Гингама деп аталады, цинодонттар, өкпелі балықтар, қосмекенділер және акулалар пайда болды. Дикинодонттар, цинодонттар және асилизаврлар сияқты археозаврлар да Лифуа мүшесінің жанында табылған. Оның голотипінде үш мойын омыртқасы және екі ортаңғы және артқы арқа омыртқасы бар, олар нашар сақталған, өйткені олар қатты сынық және сүйектің және сүйектің беттерінің бөліктері эрозияға ұшырады. Бастапқыда Thecodontosaurus alophos тек Coelophysis longicollis-пен салыстырылды. Содан бері бұл түрді барлық кейінгі омыртқалы жұмысшылар елемеді және үлгіге ресми диагноз қойылмаған. Nesbitt және басқалар. (2013) зерттеуінде бұл үлгі аутапоморфтық белгілері немесе ерекше сипаттамалары жоқ болғандықтан диагностикалық емес деп табылған. Сондықтан олар Thecodontosaurus alophos атауын тастап, оның үлгісін Nyasasaurus parringtoni деп атауды ұсынды. Бірақ бұл гипотезаға күмән келтірілді. 2013 жылғы зерттеу Ниасасаурус 243 миллион жыл бұрын Анисиан кезеңінің соңында пайда болған, бұрын сипатталған динозаврлардан 10-15 миллион жыл бұрын, мысалы, Геррерасаурус сияқты ең ерте белгілі динозавр болуы мүмкін деп болжайды. Алайда, бұл жасқа қатысты соңғы мақалаларда күмән туды. 2018 жылы динозаврлардың өзара байланысы туралы диссертациясында Мэтью Барон "Thecodontosaurus" алофосының Ниасасаурға жіберілуіне күмән келтіріп, SAM PK K10654 массоспондилидтерде көрінетін скелеттік пневматиканың жоқтығына байланысты неотероподты білдіреді деп дәлелдеді. 2021 жылы Фернандо Новас және оның әріптестері Ниасасаурус пен Телеократтың жоғарыда аталған сипаттамаларын пайдаланып, ассилизаурус пен силезаурус сияқты динозаврлардың емес, Ниасасаурустың динозаврлар құрамындағы орны белгісіз екенін айтты. Алайда, олар Nyasasaurus туыстық қатынастары туралы көбірек пікір білдірмеуді шешті, себебі олар табылған қалдықтардың бөлшектілігімен байланысты.