Кіріспе
Франсуа Труфоның 1970 жылғы "Жабайы бала" (The Wild Child, Ұлыбританияда "Жабайы бала" деп шығарылды) - режиссер Франсуа Труфоның 1970 жылғы француз фильмі. Жан-Пьер Карголь, Франсуа Труфо, Франсуа Сейннер және Жан Дасте қатысқан бұл фильм өмірінің алғашқы он бір немесе он екі жылын аз немесе мүлдем адаммен қарым-қатынассыз өткізген баланың оқиғасын баяндайды. Ол доктор Жан Марк Гаспар Итардың жазған Авейрондық Виктор баласына қатысты шынайы оқиғаларға негізделген. Фильм Францияда 1,5 миллионға жуық билет сатылған.
The Wild Child (, released in the United Kingdom as The Wild Boy) is a 1970 French film by director François Truffaut. Featuring Jean Pierre Cargol, François Truffaut, Françoise Seigner and Jean Dasté, it tells the story of a child who spends the first eleven or twelve years of his life with little or no human contact. It is based on the true events regarding the child Victor of Aveyron, reported by Dr. Jean Marc Gaspard Itard. The film sold nearly 1.5 million tickets in France.
Сюжет
Фильмнің басында: "Бұл оқиға шынайы: оқиға 1798 жылы француз орманында басталады" делінген. 1798 жылы жаздың бір күні 11 - 12 жастағы жалаңаш бала (Жан-Пьер Карголь) оңтүстік Францияның Авейрон ауылдық округінің орманында табылды. Бір әйел оны көріп, айқайлап қашады. Ол аңшыларды тауып, оларға жабайы баланы көргенін айтады. Олар оны иттермен бірге аңғарып, ағашқа қарай қуып жетіп, құлаған кезде оған шабуыл жасайды. Ол бір итті жаралап, қашып кетіп, бір шұңқырға жасырынып қалады. Иттер оның иісін аңдып, ақырында жасырынған жерін табады. Аңшылар келіп, оны ауамен қамтамасыз етуді тоқтату үшін түтінді пайдаланып, шұңқырдан шығарады. Ол сыртқа шыққан соң, жігіттер оны ұстап алады. Жабайы аң сияқты сөйлей алмайтын, тілін түсінбейді, бала ерте кезінен орманның ішінде жалғыз өскен. Оны Парижге әкеліп, бастапқыда "естімейтін-сүймейтіндер" мектебіне орналастырады. Дәрігер Жан Марк Гаспар Итар (Франсуа Труфо) баланы бақылайды және ол құлақ емес, сондай-ақ, оның кейбір әріптестері сияқты, "ақымақ" емес деп санайды. Итард баланың мінез-құлқы оның аз қамтылған ортасының нәтижесі деп санайды және оны білім алуға болады деп санайды. Итар баланы қамқорлыққа алады, оны Виктор деп атайды және оны Париждің шетіндегі үйіне көшіреді. Онда дәрігер мен оның үй шаруасын басқаратын әйелдің (Франсуа Сейнер) төзімді тәрбиесімен Виктор біртіндеп әлеуметтік өмірге кіріп, тілдің негізгі қағидаларын меңгеріп алады. Париждегі қатал өмірдегі өркениет заңдары мен табиғаттағы өмірдің қатыгез заңдары арасында тар аралық бар. Виктор терезелерде ішкі және сыртқы әлем арасындағы ауысуды белгілейтін тепе-теңдіктің бір түрін табады. Бірақ ол әлеуметтік қарым-қатынас жасау қабілетін жабайы адам ретінде өмір сүру қабілетін жоғалту арқылы алады.
Тақырыптар
"Жабайы бала" "гүл бала" дәуірінің ортасында жарық көрді, ол рационализм мен өркениетке қарағанда "асыл жабайы" романтикалық идеясын жақтырады. "Асыл жабайы" термині Джон Драйденнің "Гранаданы жаулап алу" және Роуссауидің романтиктер мен хиппилер ұзақ уақыт бойы қолдаған адамдардың ең бастапқы күйінде жақсы екендігі туралы идеясынан алынған. Көптеген көрермендер фильмді алғаш рет көргенде осылай түсіндірді, бірақ көптеген сыншылар мен көрермендер Труфоның "асыл жабайы" концепциясын сынға алып, рационалистердің жағына шығып жатқанын байқады. Фильмнің жарнамалық хабарламасында Труфо былай деп жазды: "Ромул мен Ремустан бастап Маугли мен Тарзанға дейін адамдар аң балаларының аңыздарына үнемі қызығады. Мүмкін, қасқырлар, аюлар немесе маймылдар баққан, тастап кеткен сәбилер туралы әңгімелерде олар біздің нәсілдің ерекше тағдырының символын көріп отырған шығар. Әлде олар жай ғана табиғи өмір сүруге деген жасырын құштарлықпен жүреді". Фильм сыншысы Мирель Амиль фильмнің осы аспектісі мен Труффодан көңілі қалды: "400 соққыдағы бүлікші өзін қалайша қысымшымен қатар қоя алады, тіпті Итар сияқты жанашыр адам?" "Қарапайым адамдар үшін таңғаларлық жайт - режиссер Труфоның режиссерге қарағанда жақсы екені, және біз фильмнің қызықтылығы мен сұлулығын қабылдай алатынымыз, сонымен бірге оның мазмұнына қатал қарсылық білдіре алатынымыз". Фильмде Викторды алғаш тапқан кезде ол жабайы табиғаттағы басқа жануарлармен болған қақтығыстан қалған жарақаттармен жабылған, ал Труфоның түсіндірмесі өркениеттің, әсіресе адам қарым-қатынасының Виктор үшін жабайы табиғаттағыға қарағанда әлдеқайда жақсы өмір екенін анық көрсетеді.
Даму
Трюфо әрқашан балаларға, әсіресе қоғамның дәстүрлерін қабылдамайтын жәбірленушілер мен жастарға қатты байланысты болған және бұл тақырыпты "400 соққы" және "Шағын өзгеріс" сияқты фильмдерде жиі қолданған. 1962 жылы Труфо "The Miracle Worker" пьесасы бойынша фильм түсіргісі келді, алайда Артур Пенн сол жылы фильм түсіру құқығына ие болды. 1966 жылы Труфо Люсьен Малсонның "Le Monde" басылымында жапайы балалар туралы мақаласын оқыды, онда 1344 жылдан 1968 жылға дейін 52 осындай бала туралы қысқаша мысалдар келтірілген. Трюфо әсіресе Авейронның Виктор, Авейронның жабайы жігіті туралы әңгімені қызықтырады және бұл оқиғаны зерттеуге кіріседі. Фильмнің сценариі доктор Итардың 1801 жылы Медицина академиясына жазған екі есебіне негізделген: бірі 1806 жылы Франция Ішкі істер министріне министрліктің Виктордың қамқоршысы мадам Геринді қаржыландыруды жалғастыруын сұраған. Трюфо сонымен қатар медициналық мәтіндерді және саңырау-ағартушыларды, сондай-ақ Мария Монтессоридің кітаптарын және аутистік балалар туралы деректі фильмдерді зерттеді. Доктор Итардың күнделігін Труфо және сценарийдің жазушысы Жан Груа ойлап тапты.
Кастинг
Бірнеше танымал актерлерді қарастырғаннан кейін, Труфо доктор Итардың рөлін өзі ойнауға шешім қабылдады, сондықтан ол Викторды ойнайтын бала актермен тікелей қарым-қатынас жасай алады, ол арадасшыға байланысты емес. Фильм түсіріліп болғаннан кейін ол "бұл фильмде рөл ойнаған жоқпын, тек фильмді камераның артында емес, оның алдында түсірген сияқты сезімде болдым" деді. Кейінірек ол "Др. Итарды ойнау шешімі мен ойлағаннан гөрі күрделі шешім болды, бұл менің өзімді ересектермен, әкемен бірінші рет таныстырғаным, монтаждаудың соңында фильмді Жан-Пьер Леоға арнадым, өйткені бұл үзінді, бұл ауысу маған өте түсінікті болды". Трюфо кейінірек фильмнің автобиографиялық элементтерін "Менің ойымша, Итард - Андре Базин және бала Трюфо" деп түсіндірді. Трюфо Виктор рөлін таңдауда қиындықтар көретін, өйткені ол талантты да, тәртіпсіз де бала актерін қалағанын білген. Ол балет бишісі Рудольф Нуреевтің жас нұсқасы керемет болады деп ойлап, алғаш рет танымал емес дарынды баланы немесе танымал атақты адамның ұлын пайдалануды ойлады. Ол өзіне лайықты актер таба алмай, Ним мен Марсельдегі мектептерде жас, еріншек жігіттерді іздеу үшін өзінің көмекшісін жалдады. Бір күні оның көмекшісі Жан Пьер Карголь есімді жас сиғанды көріп, Каргольдің суретін және сұхбатын Труфоға жіберді, ол дереу Карголды жалдады, ол белгілі фламенко гитарисі Манитас де Платаның немере інісі еді.
Түсірілім
Каргольдің білімін үзіп кетпеу үшін фильм түсіру 1969 жылдың шілдесінен тамызына дейін Францияның Авейрон қаласында өтті. Бұл Труфоның оператор Нестор Альмендроспен бірге түсірген алғашқы фильмі болды, ол Труфомен тағы сегіз фильмде жұмыс істеді. Фильмде үнсіз фильмдердің эстетикасына бірнеше сілтемелер бар, мысалы, көріністерді аяқтау үшін ирис жапқышын қолдану және оны қара-ақ түсіру. Трюфо алғаш рет актер Каргольге белгілі бір көріністерде, мысалы "ит сияқты", "ат сияқты" немесе тіпті "Харпо Маркс сияқты" әр түрлі жануарлар немесе адамдар болып көрінуге нұсқау берді. Суретке түсіру кезінде Карголға 8 мм камера берілді және ол "бірінші цыган режиссері" болатынын айтты, алайда Каргол актер ретінде тағы бір фильмде ғана пайда болды. Трюфо кейінірек фильм түсіру кезінде "кино оның эволюциясына көмектескенін көрді. Менің ойымша, Жан-Пьер Каргольдің фильмге дейінгі және кейінгі айырмашылығы таңғалдырады". Трюфо Виктордың қыстың қатал ауа-райымен күресіп жүргенін көрсететін сценарий жазған, бірақ бюджеттің шектеулілігі оны сахналарды кесуге мәжбүр етті. Фильмде диалог өте аз, көбінесе Итардың дауысы басым, бұл оны үнсіз фильмге жақындатады. Виктордың ирисін қолдану және оны пайдалану фильмнің үнсіз фильмдермен байланысын нығайтып қана қоймай, Виктордың түнектен шығуын және түнекке түсуін бейнеледі. Фильмнің музыкасын Антуан Духамель ойнатып, Антонио Вивальдидің музыкасынан тұрады. Фильм түсірілімдері аяқталғаннан кейін Труфо "Жабайы бала" өзінің алғашқы "400 соққы" фильмімен тығыз байланысты екенін түсінді, бұл оның қанағаттанбаған балаларды бейнелеуі үшін ғана емес, сонымен қатар ол сол кездегі актер Жан Пьер Леомен жұмыс істеу тәжірибесін бейнелегендіктен болды. Труфо былай деді: "Мен Жан-Пьер Леоды киноға енгізген "400 соққы" фильмінің түсірілімін қайтадан сезіндім. Мен оған киноның не екенін үйреттім". Содан кейін Труфо фильмді Леоға арнауға шешім қабылдады. Кейін ол "L'Enfant sauvage" фильмдері мен "Fahrenheit 451" фильмдері арасында байланыс бар екенін түсінді. "Төрт жүздің төңкерісі" ролінде мен сүйіспеншілікті сағынған, нәзік сезімсіз өскен баланы көрсеттім; "Фаренгейт 451" ролінде кітапқа, яғни мәдениетке құштар болған адамды көрсеттім. Авейрондық Виктордың жағдайында ең бастысы - тіл". Трюфо фильмді түсіруді өзі үшін адам ретінде және режиссер ретінде өсіп келе жатқан тәжірибе деп санады, ол "Жабайы балаға дейін, менің фильмдерімде балаларым болған кезде, мен олармен сәйкестендім, бірақ мұнда мен алғаш рет ересектермен, әкемен сәйкестендім" деп мәлімдеді. Фильм жарық көргеннен кейін Труфо бір журналиске: "Мен хабарды нақты айтқым келмеді. Бұл - адамның басқа адамдарсыз еш нәрсе емес екендігі".
Сыншылдық қабылдау және мұра
Фильм сыншысы Роджер Эберт фильмге оң баға берді және фильмнің тақырыбын Труфоның сүйіктілерінің бірі ретінде талқылады. Ол былай деп жазды: "Әңгіме негізінен шындыққа негізделген, 18-ғасырдағы Францияның нақты оқиғасынан алынған, және Труфо оны қарапайым және әсерлі түрде айтады. Бұл оның сүйікті тақырыбындағы ең ойлы мәлімдемесі болады: Жастардың өсіп, өздерін зерттейтін және әлемде шығармашылықпен жұмыс істеуге тырысатын әдісі. Труффот фильмнің әрбір кадрларына өзінің жеке әсерін тигізеді. Ол фильмнің сценарисін жазды, режиссерлік етті және дәрігердің рөлін өзі сомдады. Бұл - Жан-Пьер Каргольдің қаталдық пен қорқынышына қарсы тұрып, мейірімділікпен жасалған, қарапайым қойылым. Variety журналының қызметкерлері де драманы мақтап, былай деп жазды: "Бұл жас дәрігердің 18-ғасырда Оңтүстік Францияның ормандарында өмір сүрген артта қалған баланы өрбиеттеу әрекеті туралы нақты, терең мәлімет. Бұл оқиғаның шынайы оқиғаға негізделгенімен [Жан Итардың "Мемори мен Виктор де Л'Авейрон туралы баяндама" 1806 жылы жарық көрді] ол дидактикадан аулақ болып, дәрігер мен оның жабайы айыппұл арасында поэтикалық, әсерлі және лайықты қарым-қатынас жасайды. Трюфоның ойын төмендетеді, бірақ ішкі нәзіктігі мен бағышталуы бар. Баланың рөлін Жан Пьер Карголь есімді жаппай маталанған цыган жігіті ойнайды. Бұл ерекше, қара-ақ түсті фильмге қатысқан әркім мақтау айтады". Фильм сыншысы Винсент Канби актерлік өнерді ұнатып, былай деп жазды: "Жабайы бала - бұл жеке орындаушылықты фильмнің қалған бөлігінен оңай ажыратуға болатын фильм емес, бірақ фильмнің басында Жерорта теңізі Патти Дьюк сияқты көрінетін және естілетін жас Каргол өзінің серіктесі және режиссері Труффоға керемет, абсолютті сеніммен жауап береді, ол өзі адамгершілікпен, аздап өзін-өзі сезінетін салқындықпен жұмыс істейді ". Стенли Кауффманн "The New Republic" газетінде "Жабайы бала" романын "не қарапайым апат, не символикалық жеңіс" деп сипаттады. Роберт Геллер жазғандай, "балалардың адамгершілігі мен пафосы есірткіге тойып, мақсатсыз жүрген жасөспірімдер мен жартылай примитивтердің санынан айтарлықтай алыстамайды, олар Американың базар алаңында, Сансет бульварында және Таймс-скверде көшелер мен есіктерде ұйықтайды [Фильм жасөспірімдерге талқылау үшін етпен жасалған материал береді] олар өздері алуға тұрарлық емес деп санайтын нәрселерді алу үшін неден бас тартуға тура келеді ". Қазіргі заманғы кино сыншылары фильмді мақтап отыр. Джонатан Розенбаум оны Труффоның ең жақсы фильмдерінің бірі деп атады, "бірақ оның ең қараңғы және консервативті фильмдерінің бірі". Тай Берр: "Жалқы бала" фильмінің түсірілуіне 40 жылдай уақыт өткен соң да, оның адамгершілікке толы, ашық-жарық түсірілімдері, Нестор Альмендростың қара-ақ түсірген керемет суреттері, Труффоның кішкентай масштабта кино түсіру шеберлігіне қол жеткізгендігі таңғалдырады" деді.
Үй медиасы
The Wild Child DVD-де MGM Home Entertainment компаниясы World Films жинағының бір бөлігі ретінде 2001 жылдың 24 шілдесінде шығарды. Бұл релизде фильмнің бастапқы театралды трейлері, сондай-ақ ағылшын, француз және испан тілдеріндегі субтитрлер болды.