Albert Ellis (prospector)

Кіріспе

Тынық мұхит аралығында фосфат кен орындарын ашқан іздеуші Сэр Альберт Фуллер Эллис (1869 жылы 28 тамыз - 1951 жылы 11 шілде) - Тынық мұхит аралығында фосфат кен орындарын іздеуші австралиялық. Ол 1900 жылы Тынық мұхиты аралдарында Науру мен Банаба (Океан аралы) фосфат кен орындарын ашқан. Ол 1921 жылдан 1951 жылға дейін Жаңа Зеландиядағы британдық фосфат комиссары болды.

Өмірбаян

Эллис Квинсленд штатының Рома қаласында дүниеге келді; оның отбасы үш айдан кейін Жаңа Зеландияның Вайкато қаласына көшіп барды, онда ол Кеймбридж округінің орта мектебінде оқыды. 18 жасында Эллис ағалары Джеймс пен Джорджға қосылып, Джон Т. Арундел және компанияда жұмыс істеді. Джон Т. Арундель және компаниясы Тынық мұхит аймағында фосфаттар, копра және інжу-маржан қабықшасымен сауда жасады. 1899 жылы компанияның Сиднейдегі кеңсесінде жұмыс істеп жүрген кезде Эллис есікті тоқтату үшін пайдаланылатын Наурудан алынған үлкен тастың фосфатқа бай екенін анықтады. Эллис бұл жаңалықты Оушен аралы мен Науруға барып растады. Океан аралында (туған халықтар Banaba деп атайды) операциялар ашылғаннан кейін үш айдан кейін басталды. Эллис Наурудағы фосфат ресурстарын игеруге қол жеткізді, ал кен өндіру 1906 жылы аралдың неміс әкімшілерімен келісім бойынша басталды. Банабадағы жерлерге жергілікті патша билік жүргізбейді. Рональд Райт өзінің "Фиджи аралдары туралы" кітабында былай деп жазады: Эллис, екінші жағынан, банабандарды өз елін жоюға лицензия беру үшін, өте қымбат арзан бұйымдар мен үшінші деңгейдегі консервіленген тамаққа айырбастау үшін жақсы білген болуы керек. Осыған қанағаттанбай, ол Ұлыбританияның рұқсатынсыз (оның өзінде) Ұлыбританияның Жарығын көтеруді және банабандарды енді Англияның халқы екендігі туралы хабарлауды батыл жасады. 1909 жылы екі миллион тонна фосфат қазылып, аралдың алтыдан бір бөлігі жойылған. Компания банабандарға бастапқы келісімде өзіне рұқсат етілген ең аз міндеттемелерді де орындай алмады: азық-түлік ағаштары жермен бірге жоғалды; жергілікті тұрғындар компания дүкенінде ақтарға қарағанда әлдеқайда жоғары баға алды; және Эллис банабандарға отынға алмасу үшін уәде еткен дистилденген су, тұрғындар шахтада көбейіп бара жатқан ластанған үңгірлерден ішуді жалғастыруы керек деген бағаға сатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Науру Австралия, Жаңа Зеландия және Ұлыбританияның мандатына айналды. Бұл елдер Наурудан фосфат өндіру мен экспорттауды басқару үшін Британдық фосфат комиссиясын тағайындады. Эллис Жаңа Зеландияның БПК-сы болып тағайындалды. Жергілікті халық Екінші дүниежүзілік соғыста жапондықтардың қоластындағы қорқынышты жағдайға тап болды. Эллистің фосфат табуы салдарынан қоршаған ортаны бүлдіруіне байланысты Науру тұрғындарын басқа жерге көшірудің бар күш-жігеріне қарамастан, Науру олардың үйі болып қала береді. 1928 жылы Жаңа жыл құрметіне Эллис Сент-Михаэль және Сент-Джордж орденінің серіктесі болып тағайындалды, ал 1938 жылы Корольдің туған күні құрметіне Бакалавр рыцары болды. Эллис Тынық мұхиты фосфат аралдарының тарихы туралы кітап жазды, оның ашылуы және кейіннен аралдардағы фосфат индустриясының дамуы, Океан аралы мен Науру туралы әңгіме 1935 жылы Австралияда жарияланды.

Ellis was born in Roma, Queensland; his family moved to Waikato in New Zealand three months later, where he eventually attended the Cambridge District High School. At the age of 18, Ellis joined his brothers James and George in working for John T. Arundel and Co. Their father George C. Ellis, a chemist, and later a farmer in New Zealand, was a director of the company. John T. Arundel and Co. was engaged in Pacific trading of phosphates, copra, and pearl shell. While working in the company's Sydney office in 1899 Ellis determined that a large rock from Nauru being used as a doorstop was rich in phosphate. Following the discovery Ellis traveled to Ocean Island and Nauru and confirmed the discovery. Operations on Ocean Island (known by the natives as Banaba) commenced three months after the discovery. Ellis managed the development of the phosphate resources on Nauru, and mining began in 1906 under an arrangement with the German administrators of the island. The native King had no jurisdiction over any lands on Banaba. Ronald Wright, in his book On Fiji Islands, writes: Ellis, on the other hand, must have known very well that he had got the Banabans to give him a license to destroy their country in return for a pittance in overpriced trinkets and third rate tinned food. Not satisfied with this, he made so bold as to hoist the Union Jack (without authorisation from Britain) and inform the Banabans that they were now people of England. By 1909 some two million tons of phosphate had been mined and 240 acres almost one sixth of the island destroyed. The company failed to keep even the minimal obligations to the Banabans that it had allowed itself in the original agreement: food trees disappeared with the land; natives were charged far higher prices than whites at the company store; and distilled water, which Ellis had promised the Banabans in return for the firewood to make it, was sold at such a price that the inhabitants had to continue drinking from caves increasingly polluted by the mining. Following World War I, Nauru became a mandate of Australia, New Zealand and the United Kingdom, the countries appointed the British Phosphate Commission to manage the extraction and export of phosphate from Nauru. Ellis was appointed the BPC for New Zealand. The native population were left to the horrors of Japanese occupation in the Second World War. Despite efforts to relocate Nauruans due to the environmental destruction instigated by Ellis's discovery of phosphate, Nauru remains their home. In the 1928 New Year Honours, Ellis was appointed a Companion of the Order of St Michael and St George, and in the 1938 King's Birthday Honours was created a Knight Bachelor. Ellis wrote a book about the history of the Pacific phosphate islands, his discovery and subsequent development of the phosphate industry on the islands, Ocean Island and Nauru — their Story was published in Australia in 1935.