Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгия провинциясы
Province of Belgium
Лиеж (ljɛʒ; ; Luik ; Lüttich) – Бельгияның Валония аймағындағы ең шығыс провинциясы. Лиеж провинциясы – үш елмен шекаралас Бельгияның жалғыз провинциясы. Ол (солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша) Нидерландтың Лимбург провинциясымен, Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия және Рейнланд-Пфальц штаттарымен, Люксембургтің Клерво кантонымен, Бельгияның Валония (француз тілінде сөйлейтін) провинциялары – Люксембург, Намюр және Валония Брабантымен, сондай-ақ Бельгияның Фламанд (голландия тілінде сөйлейтін) провинциялары – Фламанд Брабанты және Лимбургпен шектеседі. Провинцияның Германиямен шекаралас шығыс бөлігі – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бельгия құрамына кірген Эйпен-Мальмеди неміс тілді аймағы. Провинцияның астанасы және ең ірі қаласы – Лиеж қаласы. Провинцияның ауданы , ал 2019 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша халқы 1 106 992 адамды құрайды.
Liège (ljɛʒ; ; Luik ; Lüttich ) is the easternmost province of the Wallonia region of Belgium. Liège Province is the only Belgian province that has borders with three countries. It borders (clockwise from the north) the Dutch province of Limburg, the German states of North Rhine Westphalia and Rhineland Palatinate, the Luxembourgish canton of Clervaux, the Belgian Walloon (French speaking) provinces of Luxembourg, Namur and Walloon Brabant and the Belgian Flemish (Dutch speaking) provinces of Flemish Brabant and Limburg. Part of the eastern most area of the province, bordering Germany, is the German speaking region of Eupen Malmedy, which became part of Belgium in the aftermath of World War I. The capital and the largest city of the province is the city of the same name, Liège. The province has an area of , and a population of 1,106,992 as of January 2019.
Тарих
Лиеж провинциясының қазіргі шекаралары 1795 жылдан бастап қалыптасты, ол Лиеж князь-епископтығының революциялық француздық Урт департаментімен (кейде Урте деп жазылады) бірігуімен болды. (Лиеж князьдығының бір бөлігі жаңа француз департаменттеріне – Муаз Инфериер және Самбр-э-Муазға қосылды.) Сол кезде Урт провинциясы Наполеон билігінде болды, ол өзінің бір жорығы барысында қалаға келді. Наполеон Лиеж шарап өнеркәсібінің Франциядағы басқа аймақтармен бәсекелесуіне жол бермеу үшін жүзімдіктерін жоюға бұйрық берді. 1815 жылы Наполеон биліктен құлағаннан кейін Лиеж Нидерланд Корольдігінің құрамына кірді, ал қазіргі Вервьердің шығыс жартысы Пруссия Корольдігіне қарады. Лиеж университетінің ғалымдары Наполеон соғыстарынан кейін Нидерландтың жаңа конституциясын жазуға көмектесті. Осы үлес қосуларға қарамастан, Лиеж халқы діни және тілдік айырмашылықтарға байланысты Нидерланд үкіметі тарапынан кемсітілгенін жиі сезді. 1830 жылдың қыркүйегінде Брюссельде голландтарды қуу мақсатында көтеріліс болғаны туралы хабарлар тарады. Лиеж зиялылары бұл оқиғаларға жауап ретінде Бельгия тәуелсіздігін талқылау үшін Парижде тұратын валлондық ғалымдармен байланысқа түсті. Осы талаптарды ілгерілету үшін Шарльер "Ағаш аяқ" басқаратын жасақ құрылды, бұл (әңгіме соңында) тәуелсіз Бельгия Корольдігінің құрылуына әкелді. 19 ғасырда провинция өнеркәсіптік революцияның алғашқы орталықтарының бірі болды. Оның бай көмір кен орындары мен болат зауыттары Бельгияның аймақтың экономикалық күшінің өсуіне негіз болды. 20 ғасырда Лиеж Германиямен шекаралас болғандықтан, екі дүниежүзілік соғыста да қатты шайқастар болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Лиеждің мықты темір бетоннан жасалған әскери бекіністерінің желісі Бельгия арқылы неміс әскерінің шабуылын уақытша тоқтатты, бұл Фландрияда шептер салуға уақыт берді, онда соғыстың ең қатты шайқастары болды. Сонымен қатар, соғыстың ең көп бейбіт тұрғындары қаза тапқан орындардың бірі болды, өйткені неміс әскері қарсылық көрсеткен жергілікті ауыл тұрғындарына қарсы жазалау шараларын қолданды. 1925 жылы Версаль келісімі нәтижесінде Бельгияның құрамына енген Шығыс кантондар мен Бейтарап Моресне Лиеж провинциясына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Лиеж Арденн шайқасындағы маңызды шайқас орталығы болды. Сол жерде немістер одақтас әскерлеріне қарсы соңғы шабуылдарын жасады. Малмеди мен Сент-Вит нацистерге қарсы шайқаста ерекше қарқынмен өтті. Малмедиде АҚШ әскерінің тұтқындары жаппай қырғынға ұшырады. Лиеждің ауыр өнеркәсібі 1950-1960 жылдары дамыды, бірақ содан бері төмендеп келеді. Дегенмен, Лиеж Валониядағы жұмыс істейтін болат өнеркәсібін сақтап қалған соңғы қала болып табылады. Лиеж университеті, ортағасырлық мұрасы және ауыр өнеркәсібімен Валонияның экономикалық және мәдени астанасы болып қала береді.
The modern borders of the province of Liège date from 1795, which saw the unification of the Principality of the Prince Bishopric of Liège with the revolutionary French Department of the Ourthe (sometimes spelled Ourte). (Parts of the old Principality of Liège also went into new French départements Meuse Inférieure, and Sambre et Meuse.) The province of Ourthe, as it was known then, was under French control during the reign of Napoleon, who visited the city during one of his campaigns. Napoleon ordered the destruction of its vineyards in order to prevent the Liège wine industry from competing with those elsewhere in France. Following Napoleon's fall from power in 1815, Liège became part of the Kingdom of the Netherlands, while eastern half of modern Verviers became part of the Kingdom of Prussia. Liège University scholars helped to write the new Dutch constitution after the Napoleonic Wars. Despite these contributions there was a widespread perception among the people of Liège that they were discriminated against by the Dutch government due to religious and language differences. In September 1830, rumors spread of a revolt in Brussels to expel the Dutch. Liège intellectuals responded to these events by contacting Walloon scholars living in Paris to discuss Belgian independence. A militia was formed to press these demands led by Charlier "Wooden Leg" leading (eventually) to the formation of an independent Kingdom of Belgium. In the 19th century, the province was an early center of the Industrial Revolution. Its rich coal deposits and steel factories helped Belgium to form the basis of the region's increasing economic power. During the 20th century, due to Liège's borders with Germany, it saw fierce fighting in both World Wars. In World War I, Liège's strong line of reinforced concrete military forts temporarily halted the German advance through Belgium, giving time to construct trenches in Flanders which subsequently saw some of the worst fighting of that war. It also saw some of the war's worst civilian casualties as the Imperial German Army performed collective punishments against local villagers for acts of resistance. In 1925 the East Cantons and Neutral Moresnet, that had become part of Belgium as a result of the Treaty of Versailles, were absorbed into the province of Liège. In World War II, Liège was the site of major fighting during the Battle of the Bulge. There, the Germans orchestrated their final offensive move against the combined Allied armies. Malmedy and Saint Vith in particular saw intense battles against the Nazis. Malmedy was the site of a Waffen SS massacre of U. S. Army prisoners of war. Liège's heavy industry thrived in the 1950s and 1960sbut has been in decline since that time. Nevertheless, Liège remains the last city of Wallonia to maintain a functioning steel industry. Liège continues to be the economic and cultural capital of Wallonia, with its university, medieval heritage and heavy industry.
Экономика
2018 жылы провинцияның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 31,6 миллиард евроны құрады, бұл Бельгияның экономикалық өнімнің 6,9% -ын білдіреді. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 25 200 евроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 84% -ын құрады. Жұмыспен қамтылған әрбір адамға шаққандағы ЖІӨ ЕО-27 орташа көрсеткішінен 108% жоғары болды.
The Gross domestic product (GDP) of the province was 31.6 billion € in 2018, accounting for 6.9% of Belgium's economic output. GDP per capita adjusted for purchasing power was 25,200 € or 84% of the EU27 average in the same year. GDP per person employed was 108% of the EU27 average.
Бөлімшелер
Облыстың аумағы , ол төрт әкімшілік ауданға (француз тілінде arrondissements) бөлінген, олардың құрамында барлығы 84 муниципалитет бар.
The province has an area of , which is divided into four administrative districts (arrondissements in French) containing a total of 84 municipalities.