Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Отон Жупанчич (23 қаңтар 1878 жылы туған, 11 маусым 1949 жылы туған, псевдонимі Гойко) - словен ақыны, аудармашы және драматург. Ол Иван Канкар, Драготин Кетте және Йосип Мурнмен бірге словен әдебиетіндегі модернизмнің бастаушысы болып саналады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде Жупанчич Прешереннен кейінгі ең ұлы словен ақыны ретінде жиі қарастырылды, бірақ соңғы қырық жылда оның ықпалы төмендеп, поэзиясы бастапқы тартымдылығының көп бөлігін жоғалтты.
Slovene poet, translator, and playwright
Oton Župančič (January 23, 1878 – June 11, 1949, pseudonym Gojko) was a Slovene poet, translator, and playwright. He is regarded, alongside Ivan Cankar, Dragotin Kette and Josip Murn, as the beginner of modernism in Slovene literature. In the period following World War I, Župančič was frequently regarded as the greatest Slovenian poet after Prešeren, but in the last forty years his influence has been declining and his poetry has lost much of its initial appeal.
Өмірбаян
Ол Отон Зупанчичтің туған жері - Хорватия шекарасына жақын орналасқан Словенияның Ақ Карниола аймағындағы Виника ауылында. Оның әкесі Франц Зупанчич бай ауыл саудагері, анасы Ана Малич хорват тегіне жататын. Орта мектепті Ново-Местода және Люблянада оқыған. Карниол астанасында ол бастапқыда әлеуметтік белсенді, жазушы және саясаткер Янез Евангелист Кректің католикалық зиялы қауымдастығына жиі кірді, бірақ кейіннен жас словен модернист суретшілерінің еркін ойлаушы қауымдастығына бет бұрды, олардың арасында Иван Канкар, Драготин Кетте және Йосип Мурн болды. 1896 жылы Вена университетіне тарих және география мамандықтарын оқуға барады. Ол Венада 1900 жылға дейін болды, бірақ оқуын аяқтамады. Австрия астанасында ол Еуропа өнеріндегі қазіргі ағымдармен, әсіресе Вена сецессиясы мен фин-де-секуль әдебиетімен танысты. Ол сондай-ақ шығыс Галисиядан келген русин студенттерімен кездесті, олар оны украин халық поэзиясымен таныстырды, бұл Župančič-тің болашақ поэтикалық дамуына маңызды әсер етті. 1900 жылы Люблянаға оралып, Любляна классикалық гимназиясында алмастырушы мұғалім ретінде сабақ берді. Ол поэзиясын либералды әдеби журналға жариялай бастады Ljubljanski zvon, онда ол оның редакторларының бірі және сол кездегі ең ықпалды словен жазушысы Антон Аскерцпен қақтығысты. 1905 жылы Парижге барып, Германияда тұрып, 1910 жылға дейін жеке ұстаз болып жұмыс істеді. 1910 жылы Люблянаға оралып, Любляна драма театрында сахналық режиссер болып жұмыс істеді. Келесі жылы, 1913 жылы, ол қоғам қайраткері Мария Кесслердің қызы және ақын Вера Альбрехттің қарындасы Ана Кесслермен үйленді. 1920 жылы бұрынғы жұмысына қайта оралып, сахналық режиссер, кейін драма театрының директоры болды. Италия фашистік және нацистік Германияның Словенияны бөлініп алуы мен оны екінші дүниежүзілік соғыста аннексиялау кезінде Жюпанчич Словенияның азаттық майданына жанашырлық танытты және жер асты коммунистік журналдар үшін әртүрлі псевдонимдермен өлеңдер жазды. Соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылы оған бірнеше құрметті лауазымдар мен марапаттар берілді. Сол кезде ол "халық ақыны" деген атаққа ие болды. 1949 жылы 11 маусымда Люблянада қайтыс болды. 14 маусымда Žale зиратында балалық шағынан достары Иван Канкар, Драготин Кетте және Йосип Мурнмен бірге қабірге қойылды. Оның үлкен ұлы Марко Жупанчич атақты сәулетші, ал кіші ұлы Андрей О. Жупанчич патолог, антрополог және жазушы болды.
He was born Oton Zupančič in the village of Vinica in the Slovene region of White Carniola near the border with Croatia. His father Franc Zupančič was a wealthy village merchant, his mother Ana Malić was of Croatian origin. He attended high school in Novo Mesto and in Ljubljana. In the Carniolan capital, he initially frequented the circle of Catholic intellectuals around the social activist, author and politician Janez Evangelist Krek, but later turned to the freethinking circle of young Slovene modernist artists, among whom were Ivan Cankar, Dragotin Kette and Josip Murn. In 1896, he went to study history and geography at the University of Vienna. He stayed in Vienna until 1900, but never completed his studies. In the Austrian capital, he became acquainted with the contemporary currents in European art, especially the Viennese Secession and fin de siècle literature. He also met with Ruthenian students from eastern Galicia who introduced him to Ukrainian folk poetry, which had an important influence on Župančič's future poetic development. In 1900, he returned to Ljubljana, where he taught as a substitute teacher at the Ljubljana Classical Gymnasium. He started to publish his poetry in the liberal literary magazine Ljubljanski zvon, where he clashed with one of its editors and the most influential Slovene author of that time, Anton Aškerc. In 1905, he traveled to Paris and settled in Germany, where he worked as a private tutor until 1910. In 1910, he returned to Ljubljana and worked as a stage director at the Drama Theater of Ljubljana. The following year, 1913, he married Ana Kessler, daughter of the socialite Marija Kessler and sister of the poet Vera Albreht, who was married to the author Fran Albreht. In 1920, he returned to his previous job as a stage director and later manager of the Drama Theater. During the Italian Fascist and Nazi German partition and annexation of Slovenia in World War II, Župančič sympathized with the Liberation Front of the Slovenian People and wrote poems under different pseudonyms for underground communist journals. After the end of the war in 1945, he was given several honorary positions and awards. During that period, he was dubbed "the people's poet." He died in Ljubljana on June 11, 1949, and was buried with full honours in Žale Cemetery on June 14, in the same grave as his friends from childhood Ivan Cankar, Dragotin Kette, and Josip Murn. His older son Marko Župančič was a renowned architect, and his younger son Andrej O. Župančič was a pathologist, anthropologist, and author.
Жұмыс
Župančič өзінің алғашқы өлеңдер жинағын 1899 жылы Čaša opojnosti (Сарақаттың тостағаны) деген атпен жариялады. Канкардың "Эротика" (Эротизм) деген атаулы кітабымен бір уақытта және бір баспагермен жарық көрген жинақ Župančič-тің декадент қозғалысының әсеріне ұшыраған ерте кезеңдеріндегі өлеңдер жинағы болды. Бұл екі кітап словен әдебиетінде модернизмнің басталуын белгілеп, дау тудырды. Канкардың "Эротика" атты шығармасының барлық нөмірлерін Любляна епискобы Антон Бонавентура Еглич сатып алып, жойды, ал Жюпанчичтің "Чаша оппойности" шығармасын сол кездегі ең танымал словен консервативті ойшылы, неотомистік философ Алеш Ушеничник айыптап шықты. Жюпанчичтің кейінгі өлеңдері декадентизмнің аз әсерін көрсетті, бірақ әлем мен табиғаттың виталистік және пантеистік көрінісіне жақын болды. Ол бірте-бірте тек қана жеке мәселелерді әлеуметтік, ұлттық және саяси мәселелерге айналдырды. 1900 жылы Прешереннің туғанына жүз жыл толуына орай ол өзінің ұрпағының ұрыс жыры ретінде жазылған Pesem mladine (Жастық жыры) атты өте ықпалды поэмасын жариялады. 1908 жылы шыққан "Дума" атты шедеврінде ауылдың идилликалық өмірі мен табиғи сұлулығы бейнелері қазіргі ауыл шаруашылығы қоғамының әлеуметтік бейбітсіздігі, эмиграциясы, кедейленуі және экономикалық құлдырауының көріністерімен араласады. Ковашка (Қылыгердің әні, 1910) және Жеблярска (Мұқағалшының әні, 1912) поэмалары - қанатталған жұмысшылардың өмірлік және моральдық күшін дәріптеудің күшті лирикалық даңқы. Жипаничидің ең танымал өлеңдер жинағы - 1915 жылы жарық көрген Ciciban балалар өлеңдері кітабы. Жүпанчич сондай-ақ көп еңбек сіңірген және талантты аудармашы болды. Ол Шекспирдің пьесаларының көпшілігін словен тіліне аударғаны үшін танымал, бірақ ол сонымен қатар басқа да маңызды авторларды аударды, соның ішінде Данте, Кальдерон де ла Барка, Мольер, Гете, Бальзак, Стендал, Чарльз Диккенс, Лев Толстой, Анатоль Франс, Вольтер, Джордж Бернард Шоу, Кнут Хамсун, Г. К. Честертон және Ростан. Župančič сонымен қатар екі пьеса жазды, Noč za verne duše (Адал жандарға арналған түн, 1904) және Veronika Deseniška (Десеницаның Вероникасы, 1924), ол Люблянадағы драма театрын басқарған кезде сахналанды. 1940 жылы Župančič O, Vrba деректі фильмінің түсіріліміне қатысқан, ол Прешерен үйін, словен ұлттық ақыны Франс Прешереннің туған жерін және оның туған ауылы Врбаны ұсынған. Фильмнің режиссері - Марио Фёрстер [sl] және 1945 жылы соғыстан кейін жарық көрді.
Župančič published his first collection of poems in 1899 under the title Čaša opojnosti (The Goblet of Inebriation). The collection, published at the same time and by the same publisher as Cankar's controversial book Erotika (Eroticism), was a compendium of poems from Župančič's earlier periods, when he was strongly influenced by the decadent movement. The two books marked the beginning of modernism in Slovenian literature and caused a controversy. All issues of Cankar's Erotika were bought by the Ljubljana Bishop Anton Bonaventura Jeglič and destroyed, and Župančič's Čaša opojnosti was condemned by the most renowned Slovene conservative thinker of the time, the neo thomist philosopher Aleš Ušeničnik. Župančič's later poems showed little influence of decadentism, but remained close to a vitalist and pantheist vision of the world and nature. He gradually turned from pure subjective issues to social, national, and political concerns. Already in 1900, he published the highly influential poem Pesem mladine (The Song of Youth), on the occasion of the centenary of Prešeren's birth, written as a battle song of his generation. In his masterpiece Duma from 1908, the visions of an idyllic rural life and natural beauty are mixed with implicit images of social unrest, emigration, impoverishment, and economic decay of the contemporary agricultural society. The poems Kovaška (The Blacksmith's Song, 1910) and Žebljarska (The Nail Maker's Song, 1912) are a powerful lyrical glorification of the vital and moral strength of oppressed manual workers. The poetry collection that Župančič is best known for is the book of children's poetry Ciciban, published in 1915. Župančič was also a prolific and talented translator. He is best known for his translations of the majority of Shakespeare's plays into Slovene, but he also translated other important authors, including Dante, Calderón de la Barca, Molière, Goethe, Balzac, Stendhal, Charles Dickens, Leo Tolstoy, Anatole France, Voltaire, George Bernard Shaw, Knut Hamsun, G. K. Chesterton, and Rostand. Župančič also wrote two plays, Noč za verne duše (A Night for Faithful Souls, 1904) and Veronika Deseniška (Veronika of Desenice, 1924), which were staged during the time when he headed the Drama Theater in Ljubljana. In 1940, Župančič collaborated in the production of the documentary O, Vrba, which presented the Prešeren House, where the Slovene national poet France Prešeren was born, and his home village of Vrba. The film was directed by Mario Förster [sl] and published after the war in 1945.
Даулар
Өмірінде-ақ Župančič-ті шамадан тыс прагматикалық және саяси оппортунист деп жиі айыптап отырды. 1920 жылдары ол біріккен югослав ұлтын құруға бағытталған Югославия монархиясының мәдени саясатының берік қолдаушысы болды. 1929 жылдан кейін ол Югославия королі Александрдың орталық диктатурасын қолдады. 1932 жылы ол Ljubljanski zvon журналында "Луи Адамич және словендік жеке тұлға" атты мақала жариялады, онда ол словендердің өз тілдеріне тым көп көңіл бөлмеуі керектігін, өйткені олар өздерінің жеке басын жоғалтса да сақтай алады деп мәлімдеді. Югославия билігі Драва провинциясында серб-хорват тілінің ресми қолданылуын қолдаған және тіпті Словения атауы ресми түрде тыйым салынған кезеңде жарияланған мақала үлкен дау тудырып, Ljubljanski zvon журналында бөлінуге себеп болды. Әдеби сыншы Иосип Видмар өзінің белгілі айтыс кітабында Словендік болмыстың мәдени проблемасы Жүпанчичтің көзқарастарын қабылдамады. 1941 жылдың сәуірінде Югославияға шабуылға дейін Жупанчич монархист және югослав ұлтшылы болып қала бергенімен, ол 1945 жылдан кейін жаңа коммунистік режимді құптайды. 2000 жылдан кейін оның 1943 жылдың қыркүйегінде жазылған "Злато яболко" ("Алтын алма") поэмасының бірнеше интерпретациялары Župančič-тің соғыс кезінде және одан кейін саяси ұстанымы туралы айтыста қолданылды, дәл осылай ол 1945 жылдың жазында неміс армиясымен ынтымақтастық жасаған антикоммунистік милиция, словендік үй күзетінің 12000-ға жуық мүшесінің өлтірілуін білген.
Already during his lifetime, Župančič was frequently accused of being excessively pragmatic and a political opportunist. In the 1920s, he was a staunch supporter of the cultural policies of the Yugoslav monarchy, which aimed to create a unified Yugoslav nation. After 1929, he supported the centralist dictatorship of King Alexander of Yugoslavia. In 1932, he published an article in the journal Ljubljanski zvon entitled "Louis Adamic and Slovene Identity", in which he claimed that the Slovenes should not be too preoccupied about their language because they can keep their identity even if they lose the language. The article, published in a period when the Yugoslav authorities were sponsoring the official use of Serbo Croatian in the Drava Province and when even the name Slovenia was officially banned, caused a huge controversy and a split in the journal Ljubljanski zvon. The literary critic Josip Vidmar rejected Župančič's views in his well known polemic book The Cultural Problem of Slovene Identity. Although Župančič remained a monarchist and Yugoslav nationalist until the invasion of Yugoslavia in April 1941, he welcomed the new communist regime after 1945. After 2000, several interpretations of his poem "Zlato jabolko" (The Golden Apple), written in September 1943, were used in the polemic about Župančič's political position during the war and after it, precisely if he knew about the killing of around 12,000 members of the Slovenian Home Guard, an anti communist militia that collaborated with the German army in the Summer 1945.
Табысы мен мұрасы
Өмірінің басым бөлігінде Жүпанчич үлкен автор ретінде танылды. Ол Франс Прешереннен кейін екінші ұлттық ақын мәртебесіне ие болды. 1931 жылы француз лингвисті Люсьен Тесньер Župančič туралы кітап шығарды (Oton Joupantchhitch: poète slovène. L'homme et l'oeuvre) атты шығармасы жарық көрді, бұл Францияда Жүпанчич поэзиясын танымал ету үшін маңызды болды. Өмірінде оның шығармалары тек француз және серб-хорват тілдеріне аударылды. Содан бері неміс, ағылшын, венгр (Сандор Вейрес), македон, румын, болгар, чех және словак тілдеріне аударылған аудармалар жарық көрді. Словения композиторы Бреда Шчек Жүпанчич шығармаларын музыкаға енгізді. Župančič словен авторларының жас ұрпақтарына салыстырмалы түрде аз әсер етті. Дегенмен, оның көптеген өлеңдері мен сөздері кең тараған сөз тіркестері немесе жалпы мәдениеттік сілтемелер болып табылады. Бүгінде ол балалар әдебиетінің авторы ретінде өте танымал. Оның Ciciban (Mehurčki 'Bubbles' деп те аталады) деп аталатын балалар поэзиясы жинағы 1915 жылы алғаш шығарылғаннан бері 30-дан астам басылымда жарық көрді. Словения, Сербия (негізінен Воеводина автономиялық провинциясында), сондай-ақ Италия мен Австрияның словендер мекендейтін аймақтарында көптеген көшелер, қоғамдық ғимараттар мен мекемелер оның есімімен аталған.
During most of his lifetime, Župančič was regarded as a great author. He enjoyed the status of the national poet second only to France Prešeren. In 1931, the French linguist Lucien Tesnière published a book on Župančič (Oton Joupantchhitch: poète slovène. L'homme et l'oeuvre), which was important for the popularization of Župančič's poetry in France. During his lifetime, his works were only translated into French and Serbo Croatian. Translations into German, English, Hungarian (by Sándor Weöres), Macedonian, Romanian, Bulgarian, Czech, and Slovak have been published since. Slovene composer Breda Šček set Župančič's works to music. Župančič has had relatively little influence on the younger generations of Slovene authors. Nevertheless, many of his verses and utterances have become catchphrases or common cultural references. Today, he is still very popular as an author of children's literature. His collection of children's poetry called Ciciban (also known as Mehurčki 'Bubbles') has been published in more than 30 editions since it was first issued in 1915. Numerous streets, public buildings, and institutions in Slovenia, Serbia (mostly in Autonomous Province of Vojvodina) as well as in Slovene inhabited areas of Italy and Austria are named after him.