Кіріспе

1917 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыс шайқасы Полигон ағашы шайқасы 1917 жылдың 26 қыркүйегінен 3 қазанына дейін Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Үшінші Ипр шайқасының екінші кезеңінде өтті. Бұл шайқас Бельгиядағы Ипрдің маңында, Менен жолынан Полигон Вудқа дейінгі аймақта және одан солтүстікке қарай, Сент-Жулиеннен тыс аймақта өтті. 16 шілдеден бастап екі жақтан да атып тасталған снарядтардың көп бөлігі орманды жерді жойып жіберді және аймақ бірнеше рет иелігін ауыстырды. Генерал Герберт Плумер британдықтардың шектеулі мақсаттағы жалпы шабуылдарын жалғастырды. Шабуылдар шабуылшылармен қатар, содан кейін тереңдікте ұйымдастырылған шағын жаяу әскер колонналары (тамыз айында Бесінші армия қабылдаған құрылым) артиллерияның қолдауының айтарлықтай көбеюімен, жаяу әскер Екінші армияның алдындағы бес қабатты қармақ артында алға жылжуда. Алдын алуды қорғау және кері беткейлерде тоқтату жоспарланды, олар қорғауға оңай, неміс күшейту жолдары мен қарсы шабуыл жиналу аймақтарын бақылауға мүмкіндік беретін жерді қоршау. Содан кейін Германияның қарсы шабуылдарын жеңілдету үшін тез дайындалды, ол басып алынған жерді терең қорғаныспен тазартып, нығайтады. Шабуыл Германияның 4-ші армиясына ауыр соққы берді, көптеген шығынға ұшырады, Фландрияның маңызды бөлігін басып алды I Stellung, төртінші неміс қорғаныс позициясы, ол Broodseinde жотасындағы неміс ұстауына қауіп төндірді. Құрғақ ауа райы ағылшын шабуылшыларына жерді қатайту және таңертеңгі уақыттағы ағылшын жаяу әскерлерінің шабуылдарын жасыратын тұманды көтеру арқылы пайдасын тигізді. Таңертеңгі уақытта тұман ашты және әуе мен жердегі бақылауға неміс Эйнгрейф (қарсы шабуыл) құрамаларын көрсетті, олар майданға келгенге дейін. 27 қыркүйек - 3 қазан аралығында Германияның әділ қарсы шабуылдары (Gegenangriffe) сәтсіз аяқталды және британдықтардың шабуылдағы басымдылығына қарсы тұру үшін, неміс қорғаныс шаралары шұғыл түрде өзгертілді.

Тактикалық өзгерістер

Мессин жотасын басып алудың алдын ала операциясы (7-14 маусым) стратегиялық үзіліспен аяқталды, өйткені британдықтар Мессин жотасының артында өздерінің коммуникацияларын жөндеп, Ипр аймағындағы әлдеқайда үлкен күш үшін қажетті инфрақұрылымды салып, әскерлер мен жабдықтарды Аррас майданынан солтүстікке көшірді. Жергілікті жағдайларға байланысты кешіктірулерден кейін, Ипр шайқасы 31 шілдеде Пилкем қырқасының шайқасымен басталды, бұл британдықтар үшін жергілікті жетістік болды, ол көп жерді басып алды және неміс қорғаушыларына көптеген зардаптарды әкелді. Немістер шабуыл майданының ортасында жоғалған жердің бір бөлігін қайтарып алды және британдықтардың оңтүстікке қарай Гелувельт платосында алға жылжуын шектеді. Британдық шабуылдар тамыз айында маусымдық емес қатты жаңбырдың әсерінен ауыр кедергіге ұшырады және 10, 16, 18, 22 және 27 тамызда платода қолға түскен қосымша жердің көп бөлігін ұстай алмады. Хейг екінші армияның оңтүстік флангісінен артиллерияны ауыстыруды және солтүстікке қарай орналасқан армиялардан Фландрияға көбірек артиллерия әкелуді бұйырды, бұл Гелувельт платосына шабуылдың салмағын арттырады. Негізгі рөл Бесінші армиядан Екінші армияға ауыстырылды және екі армия арасындағы шекара солтүстікке қарай Ипрес-Рулер темір жолының жағына қарай жылдырылды. Британдық шабуылдардың үзілісі майдан шебінің артында жабдықтау жолдарын қайта ұйымдастыру және жақсарту үшін, оқ-дәрілерді қалыпты шығыстан жоғары жеткізу үшін пайдаланылды. Қарулар жаңа орындарға жылжытылып, жаяу әскер мен артиллерия күшейтілді. Маусымнан тыс жаңбырлар тоқтады, жер құрғай бастады және британдық шабуылдардың тоқтауы немістерді адастырды, олар кейбір бөлімшелерді Фландриядан алып кету қаупіне ұшырады. Шабуыл 20 қыркүйекте Менен жолы жотасының шайқасымен қайта басталды, 31 шілдеден кейін Бесінші армияның әдістеріне ұқсас қадамдық әдістерді қолданады, техниканың одан әрі дамуы, ол қолжетімді артиллерияның үлкен массасына негізделген. Британдық мақсаттардың көпшілігі қолға алынып, ұсталды, ал алты неміс жер асты дивизиясы мен олардың үш қолдаушы Эйнгрейф дивизиясына елеулі залал келтірілді. Британдықтар келесі қадамға дайындықты бірден бастады және екі жақ та шайқастың әсерін және оның олардың ұстанымдарына әсерін зерттеді.

Британдық препараттар

21 қыркүйекте Хейг Бесінші армияға (генерал Хьюберт Гоф) және Екінші армияға (генерал Герберт Плюмер) Гелувельт платосы арқылы келесі қадам жасауын тапсырды. I Анзак корпусы (генерал-лейтенант Уильям Бёрдвуд) шамамен 15000-дың негізгі ілгерілеуін жүргізетін болды. Екінші армия 20 қыркүйектегі шабуылдан кейін көп ұзамай корпус фронттарын өзгертті, сондықтан әрбір шабуылдаушы дивизияны майданға шоғырландыруға болады. Жаңа майдан шебінің артына артиллерия мен оқ-дәрілерді алға жылжыту үшін жолдар мен жеңіл теміржолдар 20 қыркүйекте салынды; жақсы ауа райы кезінде бұл төрт күнде аяқталды. Менен жолындағыдай, бомбалау және қарсы батареяның атысы бірден басталды, күн сайын тәжірибелік бомбалар атылды. VIII корпустың артиллериясы (генерал-лейтенант сэр Айлмер Хантер Уэстон) және IX корпус (генерал-лейтенант Александр Гамильтон Гордон) оңтүстікте Зандоворде мен Уорнетонға шабуыл жасауға дайындықты симуляциялау үшін бомбалауды жүргізді. Хейг кейінгі операциялардың Броудсайнден қалған жотаны басып алуын көздеді, бұл Бесінші армияға жотадан солтүстік-шығысқа қарай алға жылжуға мүмкіндік береді және "Хуш" операциясын бастауға мүмкіндік береді. Екі жақтан да атқан снарядтар жерді қиратып, жолдарды қиратып жіберді. Жаңа жолдар, әсіресе артиллериялық оқ-дәрілерді жеткізу үшін, салынды. Ауыр техниканы балшықпен батып кеткендіктен, оларды жолдар мен жолдар бойымен арбалармен алға жылжыту керек болды, олардың көбі Пашендейле жотасынан неміс артиллериясының бақылауында болды, ел арқылы жылжытудың орнына. I Анзак корпусының 205 ауыр пулеметтері болды, әрқайсысы алдыңғы және көптеген далалық артиллерия бригадалары 18 фунттық пулеметтері мен 4,5 дюймдік гаубицалары бар, олар басқа шабуылдаушы корпустардың қаруларымен бірге 20-24 қыркүйекте алға жылжытылды. Артиллерияның алдыңғы жағына дивизиялық пулемет компанияларының ауыр Викерс пулеметтері, жайнап келе жатқан пулемет шабуылдары үшін 56 және неміс қарсы шабуылдарына қарсы шабуыл жасау үшін және соңғы мақсатқа қарай шабуылды арттыру үшін 64 SOS пулеметтері жиналды. VIII және IX корпустардың фронттары солтүстікке қарай жылжытылды, сондықтан X корпус (генерал-лейтенант Томас Морланд) Полигон Вудтың оңтүстік шетінен бастап алдымен билік жүргізе алды, бұл I Анзак корпусының екі австралиялық дивизиясының фронттарын сақтады. 39-дивизия 41-дивизиядан билікті басып алды, Tower Hamlets-ке шабуыл жасауға дайын болды (Бассевиллбик шұңқырының басында), 33-дивизия 23-дивизияны Менен жолынан тыс жерде алмастырды және 5-ші және 4-ші австралиялық дивизиялар Полигон Вудтағы 1-ші және 2-австралиялық дивизияларды алмастырды. 1917 жылдың 25 қыркүйегіндегі іс-қимыл Менен жолы мен Полигон ағашының арасында 33-ші дивизия 23-ші дивизиядан билікті өз қолына алғаны кезінде болды; бір уақытқа дейін неміс шабуылы келесі күні британдық шабуылға дайындықты кешіктірумен қауіп төндірді. Кейбір жерлерді немістер басып алды, ал оның бір бөлігін 33-дивизия қайтадан басып алды. Плюмер 26 қыркүйекте I Анзак корпусын қорғайтын флангты 33-ші дивизияның 98-ші бригадасы құрауын, ал 100-ші бригада жоғалған жерді қайтарып алуды бұйырды.

Жоспар

Неміс қорғанысының шашыраңқы және маскировкаланған, снарядтар орнын, пиллбокстарды пайдаланып, неміс жаяу әскерінің көп бөлігі қарсы шабуылдар үшін ұсталды, бұл британдық бөлімшелер алға жылжып, әлсіреп, жоғалтулар, шаршау, нашар көріну және су басу әсерінен ұйымдастырылмаған, олар көбірек және жаңа неміс қорғаушыларымен кездесті. Неміс қорғаныс жүйесі тамыз айындағы ерекше жаңбырлы ауа райында тиімді болды, бұл қозғалысты әлдеқайда қиындатты және британдықтарды анықтауға және бомбалауға оңай болатын қайыс жолдарға баруға мәжбүр етті. Мақсаттар ағылшын жаяу әскеріне шексіз мақсаттармен алға жылжудың орнына, неміс қарсы шабуылдарына қарсы тұру үшін жақсы позициялар беру үшін таңдалды. Бесінші армия мақсаттарын 31 шілдеден кейін әлдеқайда жақын белгіледі, ал қыркүйектегі Екінші армия әдістері SS 144 Шабуылға арналған қалыпты құрылымға (1917 жылдың ақпаны) негізделді, бұл тамыз айындағы шайқастар тәжірибесін көрсетеді және Фландрия майданының 20 қыркүйекке дейін тағы 626 зеңбірекпен күшейтілуі мүмкін мүмкіндіктерді пайдалану үшін. 31 тамыздағы Екінші армиялық нотаға негізделген әдістер 20 қыркүйекте өздерін дәлелдеді және қайталануы керек еді. Дивизиялардың санын көбейту және шабуыл фронттарын қысқарту арқылы қолға алынған қосымша жаяу әскердің тереңдігі тамыз шабуылдарына қарағанда үлкен болды. Алдыңғы жаяу әскер толқындары жеңіл жабдықталған, бір-бірінен алыс және олардың соңынан майдан немесе шағын топтар шабуыл сызықтарымен ашылған неміс қорғанысын қоршауға дайын болды. Әр бөлімде резервте бір бөлімше, бригадада бір резервтік батальон, батальонда бір резервтік рота, ротада бір резервтік взвод болды. SS 144 нұсқаулығы (1917 жылдың ақпаны) SS 143 нұсқаулығында белгіленген взводтық ұйымды қайталады және батальонға шабуылдаудың алдыңғы жағын, әр адам, сызық және толқын арасында кең аралықтарды, тереңдікте шашыраңқы шабуыл жасауды ұсынады. Бір немесе екі мақсатты басып алу керек болған жағдайда, бірінші толқын соңғы мақсатқа жетуі керек, содан кейін толқындардағы әскерлер басып алынған жерді тазалап, басып алуы керек. Егер мақсаттар көп болса, бірінші толқын бірінші мақсатта тоқтап, тазаланып, қазып, неміс қарсы шабуылдарына дайын болды, келесі толқындар одан әрі мақсаттарға асып түсіп, солай істеді, әсіресе, шабуылдың барлық тереңдігін қамтамасыз ету үшін жеткілікті артиллерия болған кезде. Қыркүйектегі шабуылдар үшін секірулі бақа әдісі таңдалды, ал шілде мен тамызда екі әдіс те қолданылды. Алдыңғы сызыққа жақын аралық мақсаттар таңдалды және бірінші мақсатқа шабуылдайтын жаяу әскер саны азайтылды, өйткені алдыңғы қорғалған аймақтардағы неміс гарнизондары аз және кеңінен таралған. Бірнеше бірлік келесі мақсатқа қарай секіріп өтті, ал соңғы мақсатқа дейінгі қашықтық неміс қорғанысының өсіп келе жатқан тығыздығына сәйкес келуі үшін одан әрі қысқартылды; соңғы мақсатқа қарай жылжыған кезде қарқынды шабуыл баяулады. Арнайы бөлімшелер ең алдыңғы қатардағы әскерлердің артында орналасқан аймақтарды тазалап, басып алуға тағайындалды. Олар баспанадан шығып, шайқасқа қайта қосылғанға дейін алдыңғы қатардағы әскерлер басып алған неміс қалталары өлтіріліп, тұтқындалуына көз жеткізді. Льюис пішіндеріне, мылтық атысына және мылтық гранаталарына көбірек көңіл бөлінді. Қол гранаталарына басымдық берілмеді, көбірек мылтықпен жаттығулар жүргізілді. Оқ-дәрі гранаталары мен Стокс минометтері үшін түтіндік оқ-дәрілердің үлесі ұлғайтылды, олар қоршалған кезде неміс пиллбокстарының тұрғындарын соқырландыру үшін. Барлық бөлімшелер қарсы шабуылға қарсы белсенді қорғаныс жоспарларын жасауды, неміс жаяу әскерінің кері қайтуын жалғастыру және көбірек зардап шектіру мүмкіндігі ретінде пайдалануды қажет етті. X корпус оң жақтан қорғаныс флангін құру үшін алға жылжу керек еді, ол 33-ші және 39-шы дивизиялармен бірге Менен жолының екі жағында да шабуыл жасады. Негізгі шабуылды I Анзак корпусы 5-ші және 4-ші австралиялық дивизиялармен бірге Полигон Вудтың қалған бөлігіне және Зоннебеке ауылының оңтүстік бөлігіне жасады. Австралиялық шабуыл екі кезеңнен тұрады, Бутте және Токио пиллбоксына және бір сағаттық үзіліспен біріктіру үшін, Фландрия I позициясы мен Токио шұңқырынан тыс соңғы ілгерілеу. Солтүстікте 5-ші армияның V корпусы 3-ші және 59-шы (2-ші Солтүстік Мидленд) дивизияларымен 20-шы қыркүйекте 9-шы (Шотландия) дивизиясы көрсеткен түтін және жоғары жарылғыш зарядты (шрапнелдің орнына) пайдалана оты...

Неміс препараттары

Tower Hamlets spur жерді оңтүстікке қарай Zandvoorde бағытына қарай қарап тұрды. Реутельбек пен Полигонбек өзендерінің жоғарғы аңғарлары солтүстікке қарай, Менен жолының солтүстігіндегі төменгі жердегі неміс қарсы шабуылдаушыларының жиналыс аймақтарына керемет көрініс берді. Полигонның буты - Полигон орманындағы үлкен үйінді Вильгельмстагеннің бір бөлігі болды және ол қамалдар мен түлкілермен нығайтылған. Бут Гелувельт платосының шығыс шетін Бецелере мен Броудзиндеге қарай бақылай алды. 1917 жылдың ортасына қарай Ипрден шығысқа қарай алты неміс қорғаныс позициясы болды, алдыңғы позициясы, Альбрехтстаунт (екінші позиция), Вильгельмстаунт (үшінші позиция), Фландрия I позициясы (төртінші позиция), Фландрия II позициясы (бесінші позиция) және Фландрия III позициясы (құрылыста). Неміс позицияларының арасында Бельгияның Зоннебеке және Пасшендейле ауылдары орналасқан. Неміс қорғанысы алдыңғы белдеуге, негізгі ұрыс белдеуіне және артқы ұрыс белдеуіне орналастырылды. 20 қыркүйектегі жеңілістен кейін 4-армия қорғаныс әдістерін британдық тактикаға бейімдеуге тырысты. 22 қыркүйекте өткен конференцияда неміс командирлері шайқастар арасында артиллерия күшін көбейтуге шешім қабылдады, жартысы қарсы батареяның атысына, жартысы британдық жаяу әскеріне қарсы. Неміс артиллериясының атудың дәлдігі британдық шабуылдар кезінде тікелей ату үшін қолда бар артиллерияның бақылау көлемін ұлғайту арқылы жақсартылуы тиіс еді. Жаяу әскердің шабуылы күшейтіліп, қарсы шабуылдар тезірек жасалуы тиіс еді. 26 қыркүйекте жер асты дивизияларының реорганизациясы жүргізілді, сондықтан олардың полктары бір-бірімен қатар, әрқайсысының алдыңғы жағын жауып, батальондар бір-бірінің артында, біріншісі алдыңғы сызықта, біреуі қолдаушы және үшінші резервте, тереңдігі 20 метрден астам Гелувельт платосындағы үш жер асты дивизиясының әрқайсысында қолдаушы Эйнгрейф дивизиясы болды, бұл 20 қыркүйекте екі есеге дейін.

1917 жылғы 25 қыркүйектегі іс-әрекет

25 қыркүйекте 20-шы (жеңіл) дивизияның (XIV корпус) майданына неміс шабуылына артиллерия атысы кедергі жасады, бірақ X корпус майданында, I Анзак корпусының оңтүстігінде неміс шабуылы орын алды. Тақ мұрагері Руппрехт Гелувельт үстіртіндегі жерді қайтарып алу үшін және күшейткіштерді соғыс аймағына әкелуге уақыт табу үшін шабуыл жасауға бұйрық берді. 50-ші резервтік дивизияның екі полкі Реутельбектің екі жағына 44 далалық және 20 ауыр артиллерия батареясының қолдауымен шабуыл жасады, бұл бір дивизия үшін артиллерияның әдеттегі мөлшерінен төрт есе көп. Шабуыл менен жолынан Полигон орманына дейін соғыс майданында жасалды. Неміс жаяу әскері таңғы сағат 5:15-те алға жылжуға тиіс еді, бірақ шабуыл қысқа болды және неміс жаяу әскері 5:30-да алға жылжи бастағанша кері шегінуге мәжбүр болды. Неміс жаяу әскері флангілер бойынша алға жылжуға үлгерді, Менин жолы мен Реутельбектің солтүстігінде, Қара қарауыл бұрышына жақын, бірқатар бақылау және жер шабуылы ұшақтарының және қораптық шабуылдың көмегімен, бұл британдық қорғаушыларға оқ-дәрілерді жеткізуге кедергі келтірді. 33-ші дивизияның соғыс әскерлері мен 15-ші австралиялық бригаданың полигонның оңтүстік шетіндегі соққысына қарсы соққысы немістерді Қара қарауыл бұрышы маңында бірнеше қораларды қайтарып алғаннан кейін жасырынуға мәжбүр етті.

Екінші армия

X корпуста IX корпустың 19-шы (батыс) дивизиясы 39-шы дивизияға флангтық артиллерия отын, пулемет отын және түтін экранды қамтамасыз етті, алдымен өте аз орналасқан майдан сызығын ұстады, ол алдымен неміс жауабын алған артиллерия отын алды, ол бос жерге түсіп, кейін күндіз кеміді және дәлсіз болды. 39-дивизия 26 қыркүйек күні таңғы сағат 5:50-де екі бригадамен шабуыл жасады. "Төртбұрышты" одан әрі Басевильбик шұңқырынан төмен, Тауэр Хамлетс айналасындағы аймаққа қолбасшылық жасады; оң бригада Басевильбиктің батпақты жерінде тұтқындалып, оның екі танкісі Думбартон көлдерінің маңында тұтқындалды. "Төртбұрышты" жеткеннен кейін көп ұзамай ол неміс 25-ші дивизиясының бір бөлігімен қарсы шабуылға ұшырады және кері сүрінді. Сол жақ бригада соңғы мақсатқа жету үшін Тауэр-Гамлетс арқылы өтіп, Тауэр-Транш артында, Гелувельт Вудтың солтүстік батысында алдыңғы бекетпен біріктірілді. 33-ші дивизияның оң бригадасы өткен күні неміс шабуылынан жоғалған жерді қайтарып алу үшін алға жылжиды және резервтік рота көмек көрсетіп, оңтүстікке қарай 39-шы дивизияның сол бригадасымен байланыс орнағанға дейін өз мақсатына жетпей тоқтатылды. Бригаданың сол жағында ескі майдан сызығы сағат 13.30-да қалпына келтірілді және Реутельбектің арғы жағына бекеттер орнатылды. Сол жақтағы 98-бригада резервтік бригаданың күшейткішімен таңғы сағат 5:15-те шабуылға түсті. Сағат 2.20-да бригада Джерк Хаусты басып алды және солтүстікке қарай 5-Австралиялық дивизиямен кездесті. Неміс шабуылдары таңғы сағат 5:30-ға дейін кешіктірді, бірақ неміс бомбалау қарқындылығы артты, ал алға қарай шабуылдан айырылып, тек Black Watch Corner-ге дейін жетті. 5-Австралиялық дивизияның секторы арқылы резервтік батальон жіберілді, ол түскі уақытта оңтүстік-шығысқа шабуыл жасады, бұл бригадаға күн бұрын жоғалтқан жердің көп бөлігін қайтаруға мүмкіндік берді, бірақ күннің мақсаттарына жетпеді. Германияның қарсы шабуылдары сағат 14.30-да тоқтатылды және оң жақтағы 100-бригада көбірек жерді басып алды. Менен жолының маңында сағат 16:00-де алынған пиллбокс өткен күні неміс шабуылымен басып алынған аймақтың соңғы бөлігі болды. Германияның қарсы шабуылға шығуын сағат 17:00-де артиллерия атысы тоқтатты. I Анзак корпусы оң жақтан 5-австралиялық дивизиямен шабуыл жасады. 15-ші австралиялық бригаданың батальондары бірінен соң бірі алға жылжуға тиіс еді, бірақ бірінші мақсатқа жақын жерде топтасты және "жарыстар" мен 33-ші дивизияның оңтүстік аймағынан атыспен тоқтатылды. Таңғы сағат 7:30-да оң жақ батальон 33-дивизиямен шекарада қазып, қалған екеуі екінші мақсатқа 11:00-де жетті. Сол жақ бригада он екі толқынға жиналып, терең жердің жолағында жиналды және таңғы сағат 4-те шыққан неміс шабуылдан қашып, тұманнан өтіп, Бюттеге жақындады. Кейбір қорымдарда қарсылық көрсетілді, бірақ көптеген неміс сарбаздары тез қоршалған кезде берілді. Бұл жердегі суды ағызып, оның тұңғиықтарға толы екені анықталды. Екі батальон таңғы сағат 7:30-да екінші мақсатқа, Фландрия I Stellung және кейбір пиллбокстарға қарай өтті, бірақ олар Полигонбектегі неміс батальон штабынан атыспен ұсталды. Резервтік батальон жақын маңдағы тығырықтар мен басқа да қораларды басып алып, соңғы мақсаттан сәл ғана асып түседі, солтүстікке қарай 4-Австралиялық дивизиямен қиылыста, 200 тұтқын мен 34 пулемет алады. 17-ші дивизияның бір бөлігіне қарсы неміс шабуылын артиллерия мен пулемет оғы шашыратып жіберді. 4-Австралиялық дивизия алға жиналып, неміс шабуылдарынан қашып, терең аймаққа кіріп, таңғы сағат 6:45-те екі бригадамен шабуыл жасады. Оң бригада тұманнан шабуыл жасап, алғашқы мақсатты тек қысқа уақытқа созылып, пиллбокстарды басып алды, бірақ кейін қателікпен 3 дивизияның солтүстікке қарай балшықты жағдай арқылы алға жылжуына көмектесу үшін әдеттегіден екі есе ұзақ уақыт тоқтаған, бірақ 3 дивизияға көмектесу үшін тоқтап тұрған бөгеуге кірісті. Бригада оң жақтағы Фландрия I позициясының және сол жақтағы Зоннебекедің шетінен аз ғана жерде соңғы мақсатқа жетті және оңтүстікке қарай 5-Австралиялық дивизиямен байланыс орнатты. Сағат 1:20-де әуеде барлау Broodseinde жотасының шығысында неміс әскерлері туралы хабарлады және 3:25-те 236-шы дивизияның неміс күштері қарсы шабуылға жиналған кезде артиллерия атысымен таратылды. Солтүстік бригада кішігірім қарсылыққа қарсы соңғы мақсатқа жетті, солтүстікке қарай 3-дивизиямен қосылу үшін мақсаттан асып түсіп, Зоннебекеге қарай алға жылды. Немістердің сағат 16:00-де және 18:00-де қарсы шабуылға түсуге тырысуы қорғаныс ...

Бесінші армия

Бесінші армияның оңтүстік шекарасы V корпус аймағында, Ипрес-Рулер темір жолының оңтүстігінде орналасқан. 3-дивизия таңғы сағат 5:50-де сызықтың екі жағына да шабуыл жасады. Оң бригада аз қарсылық көрсетті, бірақ Стинбикті кесіп өтетін кезде қысқа уақытқа тоқтатылды. Желі жолының алыс жағындағы Зоннебеке станциясынан автоматтық оқ ату кезінде аскерлер Зоннебекеге кіргенде алға жылжу баяулады. Ескі жауынгерлік бригада таңғы сағат 5:30-да тұман астында шабуылға түсті және 7:00-да қатты батпақты жерді кесіп өтуге қарамастан, бірінші мақсатқа жетті. Алдыға түсу жалғасты және соңғы мақсатқа аз уақыт қалған 40-шы төбенің батыс беткейіне жетті. Неміс қарсы шабуылдары сағат 14.30-да басталды, бірақ оңай тоқтатылды. Сағат 6:30-да үлкен әрекет мылтық пен пулемет атысымен жеңілді, британдықтар 40-шы төбеге шабуыл жасады, ақырында екі жақ та батыс беткейде қалды. 59-ші (2-ші Солтүстік Мидленд) дивизиясы екі бригадамен шабуыл жасады, оң бригада өз зарядымен ұсталғанға дейін алға жылжиды, 7:50-де Дочи фермасын алу үшін. Бір батальон ағылшынның артына қойылған неміс зарядын тапты, онымен бірге кері қарай жығылып, көптеген зардап шекті. Алдын ала алға жылжу Риверсайд пен Отто фермаларына дейінгі соңғы мақсаттан кейін жалғасты, бірақ қорғаныс бөгеті жеткіліксіз болған кезде Риверсайд тасталды. Сол жақ бригада алға басып, Шулер фермасын, Крос коттедждерін, Канзасты, Мартаны, Гринді және Роуд Хаусты, содан кейін Канзас Кросс пен Фокер қораларын басып алды. Бригада соңғы мақсатқа жеткенде, Риверсайд, Торонто және Дьюс Хаустар қолға түсті. Неміс қарсы шабуылдары 17:30 - 18:50 аралығында кейбір алдыңғы қатарлы бекеттерді кері тартты, олар күшейтіліп, 23:00-ге дейін қайтадан қолға алынды. XVIII корпус аймағында 58-ші (2/1 Лондон) дивизиясы бір бригадамен таңғы сағат 5:50-де шабуыл жасады. Неміс қарсы шабуылдары ағылшындарды Авиатик фермасы мен Дейл үйінен кері итеріп жіберді және оларды қайтарып алу әрекеті сәтсіз болды. Тағы бір шабуыл 6:11 сағатта 3-дивизиямен дивизия шекарасында Нилге жетті. Риверсайд пен Оттоның қораларына қарай қарай келе жатқан неміс әскерлері артиллерия мен пулемет отына тоқтады.

Әуе операциялары

Австралиялық ұшу корпусының (АФК) ұшақтары жаяу әскердің үстінен ұшып, ұшақтар сол қанаттарының артқы шетіндегі қара желбезектермен ерекшеленді. Екіпаждар жер бетінен сигнал беру үшін керней немесе жарық шашуды шақырды, оған жаяу әскерлер қызыл жалынмен жауап беріп, өздерінің позициясын Австралиялық дивизия штабына хабарлау үшін хабарлады. Корольдік ұшу корпусы (ККК) 25-26 қыркүйек түнінде 100 және 101 эскадрильялар неміс колонналары мен теміржол станцияларына шабуыл жасаған кезде операцияларды бастады. Бұлт таң атпай тұрып, түнді ерте аяқтады; жаяу әскер алға жылжи бастағанда, 5:50-де төмен бұлт болды, бұл байқауды қиындатты. Байланыс патрульдері мен артиллерия бақылаушылары жерді көре алды және британдық артиллерияға 193 неміс артиллерия батареясы туралы хабарлады. Шамамен 91,44 м биіктікте ұшқан ұшақтар неміс жаяу әскері мен артиллериясына шабуыл жасады; Неміс ұшақтары британдық әскерлерге қарсы сол тактиканы сәтті қолданды, бірақ бесеуі жер астынан атылған. Алты неміс ұшағын RFC және Royal Naval Air Service (RNAS) ұшқыштары соғыс алаңында атып түсірді. Алыстағы операциялар төмен бұлтқа байланысты қысқарды, бірақ үш неміс әуеайлағына шабуыл жасалды және майдан шебіндегі шабуылдау патрулі неміс бомбалаушыларын және ертіп жүретіндерді ұстап алды және оларды қуып жіберді.

Неміс 4-армиясы

Шабуыл майданының шет жақтарындағы қиындықтарға қарамастан, таңертеңгілік британиялық мақсаттардың көпшілігі қолға алынды және нығайтылды. Немістер бірнеше қарсы шабуыл жасады, Эйнгрейф дивизияларын он қалыпты дивизиялық артиллерияға теңестіреді. Ауа райының ашық болуы неміс қарсы шабуылдарын ертерек байқауға көмектесті, олардың көпшілігі дәл, ауыр, орташа және далалық артиллерия мен ұсақ қарудың атысымен сүрінді, бұл көптеген неміс құрбандарын әкелді. Зоннебекеде 34-ші атқыштар полкінің жергілікті қарсы шабуылы (3-ші резервтік дивизия) таңғы сағат 6:45 шамасында, 2-ші батальонның бір бөлігі (қолдау үшін) 3-ші батальонды күшейту үшін алға жылжуға тырысты. Бродсенде жотасынан батысқа қарай алға жылжудан кейін, алдыңғы сызықты ұстап тұрған және резервтік батальон (1-ші) қарсы шабуылға қосылды. Бұйрық тез арада Ипрестің оңтүстік жағындағы әскерлерге жетті, олар дереу шабуылға түсті. Зоннебекеден оңтүстікке қарай шыққан роталар Grote Molen (Large Mill) бұрышында британдық әскерлер басып алды және тұтқынға алынды. Темір жолға жақындаған кезде, әскерлер Зоннебеке шіркеуінің маңында орналасқан көлге жетіп, жақын маңдағы қазылған британдық пулеметпен ұсталды. Қарсы шабуыл жасау бұйрығы темір жолдың солтүстігіне баяу жетті және I батальон (резервте) келгенше басталмады. Батальон көпірдің түтін мен тұманнан бүркелген Бродсайнден төмен түсіп, аз шығындарға ұшырады, бірақ кейбір бөлімшелер бағытты жоғалтты. Британдық шабуыл ауылдың маңында көптеген зардап шекті, бірақ аман қалғандар оны басып өтті және таңғы сағат 7:30-да 3-ші батальонның қалдықтарына ауылдың солтүстігіндегі тегіс өткелге жақын жетті, бұл өздерінің позициясынан аз жердегі британдықтардың жаңа шабуылдарын тоқтатуға уақыт болды, өйткені адасқан неміс әскерлері кірді. Таңертеңгі уақытта тұман көтеріліп, неміс пулеметшілері мен артиллериясы британдықтарды Грот Молен шұңқыры мен Фрезенбург жотасының айналасына ұстап, британдықтардың шабуылына жол бермеді. Түске қарай қарсы шабуыл патруліне шыққан британдық ұшақтар неміс жаяу әскерінің шабуылға ұшыраған майданға қарай алға жылжуын ескертетін сымсыз хабарламалар жіберді. Жер бетінен осындай хабарлар кешкісін де тарай бастады. Ортада 236-шы дивизияның, 234-ші дивизияның және 4-ші бавариялық дивизияның неміс жаяу әскерлері Бецеларе-Бродсайнде-Пасшендаэль қырқасының солтүстігіне қарай алға жылжи бастады, ал 17-ші дивизия Полигон орманының оңтүстігіне қарай алға жылжи бастады. Британдық артиллерия бұл аймақтарды дереу бомбалады, бұл неміс шабуылын бұзады және неміс шабуылдарын бір-біріне байланыстырмады. Неміс офицері кейіннен британдық артиллерия атысы мен әуе шабуылынан болған ауыр кешігулер мен немецтік Эйнгрейф бөлімшелерінің бұзылуы туралы жазды. Моленарэльштоктің екі жағындағы қарсы шабуыл 3:25 -те тоқтатылды. 16:00-де Реутельді айналып оңтүстікке қарай алға жылжыған неміс әскерлері қатты бомбаланды, сонымен қатар Холле Бош (Холлоу Вуд) қаласындағы неміс артиллерия позициялары да неміс алға жылжуын тоқтатты. Содан кейін Польдерхук маңында неміс шабуылы пайда болды, оның аман қалғандары британдық жаяу әскеріне жетіп, штыкпен шайқасты. Байқау ұшақтары бассевильбик шұңқырында Tower Hamlets-ке қарсы жиналған неміс әскерлерін тапты және артиллерия мен пулемет шабуылдары британдық жаяу әскеріне жетпей тұрып, шабуылды тоқтатты. Сағат 18:50-де немістер Тауэр-Хамлетстен Полигон Вудтың солтүстігіне шабуыл ұйымдастырды; Бараждарды басып өткен неміс жаяу әскерін британдық жаяу әскер "жойды". Неміс қарсы шабуылдары тек жаңа майдан сызығына жетіп, майдан дивизияларының қалдықтарын нығайта алды. 236-шы дивизия (Эйнгрейф) Ипрес-Рулер темір жолының оңтүстігіне және 4-ші бавариялық дивизияға (Эйнгрейф) солтүстікке шабуыл жасады, әр дивизияға далалық артиллерия мен он екі ұшақ қосылды және 234-ші дивизия қолдау көрсетті. Британдық қарсы шабуыл патрульдері алға жылжуды оңай байқады және герман әскерлерінің саптары сағат 14.30-да Бродсдейнде жотасын жауып, оларды үлкен бомбалау қоршады. Неміс жауынгерлерімен бірге артиллерия отына ұшырады, бұл жолдарды бұғаттап, кідіртулер мен дезорганизацияға әкелді. Неміс жаяу әскері жақсы көрінетін беткейден төмен қарай алға жылжуда көптеген зардап шекті. 236-шы дивизияның адамдары өте көп болды, сондықтан ол 3-ші резервтік дивизияның әскерлерін күшейтуге ғана мүмкіндік алды, олар Grote Molen spur-дегі ZonnebekeHaus Kathé жолының шығысында, бірнеше австралиялық сувенирлерді аңшыларды қ�...

27-29 қыркүйек

27 қыркүйекте X корпус аймағында оң жақ флангта, Менен жолынан оңтүстікке қарай, 39-дивизия Tower Hamlets Spur-ке қарсы үш неміс қарсы шабуылдарын артиллерия оғынымен тоқтатты. 27/28 қыркүйек түнінде дивизияны 37-дивизия алмастырды. 33-ші дивизияның аумағында австралиялықтардың Камерон Хаусты басып алғаны туралы хабардан кейін, солтүстікке қарай 98-ші бригаданың батальоны 5-ші австралиялық дивизияға қарсы шабуыл жасап, 3:50-де австралиялықтарға жетті. Сол түні 33-ші дивизияны 23-ші дивизия алмастырды, ол екі күндік демалыс алды. 27 қыркүйек күні таңертең 76-шы бригада мен 3-ші дивизияның 8-ші бригадасы Зоннебекеден шығысқа қарай V корпус аймағында көк сызыққа қарай 40 төбенің басына шабуыл жасауға бұйрық алды, бірақ шабуыл сәтсіз аяқталды. 9-бригадаға 28 қыркүйек күні кешке тапсырманы орындау тапсырылды, бірақ 27 қыркүйек күні сағат 18:35-те дивизияның позицияларына, әсіресе 40-шы төбеге неміс шабуылдары түсті. 3-дивизия қатты ұрыстан кейін, әсіресе Бостин фермасы айналасында, артиллерия, пулемет және мылтық атысымен неміс шабуылын қарсы алды, бірақ 9-бригаданы қоса алғанда, дивизия неміс артиллериясына көптеген зардап шекті және 28 қыркүйекте басталатын шабуыл тоқтатылды, өйткені 40 төбенің батыс жағындағы кері беткейі төбенің басына қарай көк сызықтан гөрі қорғанысырақ болғандықтан және келесі шабуыл үшін қолайлы болды. 27 қыркүйекте немістер кем дегенде жеті рет және келесі күні тағы жеті рет қарсы шабуыл жасады.

Талдау

26 қыркүйекте шабуылданған үш неміс жер асты дивизиясының әрқайсысына 20 қыркүйектегі көрсеткіштен екі есе көп болған Эйнгрейф дивизиясы қолдау көрсетті. Британдықтар басып алған жерлер қайта алынбады және қарсы шабуылдар тек алдыңғы саптағы дивизиялардың қалдықтары ұстаған жерге жетуге қол жеткізді. Неміс ресми тарихшылары неміс қарсы шабуылдары жақсы қазылған (eingenistete) жаяу әскерін және кей жерлерде ағылшын шабуылдарын тапты деп жазды. Альбрехт фон Тейер, Группа Витшат штабының бастығы (XII Саксон корпусының штабы) 28 қыркүйекте күнделiк жазбасында "Біз шынымен де қорқынышты күндермен өмір сүріп жатырмыз" және британдықтардың шектеулі нысаналық шабуылдары мен олардың қиратушы артиллериялық қолдауымен не істеу керектігін білмейтінін жазды. Британдық жаяу әскері "қаза тапқандар өрісі" арқылы алға басып, аз ғана адам құрбан болды. Неміс қарсы шабуылдары британдық артиллерияның атысы арқылы алға жылжи бастады, бірақ көпшілік автоматтық оқпен кездесіп, "құралып кетті". Тейердің айтуынша, майдан шебінің күшеюі тек қана жойғызатын адам санын арттырады, бірақ қарсы шабуыл жасау үшін оларды ұстап тұрудың амалы бұзылады. Тек танктардың көптігі ғана көмектесе алды, бірақ неміс армиясының ешқайсысы жоқ еді; Лоссберг не істеу керектігін білмеді, Людендорфтың да панацеясы жоқ еді. Бірінші рет 4-армиядағы дивизиялардың саны көбейтілді, бірақ оқ-дәрі тұтыну орны толмас болды; Тіпті тыныш күндері 4-армия армия тобының күнделікті түсімдерінен көп снаряд атып жіберді және 20 қыркүйек сияқты күндері тұтыну екі есеге артты. 28 қыркүйекте Гинденбург шабуылға қарсы тұру үшін және британдық шабуылдан кейін Gegenangriffe жүргізу үшін алдыңғы сызықты күшейтіп ұстауға қайта оралуға шешім қабылдады. Лоссберг 30 қыркүйекте 4-армияға жаңа бұйрықтар берді. Екінші армияның барлау қызметі он дивизиялық артиллерия Гелувельт алқабын қорғап отырған неміс әскерлеріне қолдау көрсетті деп есептейді, бұл өткен аптамен салыстырғанда Корольдік артиллерияның зардаптарын екі есеге көбейтті. Екінші армия штабының бастығы генерал-майор Чарльз "Тим" Харрингтон меморандумда 4-армияның Менен жолы мен Зоннебеке арасындағы жерді ұстап тұру үшін барынша күш салуы жердің неміс қорғанысы үшін маңызды екенін көрсетті деп ескертті. Tower Hamlets-ке тағы бір неміс шабуылы 26-27 қыркүйек түнінде артиллерия отына ұшырап, кері қайтарылды. Немістердің 25 қыркүйекте Реутельбек пен Полигон орманының оңтүстігінде басып алынған жерді ұстап тұру үшін жасаған күш-жігері Бецелаэр мен Гелувельт арасындағы аңғардың жоғарғы шеттерінің маңыздылығын көрсетті. 3-ші резервтік дивизияның сарбаздары қашып кетті және бұйрықтардан бас тартты, 50-ші резервтік дивизия да осындай зардап шекті деп ойланды, сондықтан дивизиялар жеңілдетілді және 25 қыркүйектегі қарсы шабуылдарға қатысқан екі дивизия да қатты зардап шекті. Немістер Бецелереден солтүстікке қарай Зандворд жотасын одан да үлкен шешіммен қорғап, ағылшындардың шығысқа қарай жиналған аймақтардан байқау алуына жол бермеуді күтуге болады.

Шығындар

Британдықтардың 15 375 құрбаны болды; 1215 адам қаза тапты. Екінші армияда 39-дивизия 26 қыркүйекте 1577 адамнан зардап шекті, 33-дивизия 2905 адамнан, 444-і қаза тапты, 4-австралиялық дивизия 1529 адамнан зардап шекті (1,717-і Чарльз Биннің, австралиялық ресми тарихшының 1941 жылы жазған мәліметтері бойынша), 5-австралиялық дивизияда 3723 адамнан зардап шекті (4014 адам қаза тапты және жараланды 26-28 қыркүйекте Биннің мәліметтері бойынша). Бесінші армияда 3-дивизияның 4032 адам қаза тапты, 497 адам қаза тапты, 59-дивизияның 1110 адам қаза тапты, 176 адам қаза тапты және 58-дивизияның 499 адам қаза тапты, оның 98-і қаза тапты. 20-27 қыркүйек аралығында 236-шы (Эйнгрейф) дивизиясы 1227 адамнан, 234-ші дивизия - 1850 адамнан, 10-шы Ersatz дивизиясы 672, 50-ші резервтік дивизия - 1850 адамнан, 23-ші резервтік (Эйнгрейф) дивизиясы 2119 адамнан зардап шекті. 3-ші резервтік дивизия, 17-ші (Эйнгрейф) дивизиясы, 19-шы резервтік дивизия және 4-ші бавариялық (Эйнгрейф) дивизиясының зардаптары белгісіз; Gruppe Ypern қыркүйек айында 25 089 зардап шекті. "Велткриг" журналында неміс ресми тарихшылары 21-30 қыркүйек аралығында 13 500 адамның қаза тапқанын жазды, оған британдық ресми тарихшы Джеймс Эдмондс "Ұлы соғыс тарихының" (1917) екінші томында (1948 ж.) жеңілдетілген жарақаттанушылар үшін 30 пайызды қосты.

Кейінгі операциялар

30 қыркүйекке дейін тыныштық орнады, онда жаңа 8-ші және 45-ші резервтік дивизиялар мен 4-ші армия шабуыл батальонының полктары 23 -ші дивизияның (X корпус) алдындағы жалын жағып, түтінге айналды. 1 қазанда таңғы сағат 5.30-да тағы бір неміс әрекеті, жер астынан шабуыл жасау ұшақтарының қолдауымен, екі батальонды кері тартты; кейінгі үш шабуыл кері қайтарылды. Солтүстікке қарай немістер таңғы сағат 6:15-те 7-ші дивизияға шабуыл жасады және артиллерия мен кіші қарудың атысымен тоқтатылды. Сағат 9:00-де қайталанған шабуыл да сәтсіз болды және Камерон Коверт пен Джоист траншеясында үшінші шабуылға дайындық көрінген кезде, артиллериялық бомбалау барлық қызметті тоқтатты. Джоист фермасы 21-ші дивизиямен Полигон Вуд пен Блэк Уотч бұрышына неміс шабуылы кезінде жоғалды, ал Камерон Хаустан шығысқа қарай тұрақтанды. Неміс шабуылы мен менін жолының маңында 37-ші дивизияның IX корпус пен 5-ші дивизияның (X корпус) 3-ші қазандағы шабуылы сәтсіз аяқталды. 30 қыркүйекте немістер үш рет қарсы шабуыл жасады, содан кейін 1 қазанда тағы бес рет және 3 қазанда тағы екі рет шабуыл жасады.

Еске алу

1917 жылғыдан кішірек болғанымен, Полигон ағашы әлі де үлкен ерекшелік болып табылады; австралиялықтар тұтқындаған үш неміс пиллбокстарының қалдықтары ағаштар арасында терең жатыр, бірақ траншеялардың аз ғана желісі қалды. Бут әлі күнге дейін көрнекті және оның үстінде 5-ші Австралия дивизиясының мемориалы орналасқан. Полигон Вуд маңында екі одақтастық соғыс қабірлері комиссиясының (CWGC) зираты бар, олар CWGC Полигон Вуд зираты және CWGC Buttes New British Cemetery. Беттс жаңа британдық зираты ішінде CWGC Жаңа Зеландияның жоғалғандарға арналған мемориалы орналасқан.