Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі шайқас Лангемарк шайқасы (16-18 тамыз 1917) - Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Ипрдің үшінші шайқасының екінші ағылшын-француз жалпы шабуылы. Бұл шайқас Бельгияның Фландрия аймағындағы Ипр маңында, Батыс майданда неміс 4-ші армиясына қарсы өтті. Француз бірінші армиясы Биксшуттен Дри Грахтенге (Үш каналға) дейінгі солтүстік флангта үлкен жетістікке жетті және британдықтар Сент-Жулиеннен француз шекарасына дейін солтүстікке қарай едәуір жер алды. Желувельт үстіртіндегі шабуыл оң (оңтүстік) флангта едәуір жерді басып алды, бірақ өз мақсаттарына қол жеткізе алмады. Неміс қарсы шабуылдары түстен кейін жоғалған аумақтың көп бөлігін қайтарып алды. Ауа райы британдықтардың жаяу әскермен әуеде жұмыс істеу бағдарламасының көп бөлігін болдырмады, бұл неміс резервтеріне ұрыс алаңында жиналуға мүмкіндік берді. Тамыз айында ерекше көп жаңбыр жауды, дренаждың нашар болуы және буланудың жоқтығы жерді батпаққа айналдырды, бұл ағылшындар мен француздар үшін нашар болды, олар төменгі жатқан жерлерді басып алып, жиі және қатты бомбаланған аймақтарға шабуыл жасады. Саз және су басқан снарядтардың саңылаулары жаяу әскердің қозғалысын қатты қысқартты, ал көрінудің нашарлауы артиллерия бақылаушыларына және артиллерия бақылаушы ұшақтарының экипаждарына кедергі келтірді. Жаңбырлы дауылдар мен тамыз айының қалған бөлігінде Германияның қорғаныс жетістіктері британдықтарды шабуылды үш аптаға тоқтатуға мәжбүр етті. Қыркүйек айының басында күн шығып, желдің қайта оралуымен жердің көп бөлігі құрғап қалды. Британдықтар майданға жолдар мен жолдарды қайта салды, оңтүстікке қарай артиллерия мен жаңа дивизияларды көшірді және тактикасын қайта қарады. Негізгі шабуыл оңтүстікке қарай ауыстырылды және күздегі жаңбырлар басталғанға дейін Гелувельт платосында Менин жолы жотасының шайқасында (20-35 қыркүйек), Полигон ағашы шайқасында (26 қыркүйек - 3 қазан) және Броудсайнде шайқасында (4 қазан) жеңіске жетті.
The Battle of Langemarck (16–18 August 1917) was the second Anglo French general attack of the Third Battle of Ypres, during the First World War. The battle took place near Ypres in Belgian Flanders, on the Western Front against the German 4th Army. The French First Army had a big success on the northern flank from Bixschoote to Drie Grachten (Three Canals) and the British gained a substantial amount of ground northwards from St Julien to the boundary with the French. The attack on the Gheluvelt Plateau on the right (southern) flank captured a considerable amount of ground but failed to reach its objectives. German counter attacks recaptured most of the lost territory during the afternoon. The weather prevented much of the British programme of air co operation with the infantry, which had made it easier for German reserves to assemble on the battlefield. An unusually large amount of rain in August, poor drainage and lack of evaporation turned the ground into a morass, which was worse for the British and French, who occupied lower lying ground and attacked areas which had been frequently and severely bombarded. Mud and flooded shell holes severely reduced the mobility of the infantry and poor visibility hampered artillery observers and the crews of artillery observation aircraft. Rainstorms and the costly German defensive success during the rest of August, led the British to stop the offensive for three weeks. In early September, the sun came out and with the return of a breeze, dried much of the ground. The British rebuilt roads and tracks to the front line, transferred more artillery and fresh divisions from the armies further south and revised further their tactics. The main offensive effort was shifted southwards and led to success on the Gheluvelt Plateau at the Battle of the Menin Road Ridge (20–35 September), the Battle of Polygon Wood (26 September – 3 October) and the Battle of Broodseinde (4 October), before the autumn rains began.
Стратегиялық негіз
Фландриядағы одақтастардың шабуылға қолдау көрсету үшін Верденнің екінші шайқасына арналған артиллерия дайындығы, ол шілде айының ортасынан кейінге қалдырылды, сегіз күндік бомбалаудан кейін 20 тамызда басталды. Француздар фронттан шабуыл жасап, Морт-Хомм, 304-ші төбе және 10 000 тұтқынға алды. 5-армия қарсы шабуыл жасай алмады, өйткені оның Эйнгрейф дивизиясының дивизиялары Фландрияға жіберілді. Вердендегі шайқас қыркүйекке дейін жалғасып, неміс армиясына қысым артты. Канада корпусы 70-ші төбе шайқасында (15-25 тамыз) Ленстен тыс британдық бірінші армияның майданында шайқасты. Шабуыл қымбатқа түсіп, бірақ бес неміс дивизиясына үлкен шығын келтірді және Фландрия майданында шаршаған дивизияларды жеңілдету үшін сақталған әскерлерді тұтқындады. Неміс армиясын Ипр тұғырын қорғауға мәжбүрлеу стратегиясы Бельгияның ішкі жерін, жағалауын, темір жолдарын және су асты кемелерінің базаларын қорғауға мүмкіндік берді. Француздар мен ресейліктер жергілікті шабуыл жасай алды, бірақ үлкен неміс шабуылдарынан құтылу үшін көбірек уақыт қажет болды. Британдықтар немістерді қымбат қорғаныс шайқасына мәжбүр етті, бірақ Бесінші армия (генерал Губерт Гоф) 31 шілдеден бастап неміс қорғанысының табандылығы мен ерекше ылғалды ауа райынан кейін алға жылжу үшін күресті. Гоф 4-армияға қысым жасап, немістердің қалпына келуіне жол бермеу және тамыздың соңында болатын жоғары су ағыны қажет болған жағалаудағы "Хуш" операциясын іске асыру үшін қысым жасады.
Тактикалық өзгерістер
1917 жылдың 31 шілдесінде фельдмаршал сэр Дуглас Хейг үшінші Ипр шайқасын бастады, ол неміс армиясына төтеп бере алмайтын шығындарды жіберді және Бельгия жағалауын басып алу және Бельгияның оңтүстік Солтүстік теңізге және Довер бұғазына арналған субмариналық қатерді жою үшін Ипр тұсығынан шығып кетті. Мессин қырқасы шайқасында (7-14 маусым) қырқа Ооставерн желісіне дейін басып алынды және Пилкем қырқасы шайқасында (31 шілде - 2 тамыз) елеулі жетістікке қол жеткізілді. Тамыз айында жердің жағдайы нашар болды, өйткені жер бетін бомбалады, соғысты және ішінара су басады, кейде қатты. Ауданда атудан су ағызу арналары қираған, ал тамыз айында болған қатты жаңбырдан кейбір жерлер саз балондарға айналып, су батып кеткен. Жабдықтау әскерлері саз үстінде орналасқан қаз тақталармен майданға қарай жүрді; олар кратерлерге құлап, суға батып кетуі мүмкін. Ағаштардың бұтақтары жарылып, бұтақтары мен жапырақтары жыртылған, жаңбыр мен снарядтармен өткен шайқастардан қалған денелер ашылған. Жердің тереңдігі - 0,7 м, ылғал болған кезде - қамырды құрайды. Бригад генерал Джон Дэвидсон, BEF штабының операциялар директоры, 1 тамызда Хэйг пен Гофқа сақ болуды шақыратын меморандум тапсырды. Дэвидсон ІІ корпустың алдын ала операциясын асықтырмауды ұсынды; толық артиллериялық дайындық және жаңа дивизиялардың көмегімен операциядан бұрын аяқталуы керек, өйткені шаршаған және сарқылған бөлімшелер мұндай шабуылдарда жиі сәтсіздікке ұшырады. II корпусқа екі жаңа дивизия жіберілді және дәл артиллерия атысы үшін екі-үш ашық күн қажет болады, әсіресе Гелувельт платосындағы жерді басып алу жақсы байқауды берді. Жасалған неміс карталары олардың пулемет орындарының орналасуын көрсетті, олар кішкентай және жасырын болғандықтан, оларды жою үшін артиллерияның дәл атысы қажет болды. Инвернесс Копседен солтүстікке қарай Вестхукке дейінгі қара сызықты басып алу Штенбиктен солтүстікке қарай алға жылжуды қорғау үшін жеткіліксіз болады және платода үлкен неміс қарсы шабуылдары күтілуі мүмкін, өйткені бұл неміс қорғаныс нүктесі болды.
Ауа райы
Құрғақ күндердің ішінде батыс Фландрия жері тез кептіріліп, шаңға айналды. 1989 жылы Лилльде 1867-1916 жылдар аралығында жазылған ауа райы деректерін зерттеу, Ипрден төменгі жолға қарай, тамыз көбінесе құрғақ, ылғалды, құрғақ күзге (қыркүйек-қараша) қарайтын үрдіс бар екенін және қазан айындағы орташа жауын-шашынның өткен елу жылда азайып кеткенін көрсетті. 1-10 тамыз аралығында жаңбыр жауды, оның ішінде 8 тамызда күн күркіреп, жаңбыр жауды. 1917 жылдың тамызында 1, 8, 14, 26 және 27 тамыз күндері жаңбыр жауды. Бұл айда бұлт-бу, жел де жоқ болғандықтан, жер бетіндегі су әдеттегіден баяу кепті. Қыркүйекте жаңбыр жауып, күн ашық, жер тез кептірілді, кейбір жерлерде снарядтар қайтып соқтығысып, шаң желге ұшырады. Қазан айында жаңбыр жауды, 1914-1916 жылғы орташа көрсеткішпен салыстырғанда, 1 мен 9 қараша аралығында тағы бір жаңбыр жауды және тек тоғыз сағат күн сәулесі болды, судың аз кептірілуі; тағы бір жаңбыр 10 қарашада болды.
Британдық препараттар
31 шілдеде қолға түскен қоралардың аз бөлігі артиллерия отына зақымданған. Шабуылдан бұрын, [36-шы (Ульстер) дивизиясы] 109-шы бригаданың командирі бригадир генерал Амброз Рикардо XIX корпустың ауыр артиллериясының таңдалған пиллбокстар мен блокхаустарға үш минуттық бомбалау ұйымдастырды, артиллерия бақылаушылары қарама-қайшы карталар мен фотосуреттерді түзете алуы үшін үзілістер жасады. Көптеген нысаналарда снарядтардың таралуы жүздеген метрді, сондай-ақ сымдарды кесуші бомбалауды қамтитыны анықталды. 2 тамызда танк корпусының қолбасшысы бригадир генерал Хью Эллстің ұсынысы бойынша аман қалған танктерді ауа райына байланысты кейіннен жаппай пайдалану үшін ұстап тұру туралы шешім қабылданды, бірақ кейбіреулері осы айда кейіннен қолданылды. 2 тамызға жоспарланған алдын ала операция жаңбырдың кесірінен 10 тамызға дейін кешіктірілді, ал жаңбырдың кесірінен жалпы шабуыл 4 тамыздан 15 тамызға дейін, содан кейін 16 тамызға дейін кейінге қалдырылды. 20-шы (жеңіл) дивизия 5 тамызда 38-ші (Уэльстік) дивизияны алмастырды. Сомерсет жеңіл жаяу әскерінің 7-ші батальоны 5 тамызда алдыңғы сызықтың артындағы неміс окоптарын басып алды, олар британдық резервтік сызыққа айналдырылды және қараңғылықты күтіп тұрған кезде оқ атудан үш адамын жоғалтты. Алдыңғы қолдау сызығына және одан арғы майданға жеткенде батальон майдан сызығы Штенбик бойымен, Лангемарк жолынан Ипрес-Штаден темір жолына дейін салған саз түбі бар снарядтық шұңқыр постыларынан тұратындығын анықтады. Британдық артиллерия қарсыдағы неміс позицияларын қиратумен айналысты және неміс артиллерия атысы келесі шабуылға шоғырланған британдық жаяу әскеріне бағытталған. Түн бойы қатты жаңбыр жауғаннан кейін батальон 6 тамызда суға батып, 20 адам қаза тапты, екі адам қаза тапты. 7 тамызда 35 адам қаза тапты, оның ішінде он екі адам 14 тамызға дейін батальонды босатудан бұрын қаза тапты. Келесі шабуылға дайындық басталды, ол окоп карталары мен әуе суреттерінен жоспарланды. Әр рота үш взводты құрады, екеуі алға қарай, екі мылтық бөлімдері алдыңғы қатарда, Льюис мылтық бөлімдері артта және үшінші взвод тазалау үшін. Оқу-жаттығуларда бірліктер жаяу шабуылға қарсы тұрып, шабуыл жасайтын флангтарды құруы керектігі атап өтілді. Алға қарай жылжыған жаяу әскерлер жауынгерлік отты қамтамасыз етіп, неміс позицияларын қоршауға алады, олар артта қалып, резервтік взводтармен тазаланады. 470 адам қалды. Батальонның көрінбейтін неміс позициялары басып алыну қаупін азайту үшін және оккупанттар алдыңғы әскерлерге арт жағынан оқ ату үшін. Сомерсеттер сызықтан шығып қалған кезде, 10-шы және 11-ші батальондар, мылтық бригадасы Стинбиктің арғы жағына қарай алға жылжи бастады, бұл 10-шы батальонға 215 адамнан зардап шекті. 15 тамызда 31 шілдеде неміс қарсы шабуылға ұшыраған Штенбик артындағы Ау Бон Гит блоктарын қайтадан басып алу әрекеті сәтсіз аяқталды. 16 тамыздағы жалпы шабуылға арналған жаяу әскер Лангемаркка шабуыл жасау үшін өзеннің арғы жағындағы блокхаустың алдындағы жерге тығылып кетуі керек деп шешілді.
Жазғы түн операциясы
Жазғы түн операциясы (Unternehmen Sommernacht) - 5 тамызда таңғы сағат 5:20-де басталған, оңтүстік флангтағы Екінші армияның Холлебеке ауданындағы неміс әдiстемелiк қарсы шабуыл (Gegenangriff). 22-ші резервтік дивизия 31-ші шілдеде болған жоғалтулардан кейін 12-ші дивизия мен 207-ші дивизиямен алмастырылды. Қысқаша бомбалаудан кейін 12-ші дивизияның 62-ші жаяу әскер полкі I батальонының үш ротасы Холлебекеден солтүстік-шығысқа қарай сәл көтеріліп, британдықтарды таң қалдырды, олар кері қайтты. Жаңа неміс позициялары жоғары және құрғақ жерде болды және британдықтарды неміс тылынан байқаудан айырды, британдық артиллерияның атысынан зардап шеккендерді азайтты. Оңтүстікте 209-шы дивизияның 209-шы резервтік жаяу әскер полкі (RIR 209) және 213-ші резервтік жаяу әскер полкі (RIR 213) қалың тұманның ішінде Холлебекеге шабуыл жасап, көптеген құрбандарға қарамастан, ауылды басып алды және кем дегенде 300 тұтқынға алды. Британдықтардың көпшілігі тұтқынға алынған қоралар мен блоктарында болды, оларға бірінен соң бірі шабуыл жасалды. Таңертеңгі сағат 5:45-те үш сигнал жарылысы іске қосылды. Немістер кейіннен Холлебекеден бас тартып, ескі А желісін қайтадан басып алды, содан кейін британдық қарсы шабуылдар мен артиллерияның атысының ауырлығынан бастау сызығына кері шегініп кетті. Сомернахт фронт сызығын қалдырды, RIR 209 және RIR 213 арасындағы алшақтық, оны британдықтар шабуылдар мен қарсы шабуылдар арқылы пайдалануға тырысты, 10 тамыздағы Гелвельт үстіртінің үлкен британдық күш-жігеріне дейін.
Вестхукті басып алу
Гелувельт алқабы лас теңізге айналды, жағажайлар, құлаған ағаштар мен тікенді сымдар суға батып кетті. Әскерлер ауа райынан, артиллериялық бомбалаудан, азық-түлік пен судың жетіспеушілігінен тез шаршады. Бірліктердің тез жеңілісі майданды жаңа дивизиялар ұстап тұрғанына қарамастан, барлық жаяу әскердің шаршауына әкелді. Британдық артиллерия Полигон Вудтан Лангемаркка дайындық бомбалауын атқарды, бірақ неміс қарулары Алаңға шоғырланды. Британдық артиллериялықтар төмен бұлт пен жаңбырдың әсерінен әуедегі бақылау өте қиын болды, ал бос оқ-дәрілерге снарядтар ысырап етілді. Британдық 25-ші дивизия, 18-ші (шығыс) дивизия және неміс 54-ші дивизиясы 4 тамызға дейін бастапқы дивизияларды босатты, бірақ неміс 52-ші резервтік дивизиясы желіде қалды. 10 тамызға қарай ешкімнің жерінің екі жағындағы жаяу әскерлер шаршады. 18-ші (Шығыс) дивизия оң жақтан шабуыл жасады; кейбір әскерлер тез арада мақсаттарына жетті, бірақ неміс артиллериясы оларды Инвернесс Копсе мен Гленкорс Вуд маңында оқшаулады. Неміс әскерлері бірнеше рет шабуыл жасады және түн батумен Копсе және Гленкорс Вудтың солтүстік-батыс бұрышынан басқалары қайтадан қолға алынды. Сол жақ флангтағы 25-дивизия тез алға жылжи бастады және таңғы сағат 5:30-да өз мақсаттарына жетіп, немістерді Вестхукта шашыратады. Снайперлер мен неміс ұшақтарының шабуылдары өлім-жітімге ұшырады; немістер түнде қарсы шабуыл жасады, ал британдықтар неміс әскерлерін жиналған позицияларында бомбалады. Жаман ауа райы мен қымбат жеңілістер британдық жаяу әскерінің моральдық күйін төмендетті; алмастырудың жетіспеушілігі неміс командирлерін алаңдата бастады.
Жоспар
Шабуыл жауынгерлерді далалық артиллерияның қорғауында ұстау үшін кезең-кезеңмен жоспарланған. II корпус 31 шілдеде жасыл сызыққа жетіп, Стерлинг қасабасынан Қара қарауыл бұрышына дейін қорғаныс флангін құрайтын болды. Терең мақсат батальонның фронттарын азайту арқылы өтеледі және соңғы мақсатты алу үшін аралық сызық арқылы батальонды қолдау арқылы секіріп өтеді. 56-шы (1/1 Лондон) дивизиясының майданында соңғы мақсат Полигон орманына жақын болды. Оң жақта, 18-ші (шығыс) дивизиясының 53-ші бригадасы Стирлинг қамалынан Инвернес Копсе арқылы Полигон Вудтың оңтүстік-батыс бұрышында, Black Watch Corner-ге дейін, оңтүстікке қарай қорғаныс флангін құру үшін алға жылжу керек еді. Солтүстікке қарай 169-бригада Гленкорс Вуд арқылы Полигон Вудқа қарай алға жылжуға тиіс еді, ал 167-бригада Ноне Босшен арқылы Полигон Вудтың солтүстік-батыс бөлігіне жетуге тиіс еді. 8-ші дивизия екі бригадамен Вестхук пен Ипрес темір жолының арасында, Ханебек өзенінің шығысында көк сызыққа жету үшін шабуыл жасады. II корпусқа жаяу әскерге көмек көрсету үшін сегіз танк бөлінді. Шабуылға арналған артиллериялық қолдау 10 тамыздағыдай болды, 180 он сегіз фунттық қару-жарақ бес минут ішінде жылжып келе жатқан шабуылға арналған, жетпіс екі 4,5 дюймдік гаубицалар мен отыз алты 18 фунттық шабуылдар соңғы мақсаттан тыс жерде тұрған шабуылдарды орналастырды. Сегіз пулемет ротасы Полигон Вудтың солтүстік-шығысынан Зоннебекедің батысына дейінгі аймаққа шабуыл жасайтын болды. XIX және XVIII корпустар солтүстікке қарай, сонымен қатар, неміс Вильгельмстаунганың (үшінші позиция) артында жасыл сызықты басып алуы керек болды. XIX корпустың әр дивизиясында 18 фунттық 14 батареясы, 24 гаубица батареясы және 40 пулемет бар. Әр дивизияның 108 18 фунттық және 36 4,5 дюймдік гаубицасы болды және олар оңтүстікке қарағанда әлдеқайда аз бомбаланған жабдықтау жолдарынан пайдаланды. XVIII корпус аймағында 48-ші (Оңтүстік Мидленд) және 11-ші (Солтүстік) дивизиялардың әрқайсысы сегіз танкіге ие бригадасы Сент-Жулиеннің солтүстік шетінен Лангемарктің шығысында Ақ үйге дейін шабуыл жасады. 20-шы (жеңіл) дивизия 60-шы бригадамен және 61-ші бригадамен Лангемаркты басып алуды жоспарлады. 59-бригада шабуыл алдындағы сызықты ұстағаннан кейін резервке өтуі керек еді, ал алдыңғы сызықтағы екі батальон шабуыл жасақтарының жиналысын қоршауға алуы керек еді. Шабуыл Штенбик өзенінің шығыс жағалауынан басталуы керек еді, онда әскерлер жиналуға орын болды, олар шабуылдан бір түн бұрын инженерлер қойған ағаш көпірлерден өтіп кетті. Бірінші мақсат (көк сызық) Лангемарктің батыс жағында орналасқан жолға қойылды, екінші мақсат (жасыл сызық) ауылдың шығыс жағында және соңғы мақсат (қызыл сызық) басқа алдыда, Шрейбумнан тыс неміс қорғанысында болды. Оң жақта 60-бригада бір батальонды майданға шабуыл жасады, ал екі батальон алдыңғы батальонды басып өтіп, екінші және соңғы мақсатқа жетті. Шабуыл Лангемарк артында солтүстік-шығысқа қарай қозғалуы керек еді, бұл Poelcappelle жолынан жоғары қарай неміс қарсы шабуылға қарсы тұру үшін, ал 61-бригада екі бригаданың майданында шабуыл жасап, 60-бригаданың қорғауындағы ауылды алды. 60-бригаданың маневрі Лангемарктегі немістерді қоршауға алумен де қауіп төндіреді. Алдыңғы шабуылдарға қарсылық көрсеткен неміс блокадасы Ау-Бон-Гитаға қорғанушы батальонның бірі мен Корольдік инженерлік компанияның жаяу әскері қарсылық көрсетті. Шабуылға арналған артиллерия 20-шы (жеңіл) дивизиядан, 38-ші (Уэльстік) дивизиядан және XIV корпустың ауыр қаруларынан келді. Жаяу әскердің алға жылжуы үшін төрт минут ішінде жаяу әскердің қармауы, ал тік тұрған әскердің қармауы мақсатты желілерге бірінен соң бірі түсуі керек еді. Бірінші мақсат - жырқырап келе жатқан шабуылдар оған қарай қозғалғанда, жиырма минут бойы бомбалау, содан кейін екінші мақсат - бір сағат бойы шегінген неміс сарбаздарын ұстап, қорғанысты қиратып, қалған немістерді жасыруға мәжбүрлеу. Үшінші шабуыл XIV корпустың ауыр артиллериясынан ағып, алдыңғы қатардағы британдық әскерлердің алдынан жоғары жарылғыш заттармен алға-артқа ұшып, зейнеткерлік позициядағы неміс пулеметшілерін британдық шабуылдан атуды тоқтату үшін келді. Олар әр мақсатта қайта ұйымдастырылып, шабуыл жасақтарын жасыру үшін түтін снарядтарын ату керек еді. 48 пулеметтен автоматтық шабуыл жасалды, олардың жартысы пехотамен бірге алға жылжып, олардың атыс күшін арттырды. Сонымен қатар, британдық ұшақтар неміс әскерлерін төмен биіктіктен оқпен атқылайтын болды. Ф�...
Германия қорғанысы
Неміс 4-армиясының қорғаныс шайқасы бойынша операциялық бұйрығы 27 маусымда шығарылды. Неміс жаяу әскерлері британиялықтарға ұқсас реорганизацияланды, мылтық бөлім, шабуыл жасақтары бөлімі, граната лақтыру бөлімі және жеңіл пулемет бөлімдері. Эйнгрейф дивизиясындағы далалық артиллерия артиллерия шабуыл топтарына ұйымдастырылды, олар жаяу әскердің соңынан барып, шабуылшыларды бақылау немесе тікелей атыспен қарсы алды. 183 дивизияның әр жаяу әскер полкі, Веструзебеке айналасында, Gruppe Ypern (Group Ypres) солтүстік флангі артында орналасқан, дивизиялық далалық артиллерия полкінің батальоны қосылған. 1917 жылдың ортасынан бастап Ипрден шығысқа қарай алты неміс қорғаныс позициясы қорғалды: алдыңғы позиция, Альбрехтстаунт (екінші позиция), Вильгельмстаунт (үшінші позиция), Фландрия I позициясы (төртінші позиция), Фландрия II позициясы (бесінші позиция) және Фландрия III позициясы (құрылыста). Неміс позицияларының арасында Бельгияның Зоннебеке және Пасшендейле ауылдары болды. 31 шілдеде неміс қорғанысы тереңдікте үш көкпеден тұратын алдыңғы жүйемен басталды: Ia, Ib және Ic, әрқайсысы бір-бірінен бөлек, әр алдыңғы батальонның төрт ротасы, ешкімнің жерінде тыңдау бекеттері бар. Бұл құрылыстардың артында Албрехтстаунг (артиллерияның қорғаныс желісі) болды, ол алдыңғы ұрыс аймағының артқы шекарасы болды (Кампфелд). Қолдау батальондарының роталары (25 пайыз қауіпсіздік жасақтары (Sicherheitsbesatzung) бекіністі орындарды ұстауға және 75 пайыз шабуыл жасақтары (Stoßtruppen) оларға қарсы шабуыл жасауға) жаудың шабуылынан кейін қорғанысты тереңдікте қалпына келтіру үшін база жасау үшін жартысы Альбрехтстаунттың дәрі қораптарына орналастырылды. Сызықтың алдында дивизиялық мергендер (Scharfschützen) автомат оялары орналасқан, олар "көмекті нүкте" (Stützpunkt Linie) деп аталды. 31 шілдеде Кампфелдтің көп бөлігі Ипрес-Рулер темір жолының солтүстігінде құлаған. Альбрехтстаунт (екінші позиция) шамамен 31 шілдедегі британдық қара сызыққа (екінші мақсат) сәйкес келді, оның көп бөлігі, Гелувельт платосынан басқа, тұтқындалды. Бұл сызық негізгі ұрыс аймағының (Гроскэмпфелд) алдыңғы жағын белгіледі, ол терең, артында Вильгельмстаунг (үшінші позиция) және алдыңғы дивизиялардың далалық артиллериясының көпшілігі болды. Вильгельмстаунгтың қосалқы бөлмелерінде майдан шебіндегі полктардың резервтік батальондары болды. Эйнгрейф дивизиясының жетекші полкі алдыңғы дивизияның аймағына қарай алға жылжуы керек еді, оның басқа екі полкі Фландрия позициясының артында, қолдау және резервтік жиналыс аймақтарынан тығыз қолдаумен алға жылжуы керек еді. Eingreif дивизиялары алдыңғы сызықтың артына орналастырылды және шабуыл басталған кезде олар Фландрия I позициясының артындағы rückwärtige Kampffeld жиналыс аймақтарына қарай алға жылжуды бастады, Grosskampffeld-ке араласуға дайын, den sofortigen Gegenstoß (тұрақты қарсы шабуыл). Француздардың Бірінші армиясына (1-ші армия) қарсы тұрған немістер Диксмуд пен Биксшуот арасындағы аумақты су батырып, су тасқынынан немесе су тасқынынан шабуыл жасауды тоқтату үшін су айналасындағы құрғақ жерді нығайта бастады. Дри Грахтен (Үш канал) - бұл аймақтағы негізгі неміс қорғаныс бекінісі, ол Стинбектің солтүстігіндегі Иперли каналының қиылысында NoordschooteLuyghem жолын бөгеді. Бұл аймақ Кортебик өзенінің құйылған жерінен әрі қарай орналасқан. Люйгемнен оңтүстік-шығысқа қарай Вербрандемиске дейін және Зудишоот пен Лизениден Диксмудеге дейінгі жол Стинстраатта Иперлиден өтеді. Люйгем, Меркем және жолды басып алу Диксмудтан оңтүстікке және Лангемарктен солтүстікке қарай орналасқан Хоутхоулст орманына қауіп төндіреді. 15 тамызға қарай француздар оңтүстік-шығыста Биксшуттен және оңтүстік-батыста Нордшуттен Дри Грахтенге жақындады. Иперли каналының батысында, көпір басы су басуы себепті жартылай дөңгелек көкжиектен тұрады. Бетонды баспаналар бетоннан, жерден және фассиден жасалған көтерілген траншеямен, командалық бекетке қарай бағытталған байланыс траншеясымен байланысты. Бірнеше жүз метр бойымен байланыс траншеясы солтүстік жағында жол шағын блокхаус болды. Noordschoote Люйгем жолындағы пост пен блокхаустың алдында судың үстінен және астынан тікенді сымдар салынған. Солтүстікте L'Eclusette (эклюзи) редуты, ал оңтүстікте, Иперлидің батыс жағында тағы бір пилл-кокс орналасқан. Редуттар каналдың шығыс жағалауындағы қорғаныстарға сәйкес келеді және су басудан жоғары орналасқан позицияның фланктерін қоршайды. Платформалар автоматтарға алдымен кең жерді басқаруғ...
ІІ корпус
+Ауа райы1131 тамыз 1917 Күн Жаңбырmm °F 114.469dull 121.772dull 130.067dull 1418.179 157.865dull 160.068dull 170.072fine 180.074fine 190.069dull 200.071dull 210.072fine 220.078dull Таңертеңгі сағат 4:45-те британдық жаяу шабуыл қозғала бастады және жаяу әскер алға жылжи бастады. Неміс фонарьлары көтеріліп тұрды, бірақ неміс артиллериясының жауабы баяу болды және шабуылшыларды жіберіп қалды. 18-ші (Шығыс) дивизияның аумағында, неміс автоматтық оғы 53-ші бригадаға көп шығын келтірді, ол Инвернесс Копсының солтүстік-батыс бұрышы алдында тоқтады. Бригаданың бір бөлігі солтүстікке қарай алға жылжып, Гленкорс Вудтың оңтүстік шетінде қорғаныс флангін құра алады. Солтүстікке қарай 56-шы (1/1 Лондон) дивизиясының 169-шы бригадасы бастауында тез алға жылжиды, бірақ батпақты жерді айналып оңға бұрылды, содан кейін Гленкорс Вудқа кірді. Неміс қарсыластарының негізгі желісі орманның ішіндегі суға батып кеткен жолда болды, онда қатты күрескеннен кейін және өзара қымбатқа түсіп, неміс қорғаушылары басып алынып, қалған орманды басып алды. Алдыңғы толқындар Полигон орманына қарай өрлеп барды. 167-бригада да тез басталды, бірақ ол Нонне Босшеннің солтүстік шеттеріне жеткенде, тереңдігі 1,22 м балшық тауып, бригада сол жаққа бұрылды, бірақ 167-ші және 169-шы бригадалар арасындағы олқылық жабылмаған. Тағы бір проблема пайда болды, өйткені жылдам басталу бригаданың сол жағында неміс бомбалауынан аулақ болу үшін артқы толқындардың көтерілуіне байланысты болды. Келесі жаяу әскерлер алдыңғы қатардағы әскерлермен араласып, басып алынған жерді немесе басып алынған неміс әскерлерін тазалай алмады. Бірнеше топтар екі бригаданың да арт жағынан мергендермен шабуылдай бастады. Бір ротаның бір бөлігі 8-ші дивизияның аз сандағы әскерлерімен бірдей Полигон Вудтың солтүстік аймағына жетті. 56-шы (Лондон 1-ші) дивизияның аймағындағы жер жағдайы соншалықты нашар болғандықтан, қолдауға келген танктердің ешқайсысы әрекетке кірісе алмады. 8-ші дивизияның майданында екі шабуыл жасағы жақсы басталды, "көрнекті" шабуылдан кейін алға жылжи бастады және Хэнебикке жетті, онда қол көпірлері Анзак шұбырын кесіп, алға жылжуды жалғастыру үшін пайдаланылды. Қиындықтар сол жақ флангтан басталды, онда 16-шы (ирландтық) дивизияның әскерлері 8-ші дивизиямен қатар жүрмеді. Бірнеше сағаттан кейін Потсдам редубтының маңайына жеткеннен кейін 16-шы (ирланд) дивизиясы күні бойы ұсталды. Ирландиялықтарға берілген бақылау темір жолдың солтүстігіндегі неміс пулеметшілерін оңтүстікке қарай 8-дивизияның аумағын қоршауға алуға еркін қалдырды. Оң жақ флангта 56-шы (1/1 Лондон) дивизиясы соғыспен тоқтады, оны өз аймағындағы неміс бекіністері мен пиллбокстар және оңтүстік-шығысқа шоғырланған неміс артиллериясы атып тастады. Ұзақ күресден кейін 8-дивизия темір крест, Анзак және Зоннебек редуттарын басып алды, содан кейін топтарды хеннибектің арғы жағына жіберді.
At 4:45 a. m., the British creeping barrage began to move and the infantry advanced. German flares were seen rising but the German artillery response was slow and missed the attackers. In the 18th (Eastern) Division area, German machine gun fire from pillboxes caused many losses to the 53rd Brigade, which was stopped in front of the north west corner of Inverness Copse. Part of the brigade managed to work forward further north and form a defensive flank along the southern edge of Glencorse Wood. To the north, the 169th Brigade of the 56th (1/1st London) Division advanced quickly at the start but veered to the right around boggy ground, then entered Glencorse Wood. The German main line of resistance was in a sunken road inside the wood, where after a hard fought and mutually costly engagement, the German defenders were overrun and the rest of the wood occupied. The leading waves then advanced to Polygon Wood. The 167th Brigade also had a fast start but when it reached the north end of Nonne Bosschen, found mud 1.22 m deep, the brigade veering round it to the left but the gap which this caused between the 167th and 169th brigades was not closed. Another problem emerged, because the quick start had been partly due to the rear waves pushing up to avoid German shelling on the left of the brigade. The follow up infantry mingled with the foremost troops and failed to mop up the captured ground or German troops who had been overrun. Isolated German parties began sniping from behind at both brigades. Part of one company reached the area north of Polygon Wood at about the same time as small numbers of troops from the 8th Division. The ground conditions in the 56th (1/1st London) Division area were so bad that none of the tanks in support got into action. On the 8th Division front, the two attacking brigades started well, advancing behind an "admirable" barrage and reached the Hanebeek, where hand bridges were used to cross and continue the advance up Anzac Spur, to the green line objectives on the ridge beyond. Difficulties began on the left flank, where troops from 16th (Irish) Division had not kept up with the 8th Division. After reaching the vicinity of Potsdam Redoubt a little later, the 16th (Irish) Division was held up for the rest of the day. The check to the Irish left German machine gunners north of the railway free to enfilade the area of 8th Division to the south. On the right flank, the same thing happened to the 56th (1/1st London) Division, which was stopped by fire from German strongpoints and pillboxes in their area and from German artillery concentrated to the south east. After a long fight, the 8th Division captured Iron Cross, Anzac and Zonnebeke redoubts on the rise beyond the Hanebeek, then sent parties over the ridge.
XIX корпус
16-шы (Ирландия) және 36-шы (Ульстер) дивизиялары Ипрес-Рулер темір жолының солтүстігінен Сент-Жулиеннің оңтүстігіне дейін шабуыл жасады. Дивизиялар Анзак және Зоннебеке шұңқырларына қарай Вильгельмстаунге (үшінші позиция) жақын бағытта алға жылжуы керек еді. Шілде айының соңғы аптасынан бастап тасымалдаушы топтарды қамтамасыз ету және 4 тамыздан бастап немістер елемеген Ханебек және Штенбек аңғарларында жерді ұстау көптеген ер адамдарды шаршатты. 1-15 тамыз аралығында дивизиялар майдан шебіндегі күштерінің үштен бір бөлігін жоғалтты. Жаңбырдың салдарынан күтпеген тоқтаулар кезінде жиі ауысулар екі дивизияның барлық батальондарына зардап шеккендерді және шаршауды таратады. Алдын ала шабуыл уақытылы басталды және бірнеше жүз метрден кейін шабуыл алдындағы арнайы ауыр артиллерия бомбалауымен жойылмаған неміс бекіністеріне тап болды. 16-шы (ирланд) дивизиясы Потсдамда, вампирлер мен Бори фермаларында немістерден көптеген зардап шекті, олар өте төмен болғандықтан, дұрыс тазартылмаған. Гарнизондар 48-бригаданың ілгерілетіп келе жатқан ирландтық әскерлеріне арт жағынан оқ ату мүмкіндігіне ие болды және британ әскерлерінің оқшауланған топтары ғана өз мақсаттарына қол жеткізе алды. Сол жақтағы 49-бригада да Бори фермасында ұсталды, ол бірнеше қымбат шабуылдарды жеңді, бірақ бригаданың сол жағы 37-ші төбенің басына жетті. 36-ші (Ульстер) дивизиясы да алға жылжу үшін күресті, Галлиполи мен Сомм фермалары жаңа сымның артында тұрғанын анықтады, неміс автоматтары британдық бомбалаудан болған саңылауларға жаттықты, олардан шыққан отын 108-ші бригаданың алға жылжуын тоқтатты. Солтүстікте 109 бригада Стинбик өзенінің үстінен батпақты кесіп өтуі керек болды. Жаяу әскерлер Понд Ферма мен Бордер Хаустан келген автоматтық және шабуылдан айырылып, жасырынуға мәжбүр болды. Сол жақтағы әскерлер Фортуинге, басталу сызығынан шамамен
XVIII корпус
48-ші (Оңтүстік Мидленд) дивизиясы таңғы сағат 4:45-те бір бригадамен шабуыл жасап, шекаралық үйді және қару орнын солтүстік-шығыстағы Сент-Жулиен-Виннипег жолының екі жағында басып алды, онда олар автомат атысымен және шағын қарсы шабуылмен ұсталды. Сент-Жулиенді басып алу аяқталды және жаяу әскер шекаралық үйден бастап еврей төбесіне, қару орнына және Сент-Жулиенге дейінгі сызық бойымен біріктірілді. Әскерлер Maison du Hibou және Hillock Farm-тен ату жасады, ол көп ұзамай тұтқындалды, содан кейін Спрингфилд фермасына қарай алға жылжушы британ әскерлері жоғалды. Сағат 9:00-де неміс әскерлері Триангел фермасы маңында жиналып, сағат 10:00-де қарсы шабуыл жасады. Қараңғы түскеннен кейін тағы бір неміс шабуылы оқ орнында жеңілді және сағат 21.30-да Триангел фермасынан неміс қарсы шабуылы кері қайтарылды. 11-ші (Солтүстік) дивизия бір бригадамен таңғы сағат 4:45-те шабуыл жасады. Оң жақ фланг 48-ші (Оңтүстік Мидленд) дивизиясының автоматтық атысымен және олардың алдына пиллбокстармен кешіктірілді, онда жаяу әскер шабуылдан айырылды. Сол жақта бригада Лангемарк жолының батысына қарай, ал оң жақ фланг Масон дю Хибу мен Үшбұрыштан түскен оққа қарсы шығысқа қарай қазған. 33-бригаданың қолдаушы әскерлері неміс қораларынан отқа ұшырады, бірақ Коккрофтқа жетті, одан әрі өтіп, Булоу фермасынан отқа қарамастан қазылды. Сол жақ флангта бұл батальондар Лангемарк жолына жетіп, Тышқан үйі мен Фазан орнын басып өтіп, ақ үйдің алдындағы ілгерілеуін аяқтады, Лекерботербекке бригаданың оң жағымен қосылды.
XIV корпус
20-шы (Жылы) дивизия таңғы сағат 4:45-те екі бригадамен шабуыл жасады. Оң бригаданың батальондары Стинбик үстінде бір батальондық майданға қарай алға шықты, содан кейін бір қатарда алға жылжуда, құрттар жағасында су басқан снарядтар кратерлерін айналдырды. Алует фермасы, Лангемарк және алғашқы екі мақсатты сызыққа оңай қол жеткізілді. Сағат 7:20-де соңғы мақсатқа жету басталды және дереу Мысық үйі мен Ақ үйден автоматтандырылған оқ атумен кездесті. Атыс олар тұтқындалғанға дейін жалғасты, соңғы мақсат таңғы сағат 7:45-те, неміс әскерлері Ақ үйдің артындағы шағын орманға қайтқанда қолға алынды. Сол жақ бригада екі батальондық майданға қарай алға жылжиды және Ау Бон Гит блоктауынан автоматтық оқ атумен кездесті, ол тұтқындалғанға дейін, содан кейін Лангемарк алдындағы неміс блоктауынан және теміржол станциясынан атылды. Осыларды тұтқындағаннан кейін, жасырын қорғаныс топтарының атысына қарамастан, таңғы сағат 7:20-де ілгерілеу жалғасты және 7:47-де Сыртқыш үйінің атысымен соңғы мақсатқа жетті. Неміс қарсы шабуылдары сағат 16:00-де басталып, Шрейбумды айналып өтіп, кейінірек кері қайтарылды. Солтүстікке қарай 29 дивизия екі бригадамен бір мезгілде шабуыл жасады. Оң жақтағы бірінші мақсатқа тез жетті және оң жақтағы 20-шы (жеңіл) дивизияға көмек берілді. Ньюфаундленд полкі өтіп кетті, оны батпақты жағдай және Канн фермасынан атқан оқты аздап ұстады. Ньюфаундлендтерлер жалғасты, үшінші мақсатқа жетіп, содан кейін Жапония үйін одан әрі алып кетті. Сол жақ бригада бірінші мақсатты оңай қолға алды, содан кейін француз бірінші армиясының секторындағы Шампеобер фермасынан және Монмираль фермасынан автоматтық оқ атумен кездесті. Алдыңғы қадам соңғы мақсатқа дейін жалғасты, ол 10:00 -ға дейін қол жеткізілді және нығайтылды. Патрульдер Брумбекке қарай алға жылжи бастады және 4:00 -да неміс қарсы шабуыл жасады, артиллерия мен кіші қарудың атысымен тоқтатылды. Лангемарк пен Вильгельмстаунг (үшінші позиция), Ипрес-Штаден темір жолының солтүстігінде және Кортебектің батысында қолға түсті.
Әуе операциялары
16 тамыздағы таңертең тұман мен бұлт әуедегі бақылауды қиындатты, бірақ жел соңырақ соға бастады, бірақ бұл соғыс түтінін неміс сызықтарына ауыстырды, неміс әскерлерінің қозғалысын жасырды. Корпус эскадрильялары артиллериямен ынтымақтастық, байланыс және қарсы шабуыл патрульдерін қамтамасыз етеді деп күтілді, бірақ таңертеңгі уақытта төмен бұлт, тұман және түтін неміс қарсы шабуыл жасақтамаларының көпшілігін байқамай қозғалды. Неміс артиллериясының позицияларын табу үшін флеш-талдама бұрынғы шабуылдарға қарағанда әлдеқайда сәтті болды және жаяу әскерлер байланыс ұшақтарының экипаждары шақырған кезде көптеген флэш-талдамаларды жағып алды. Әскери эскадрильялар, Корольдік әскери-әуе қызметі (RNAS) және француз ұшақтары шекарадан ұшып өтіп, ауа райы мүмкіндік бергенше неміс әуежайларына, әскерлеріне және көліктеріне шабуыл жасады. V бригада RFC жаяу әскердің шабуылымен ұрыс алаңында әуе операциясын үйлестіруге тырысты. Әр дивизияға екі Airco DH.5 ұшағы соңғы мақсатқа қарсы жаяу әскер шабуылдарына кедергі келтіретін неміс күшті жерлерін шабуылдау үшін берілді. Екі ұшақ құрамасы бесінші армияның соңғы мақсатының алыс жағында төменгі патрульді ұшуға тиіс болды, шабуылдың басынан бастап алты сағат бойы немістердің қарсы шабуылға ұшырауға тырысуын бұзу және неміс байланыс патрульдерін тоқтату. Алты сағаттан кейін төменгі рейдтегі ұшақтар әскерлердің шоғырлануына шабуыл жасау үшін шығысқа қарай ұшып кетеді. Корпус пен армияның ұшақтары Стаден-Дадизеледен батысқа қарай орналасқан барлық нысаналарға шабуыл жасайтын, ал Тоғызыншы (бас штаб) қанаты сызықтың шығысына қарай шабуыл жасайтын. Неміс әуеайлақтары мерзімді түрде шабуылға ұшырады және корпустың артиллериялық бақылау машиналарын қорғау үшін майдан шебінен 914,40 м төмен жерде арнайы жердегі патрульдер орнатылды. Әуе және жер шабуылдарын үйлестіруге тырысудың нәтижесі әртүрлі болды; II корпус майданында әуе шабуылдары жаяу әскермен үйлестірілді және әуе кемесінен неміс қарсы шабуыл туралы белгісіз хабар ғана алынды, ол түтінмен жасырылды. XIX корпус майданында "идеалдық" көрінуіне қарамастан, әуе кемелерімен таңғы сағат 9:00-де ZonnebekeSt Julien spur-дің үстінен неміс қарсы шабуыл жасалатыны туралы ескерту берілмеді, ол да түтін снарядымен қорғалды. Солтүстікке қарай XVIII және XIV корпус майдандарында әуе күш-жігері көбірек әсер етті, ал неміс бекіністері мен жаяу әскерлері майданның артында және артында шабуылға ұшырады. Әуе операциялары түнде жалғасты, неміс әуежайлары мен теміржол торабына шабуыл жасалды.
Неміс 4-армиясы
169-бригаданың әскерлері, 56-шы (1/1-ші Лондон) дивизиясы, Гленкорс Вудтан басталған толқындарды ұстануға тырысқан, Полигон Вудтың шетінде тоқтатылды, содан кейін таңғы сағат 7:00 шамасында неміс 34-ші дивизиясының қарсы шабуылымен кері тартылды, ал олардың алдындағы әскерлер басып қалды. Түстен кейін бригаданың бастау сызығына 54-ші дивизияның полкі оңтүстік пен шығыстан жасаған шабуылдарымен кері қайтарылды. 167-бригада оң жақ қанатын кері тартты, өйткені 169-бригада Гленкорс Вуд арқылы кері шегінгенін көрді және сағат 15:00-де немістер 167-бригаданың және солтүстікке қарай 8-дивизияның 25-бригадасының майданына шабуыл жасады. Бұл аймақ британдық артиллерия бақылауында болды және неміс шабуылы жаппай артиллерия атысымен тоқтатылды. Сағат 17.00-де бригада 25-бригадамен байланыс орнату үшін өзінің бастама сызығының алдындағы жақсы позицияға көшті. Неміс артиллериясы Стирлинг қасарындағы Вестхук желісіне үздіксіз от жіберді және түстен бастап бомбалау жылдамдығын арттырды, бұл шабуылдаушы британдық батальондарды күшейту мен жабдықтаудан оқшаулады және түстен кейін жасалған қарсы шабуылды дайындады. Неміс 34-ші дивизиясының 56-шы (1/1 Лондон) дивизиясына қарсы шабуылдары алға жылжыған кезде, солтүстікке қарай 8-ші дивизия, флангтағы дивизиялардан алда, Хенекердің болжамы бойынша, өз-өзіне тап болды. Таңертеңгі сағат 9:30-да 54-ші дивизияның 34-ші пехоталық полкінен, жергілікті Эйнгрейф дивизиясынан, Anzac Farm Spur-те шабуыл жасалды. Британдық жаяу әскерінің SOS шақыруларын олардың артиллерия бақылаушылары көрген жоқ, себебі төменгі бұлт пен түтін снаряды немістердің жайнаған шабуылдарына атып жіберді. Бір британдық ұшақтың бақылау есебінде артиллерияға көмектесуге жеткілікті ақпарат берілмеді, олар 10:15 -те өте кеш атуды бастады. Неміс қарсы шабуылы Нонне-Босшендегі қайтадан басып алынған позициялардан ату жүргізіліп жатқан 25-бригаданың оң жақ қанатын басып алды және оны кері тартты, солтүстікке қарай 23-бригаданың оң жағын ашты, ол сол жақ қанатына қысымға ұшырап, баяу Ханебик ағысына қарай кері шегінді. Британдық артиллерия таңғы сағат 3:45-те тағы бір неміс шабуылын атқан жоқ, өйткені тұман мен жаңбыр жаяу әскердің SOS сигналын жасырды. Немістер алға қарай "дриблингпен" алға шығып, ағылшын жаяу әскерін Вестхук қырқасының табанына дейін кері итеріп жіберді. Сол түні 8-ші дивизияның екі бригадасы 56-шы (1/1-ші Лондон) дивизиясының аймағынан келген неміс жауынгерлік отына қарсы шығып, бастау сызығының алдында жерге қамалды. Таңғы сағат 9:00 шамасында 16-шы (Ирландия) және 36-шы (Ульстер) дивизияларына 5-ші Бавария дивизиясының резервтік полкі қарсы шабуыл жасады, оған 12-ші резервтік (Эйнгрейф) дивизиясының бір бөлігі үлкен шабуыл жасады, соның ішінде британдық артиллерия бақылаушыларынан шабуылды жасыру үшін түтін снаряды. "Идеалдық" ауа райына қарамастан, әуедегі бақылау II корпус майданында сияқты сәтсіз болды. Екі дивизияның да алдыңғы бөлімдері басып алынып, өлтірілді немесе тұтқындалды. 10.15-те корпус командирі генерал-лейтенант Герберт Уоттс, аман қалғандардың одан әрі жалғасуына қарамастан, шабуылды бастау сызығына қайтарып әкелді. 14:08 -де Гоуф Бори Фермадан Хилл 35 және Хинду Коттеджге дейінгі сызықты XVIII корпуспен байланыстыруға бұйырды. Дивизиялық қолбасшылармен кеңескеннен кейін Уоттс жаңа шабуыл жасау мүмкін емес екенін хабарлады, өйткені резервтік бригадалар бастау сызығын ұстап тұрды. XVIII және XIV корпустардың майдандарында неміс қарсы шабуылдары аз болды, олар шабуылдан бұрын көп артиллерия атысына ұшыраған жоқ, өйткені немістер корпусты оңтүстікке қарай шоғырландырған. "Ең нашар" жағдайға қарамастан, 48-ші (Оңтүстік Мидленд) дивизиясы сол жағында 36-шы (Ульстер) дивизиясы баспаған аймақтан оққа қарсы алға шықты; 11-ші (Солтүстік) дивизия Лангемарктан асып түсті. 20-шы (жеңіл) дивизия, XIV корпустың 29-шы дивизиясы және француздар солтүстікке қарай өздерінің мақсаттарының көпшілігіне қарсы шабуыл жасамай жетті, бірақ немістер жаңа позицияларды қарқынды артиллериялық атысқа ұшыратып, бірнеше күн бойы көптеген шығынға ұшырады, әсіресе 20-шы (жеңіл) дивизия. Неміс армиясының топ командирі, мұрагерлік принц Руппрехт, неміс қорғанысы Гелувельт үстіртін және Хоутхоулст орманын бекініс ретінде ұстауға негізделген болса да, британдықтардың бұл аралықтағы алға жылжулары маңызды қауіп емес деп жазды. Людендорф 10 тамыздағы шабуылдың неміс жеңісі болғанын, бірақ 16 тамыздағы британдық шабуылдың тағы бір үлкен соққы болғанын �...
Талдау
Британдықтардың неміс терең шайқас алаңында жеңіске жету жоспары үш кезеңнен тұратын дәстүрлі шабуылға негізделген, бірақ артиллерия бұрынғы шабуылдарға қарағанда әлдеқайда күрделі оттық жоспарды ұйымдастыра алды. Жаяу жүргіншілердің алдында жүгірген жаяу жүргіншілердің күші жеткілікті болды. Жаңа түтін снарядтары ағылып жатқан артиллерияның әр мақсаттан тыс жерде тоқтаған кезде атылды, бұл британдық жаяу әскерін артиллерия бақылаушыларынан және неміс автоматшыларынан жасыруға көмектесті. Лангемарктың айналасында британдық жаяу әскерлер неміс позицияларына жақын орналасты, неміс қорғаныстарына өте жақын, неміс артиллериясы олардың жаяу әскерлеріне соққы беруден қорқып, атуды бастады, бірақ британдық әскерлер Штенбикте қатты бомбаға ұшырады. Британдық взводтар мен бөлімдерге мақсаттар тағайындалды, ал инженерлер кедергілерді көтеру және мықты жерлерге шабуыл жасау үшін әскерлерді ертіп жүрді. 20-шы (Жылы) дивизияда әр рота үш взводқа қысқартылды, екеуі инфильтрациялық тактиканы қолдана отырып, алға жылжу үшін, ал біреуі алдыңғы взводтар қарсылық көрсеткен жерлерді жойып, фланктерден және арттан шабуылдау арқылы. II және XIX корпус аймақтарында алдыңғы қатардағы британдық жаяу әскерлері неміс артиллериясымен оқшауланды, содан кейін қарсы шабуылдармен кері қайтарылды. 17 тамызда Бесінші армия корпусының қолбасшыларымен өткен конференцияда Гоф 25 тамызда жалпы шабуыл жасау үшін жергілікті шабуылдарды ұйымдастырды. 56-шы (1/1-ші Лондон) дивизиясының сол жағындағы шағын аймақтардан басқа (генерал-майор Фредерик Дадджен), 8-ші дивизияның флангілері мен 16-шы (ирланд) дивизиясының оң жағында британдықтар флангілерден шыққан неміс пулемет атыстары мен көп артиллерияның қолдауымен жаяу әскердің қарсы шабуылдарынан бастау сызығына оралды. Неміс жаяу әскерінің одан әрі алға жылжуға тырысуы ағылшын артиллериясының атысымен тоқтатылды, бұл көптеген шығынға ұшырады. Дудджен шабуылға дайындалуға және жерді зерттеуге уақыт жетпегенін хабарлады, өйткені 167-бригада 25-дивизияның бір бөлігін 24 сағат бойы желіде болғаннан кейін босатты; бірде-бір бөлімнің шабуылға дайындық жасауға жеткілікті уақыты болмады. Дадджен сонымен қатар Шато Вудтан тыс жол салынбағанын, ылғалды жердің майдан шебіне жеткізілімді баяулатқанын және одан тыс ілгерілеуге кедергі келтіргенін хабарлады. Пилл-бокстар көбірек кешіктірілді және шабуылдаушы әскерлерді жиі атудың астына алды. 36-ші (Ульстер) дивизиясының қолбасшысы генерал-майор Оливер Нюгент тұтқынға алынған неміс бұйрықтарынан алынған ақпаратты пайдаланып, неміс артиллериясы алға қарай ағылшын әскерлерін бомбалай алмайтынын атап өтті, өйткені неміс позициялары тереңдікте таралған және алдыңғы аймаққа оңай енген. Қолдаушы әскерлердің алға жылжуына кедергі жасау әлдеқайда оңай болды, бірақ алдыңғы қатардағы жаяу әскерге көмек көрсету маңыздырақ болды. Егер қарсы батареяның атысы жеткіліксіз болса, онда алға қарай жапқан от маңыздырақ болды және қарсы батарея топтары нысананы өзгертуі керек. Нюгент жаяу шабуыл үшін азырақ далалық қару қолдануды, артық қаруды (жағадан-жағаға) жапырақтау үшін топтастыруды және Шрапнел снарядтарын жоғары жарылу үшін, снаряд тесіктерінің ішіне соғу үшін тұтандыруды ұсынды. Жаяу шабуылдар жиірек және ұзақ үзілістермен баяу болуы керек, бұл уақытта далалық артиллерия мен 60 фунттық оқ-дәрілер шабуылдары sweep және іздеу (жағадан-жағаға және алға-артқа қозғалу) болуы керек. Нюгент жаяу әскер құрамалары шабуыл сызықтарынан тар майдандағы роталық колонналарға ауысуы керектігін, пулемет пен Стокс минометпен жабдықталуы керектігін және аймақ ішінде қозғалуы керектігін ұсынды, өйткені сызықтар кратерлік алаңдарда пулемет атысынан бөлінді. Ұшақтарды ұстауға көмектесетін танктер британдық майдан шебінің артында тұрып қалды, ал әуе көмегі ауа райына байланысты, әсіресе, бастапқыда бұлт аз болғандықтан және майданға тым аз ұшақ жібергендіктен шектелді. Командаға қарсы шабуыл жасау үшін бір ұшақ, дивизияға екі ұшақ жер шабуылға арналған. Тек сегіз ұшақ қана армияның майданында қарсы шабуыл жасаған неміс жаяу әскерін қарсы алды. Сигнал беру маңызды сәттерде сәтсіз болды және жаяу әскерді артиллериялық қолдаудан айырды, бұл немістердің артиллериялық бақылауы бар жерлерде неміс қарсы шабуылдарын әлдеқайда қорқынышты етті. 56-шы (1/1 Лондон) дивизиясы алдын ала қысқаруды ұсынды, бұл консолидацияға көп уақыт беру және ыстық жер ме�...
Шығындар
Британдық ресми тарихшы Джеймс Эдмондс 31 шілде мен 28 тамыз аралығында 68 010 британдықтың қаза тапқанын тіркеді, олардың 10 266-сы қаза тапты, 37 неміс дивизиясы шаршап, кері қайтты деп мәлімдеді. Германияның Эдмондс жасаған шығыны туралы есептер сол кезден бері қатты сынға ұшырады. Тамыз айының ортасына қарай неміс әскерінің оқиғалар барысына қатысты көзқарастары әртүрлі болды. Қорғаныс жетістіктері қанағаттандыруға себеп болды, бірақ зардап шеккендер шығындары орны толмас деп саналды. Германияның ресми тарихы 11-21 тамыз аралығында 24000 адам қаза тапқан, оның ішінде 5000 адам жоғалған, 2100 тұтқынға түскен және 30 данаға жуық қару жоғалған. Жаңбыр, артиллерияның қалың бомбалаулары және британдық әуе шабуылы қалған неміс әскерлерінің жауынгерлік күшін қатты қысымға алды. 1931 жылы Хьюберт Гоу 2087 тұтқын мен сегіз қару-жарақ ұсталғанын жазды.
Кейінгі операциялар
Гоф 17 тамызға конференция шақырып, корпус командирлерінен келесі қадамдар туралы ұсыныстар сұрады. Якоб (II корпус) қоңыр сызыққа, содан кейін сары сызыққа шабуыл жасағысы келді, Уоттс (XIX корпус) күлгін сызыққа шабуыл жасағысы келді, бірақ Макс (XVIII корпус) XIX корпуспен сары сызыққа шабуыл жасауға дайын болғандықтан, нүктелі күлгін сызыққа шабуыл жасағысы келді. Гоф әр түрлі уақытта әр түрлі жерлерде шабуыл жасауға шешім қабылдады, бұл жеңіліске ұшырауға мүмкіндік берді. Егер артиллерия неміс қорғаныстарын басып тастай алмаса, жаяу әскердің саз және су басуы мүмкін ұшақ ойықтары арқылы күрескенде, жаяу әскердің тактикасы маңызды болмас еді. 17 тамызда 48-ші (Оңтүстік Мидленд) дивизиясының (XVIII корпус) Масон дю Хибуға шабуыл жасауы сәтсіз аяқталды; келесі күні 14-ші (Жылы) дивизия (II корпус) Инвернес Копсе арқылы бригадамен шабуыл жасады, бірақ Фицкларенс пен L пішінді фермалардан оқтығып, солтүстікке қарай ұсталды. Неміс қарсы шабуылдары британдықтарды жартылай артқа шегінуге мәжбүр етті; Менен жолындағы екі танктің қолдауымен британдықтар тағы үш неміс шабуылына қарамастан, сол жерде ұсталды. XIV корпус аймағында 29-дивизияның 86-бригадасы алға жылжып, Брумбек өзенінде тоғыз бекет орнатқан.
Коккрофттың әрекеті
19 тамызда 48-ші (Оңтүстік Мидленд) дивизиясының (XVIII корпус) және 1-ші танк бригадасының құрамдас ротасы Хиллок фермасы, Үшбұрыш фермасы, Масон дю Хибу, Коккрофт, Виннипег қорымы, Спрингфилд және Ванкувер деп аталатын бекіністі фермалар, блокхаустар мен пиллбокстарды басып алу үшін Сент-Жулиен-Поэлькаппель жолына шабуыл жасады. Алдыңғы қадамды түтін шаңырағы және танктердің дыбысын жасыратын төмен ұшақтар жауып тастады. Тенкшілердің командалары белгі бергенде, жаяу әскерлер күшті жерлерді басып алды. Хиллок фермасы таңғы сағат 6-да, ал он бес минуттан кейін Маус дю Хибу алынды. Көп ұзамай Үшбұрыш фермасы басып алынды, танктер гарнизонды қорғанышқа алып барды, олар өздерін қорғай алмады. Аял танкі Коккрофттан таңғы 6:45-те шығып кетті; экипаж Льюис пулеметтерін түсіріп, жаяу әскерлерін күтуге қазған. Танк экипаждары 14 адамнан, ал шабуылдаушы жаяу әскер 15 адамнан, күтілген 600 - 1000-нан басқа; немістер шамамен 100 адамнан зардап шекті, 30 немістер тұтқынға алынды. 20 тамызда британиялықтар 24-ші дивизияның (II корпус) алдындағы төменгі жұлдыз постынан тыс жердегі Ииу траншеясына арнайы газ бен түтін бомбалауын атқан. 61-ші (2-ші Оңтүстік Мидленд) дивизиясы (XIX корпус) Сомм фермасы маңында неміс форпостыны басып алды және 21 тамызда 38-ші (Уэльстік) дивизиясы (XIV корпус) сол жақ қанатын алға тартты.