Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық лингвист (туған 1951) Дэниел Леонард Эверетт (туған 26 шілде 1951) - американдық лингвист және автор, Амазонка бассейнінің Пирахя халқы мен олардың тілін зерттеуімен танымал. Эверетт қазіргі уақытта Массачусетс штатының Уолтем қаласындағы Бентли университетінде танымдық ғылымдар жөніндегі сенімді профессор. 2010 жылдың 1 шілдесінен 2018 жылдың 30 маусымына дейін Эверетт Бентлиде өнер және ғылымдар деканы қызметін атқарды. Бентли университетіне дейін Эверетт Иллинойс штатының Нормал қаласындағы Иллинойс мемлекеттік университетінің тілдер, әдебиеттер және мәдениет кафедрасының төрағасы болды. Манчестер және Кампинас университеттерінде сабақ берген, Питтсбург университетінің лингвистика кафедрасының бұрынғы төрағасы.
American linguist (born 1951)
Daniel Leonard Everett (born July 26, 1951) is an American linguist and author best known for his study of the Amazon basin's Pirahã people and their language. Everett is currently Trustee Professor of Cognitive Sciences at Bentley University in Waltham, Massachusetts. From July 1, 2010, to June 30, 2018, Everett served as Dean of Arts and Sciences at Bentley. Prior to Bentley University, Everett was chair of the Department of Languages, Literatures and Cultures at Illinois State University in Normal, Illinois. He has taught at the University of Manchester and the University of Campinas and is former chair of the Linguistics Department of the University of Pittsburgh.
Ерте өмір
Эверетт Мексика шекарасына жақын Холтвилл қаласында өсті, Калифорния. Оның әкесі кез-келген уақытта ковбой, механик және құрылысшы болған. Оның анасы жергілікті мейрамханада официантка болған. Эверетт 11 жасынан бастап рок-топтарда ойнады, 17 жасында Сан-Диегода (Калифорния) миссионерлер Ал және Сью Грэммен танысқаннан кейін христиан дінін қабылдады. 18 жасында Эверетт осы миссионерлердің қызы Керен Грэмге тұрмысқа шықты. 1975 жылы Чикагодағы Муди Киелі кітап институтында шетелге миссионерлік сапарлар бойынша диплом алды. Кейіннен Дэниел мен Керен Эверетт Лингвистиканың жазғы институтына (қазіргі SIL International) оқуға түсті. Эверетттің өз айтуынша, тілге деген қабілеті тез танылғандықтан, оған Пираханы зерттеуге шақыру жасалды, Эверетттің айтуынша, бұрынғы SIL миссионерлері 20 жыл бойы үйренген жоқ. 1977 жылы төрт ай бойы джунглиде оқып, үш семестр тілдік талдау, аударма қағидалары және сауаттылықты дамыту курстарынан кейін ерлі-зайыптылар үш баласымен Бразилияға көшіп барды. 1999 жылдан бастап Эверетттің джунглидегі тұруы генератормен жұмыс істейтін тоңазытқышты және үлкен видео мен DVD жинағын қамтиды. Эверетт былай дейді: "Пирах сияқты жиырма жыл өмір сүргеннен кейін мен оны қаталдықпен аяқтадым".
Everett was raised near the Mexican border in Holtville, California. His father was an occasional cowboy, mechanic, and construction worker. His mother was a waitress at a local restaurant. Everett played in rock bands from the time he was 11 years old until converting to Christianity at age 17, after meeting missionaries Al and Sue Graham in San Diego, California. At age 18, Everett married the daughter of these missionaries, Keren Graham. He completed a diploma in Foreign Missions from the Moody Bible Institute of Chicago in 1975. Daniel and Keren Everett subsequently enrolled in the Summer Institute of Linguistics (now SIL International), which trains missionaries in field linguistics so that they can translate the Bible into various world languages. Because Everett, by his own account, quickly demonstrated a gift for language, he was invited to study Pirahã, which previous SIL missionaries had, according to Everett, failed to learn in 20 years of study. In 1977, after four months of jungle training and three semesters of courses in linguistic analysis, translation principles, and literacy development, the couple and their three children moved to Brazil, where they studied Portuguese for a year before moving to a Pirahã village at the mouth of the Maici River in the Lowland Amazonia region. Since 1999, Everett's stays in the jungle have notoriously included a generator powered freezer, and a large video and DVD collection. Says Everett, "After twenty years of living like a Pirahã, I’d had it with roughing it."
Вари': Бразилияның батысындағы пакаас-новос тілі
Бұл 540 беттік вари тілінің грамматикасы он жылдық жоба болды, оны Эверетт пен Жаңа тайпалар миссионері Барбара Керн қолға алды, ол 1962 жылдан бері варилер арасында жұмыс істеді және, мүмкін, вари емес тілдің ең еркін сөйлеушісі.
This 540 page grammar of the Wari' language was a ten year project that was undertaken by Everett and New Tribes Missionary, Barbara Kern, who has worked among the Wari' since 1962 and is perhaps the most fluent non Wari' speaker of the language.
Жалпыға ортақ грамматика
Эверетт ақырында Чомскийдің әмбебап грамматика туралы идеялары, әсіресе рекурсияның әмбебаптылығы (кем дегенде өзіндік кіріктірілген құрылымдар тұрғысынан түсініледі) Пираханың жалған екендігіне тоқталды. Оның 2005 жылы Current Anthropology журналында жазған "Pirahã-дағы грамматика мен танымның мәдени шектеулері" атты мақаласы лингвистика саласында дау тудырды. Чомски Эверетті "шарлатан" деп атады және Пираханың Эверетт сипаттаған барлық қасиеттері болса да, әмбебап грамматикаға ешқандай әсер етпейді деп айтты. "Эверетт оқырмандар UG-нің техникалық мағынадағы (адам тілінің генетикалық компоненті теориясы) және барлық тілдерге ортақ қасиеттерге қатысты бейресми мағынадағы айырмашылығын түсінбейді деп үміттенеді". Америка лингвистикалық қоғамының журналының 2009 жылғы маусымдағы санында Еверетт пен оның кейбір негізгі сыншыларының арасында 100 беттік пікірталасқа қатысты.
Everett eventually concluded that Chomsky's ideas about universal grammar, and the universality of recursion in particular (at least understood in terms of self embedded structures), are falsified by Pirahã. His 2005 article in Current Anthropology, entitled "Cultural Constraints on Grammar and Cognition in Pirahã", has caused a controversy in the field of linguistics. Chomsky called Everett a "charlatan", and said that even if Pirahã had all the properties described by Everett, there would be no implications for universal grammar. "Everett hopes that readers will not understand the difference between UG in the technical sense (the theory of the genetic component of human language) and in the informal sense, which concerns properties common to all languages". The June 2009 issue of the Journal of the Linguistic Society of America, Language, contains a nearly 100 page debate between Everett and some of his principal critics.
Ұйқыма, жыландар бар: Амазонканың жабайы ормандарындағы тілде сөйлеу және тіршілік
2008 жылдың қарашасында Эверетттің Пираха халқының мәдениеті мен тілі туралы және олардың арасында өмір сүру қандай болғаны туралы кітабы Ұлыбританияда Profile Books және АҚШ-та Pantheon Books баспасында жарық көрді. Ұлыбританиядағы Blackwell кітап сатушылары оны Ұлыбританиядағы 2009 жылдың ең жақсы кітаптарының бірі деп таңдады. Ұлттық қоғамдық радио оны АҚШ-та 2009 жылдың ең жақсы кітаптарының бірі ретінде таңдады. Аудармалар неміс, француз және корей тілдерінде жарық көрді, ал басқалары 2010 жылы тай және мандарин тілдерінде жарық көруі тиіс. Кітапта оның діни сенімнен бас тартуы туралы тараулары интернет желісінде кеңінен талқыланғанымен, ол негізінен ғылыми зерттеулер жүргізу және Пираха халқының грамматикасы мен мәдениеті туралы жаңалықтарға әкелген. "Жұмбақ жоқ, жылан бар" 2008 жылы Мидленд авторлары қоғамының ересектерге арналған фантастика сыйлығының екінші орынды иеленді.
In November 2008, Everett's book on the culture and language of the Pirahã people, and what it was like to live among them, was published in the United Kingdom by Profile Books and in the United States by Pantheon Books. Blackwell's booksellers in the UK selected this as one of the best books of 2009 in the UK. National Public Radio selected it as one of the best books of 2009 in the US. Translations have appeared in German, French, and Korean, and others are due to appear in 2010 in Thai, and Mandarin. Although the book has been discussed widely on the internet for the chapter that discusses his abandonment of religious faith, it is mainly about doing scientific field research and the discoveries that this has led to about the grammar and culture of the Pirahã people. Don't Sleep, There Are Snakes was runner up for the 2008 award for adult non fiction from the Society of Midland Authors.
Тіл: мәдениет құралы
Бұл кітап тіл - туа біткен нәрсе деген пікірге балама жол ашады. Ол тіл - ол, садақ пен жебе сияқты, жалпы адамзаттың проблемасын шешу құралы, тиімді және тиімді қарым-қатынас жасау қажеттілігі деп санайды.
This book develops an alternative to the view that language is innate. It argues that language is, like the bow and arrow, a tool to solve a common human problem, the need to communicate efficiently and effectively.
Ақыл-ойдың қараңғы материясы: Мәдени түрде айтылған санасыз
Чикаго университетінің баспасынан шыққан бұл кітабында Эверетт философия, антропология, лингвистика және танымдық ғылымдарды кеңінен қарастырып, адам баласының мәдениетпен қалыптасатынын және адам табиғаты туралы идея фактілерге өте жақсы сәйкес келмейтінін айтады. Ол Аристотельдің ақыл - ақыл - бос тақта деп айтқан пікірін қайталайды және қолдайды және адам өзіндік болмысы туралы түсінік шындықпен ең үйлесімді деп санайды - бұл буддалық анатман түсінігі.
In this book, published by the University of Chicago Press, Everett reviews a great deal of philosophy, anthropology, linguistics, and cognitive science to argue that humans are molded by culture and that the idea of human nature is not a very good fit with the facts. He reiterates and supports Aristotle's claim that the mind is a blank slate and makes the case that the notion of the human self most compatible with the facts is the Buddhist concept of anātman.
Тілдің пайда болуы: адамзат өнерінің ең ұлы жаңалығы
Бұл еңбегінде Эверетт Homo erectus тіл ойлап тапқанын және кейінгі түрлер Homo neanderthalensis және Homo sapiens тілдік әлемде дүниеге келгенін айтады.
In this work, Everett makes the case that Homo erectus invented language nearly two million years ago and that the subsequent species Homo neanderthalensis and Homo sapiens were born into a linguistic world.
Діндік наным-сенімдер
Пираханың ақиқатқа деген көзқарасына әсер еткен Эверетттің христиан дініне деген сенімі біртіндеп әлсіреп, атеист болды. Ол 1982 жылы қатты күмәнданып, 1985 жылы сенімінен бас тартқанын айтады. 1990 жылдардың аяғына дейін ол өзінің атеизмі туралы ешкімге айтпады; ақыры ол мұны істегенде, оның некесі ажырасып, үш баласының екеуімен байланысын үзді. Алайда 2008 жылы балаларымен толықтай байланыс орнады, олар енді оның теизм туралы көзқарасын қабылдады.
Influenced by the Pirahã's concept of truth, Everett's belief in Christianity slowly diminished and he became an atheist. He says that he was having serious doubts by 1982 and had abandoned all faith by 1985. He would not tell anyone about his atheism until the late 1990s; when he finally did, his marriage ended in divorce and two of his three children broke off all contact. However, by 2008 full contact and relations have been restored with his children, who now seem to accept his viewpoint on theism.
Талқыланды
2016 жылы Том Вулф "Сөйлеу патшалығы" атты кітабын жариялады, онда ол эволюция және тіл ғылымдарының тарихындағы төрт ірі тұлғаның жұмысын талқылайды, олардың соңғысы Дэниел Эверетт.
In 2016 Tom Wolfe published a book, The Kingdom of Speech, in which he discusses work of four major figures in the history of the sciences of evolution and language, the last of them being Daniel Everett.