Кіріспе

Американдық лингвист (туған 1951) Дэниел Леонард Эверетт (туған 26 шілде 1951) - американдық лингвист және автор, Амазонка бассейнінің Пирахя халқы мен олардың тілін зерттеуімен танымал. Эверетт қазіргі уақытта Массачусетс штатының Уолтем қаласындағы Бентли университетінде танымдық ғылымдар жөніндегі сенімді профессор. 2010 жылдың 1 шілдесінен 2018 жылдың 30 маусымына дейін Эверетт Бентлиде өнер және ғылымдар деканы қызметін атқарды. Бентли университетіне дейін Эверетт Иллинойс штатының Нормал қаласындағы Иллинойс мемлекеттік университетінің тілдер, әдебиеттер және мәдениет кафедрасының төрағасы болды. Манчестер және Кампинас университеттерінде сабақ берген, Питтсбург университетінің лингвистика кафедрасының бұрынғы төрағасы.

Ерте өмір

Эверетт Мексика шекарасына жақын Холтвилл қаласында өсті, Калифорния. Оның әкесі кез-келген уақытта ковбой, механик және құрылысшы болған. Оның анасы жергілікті мейрамханада официантка болған. Эверетт 11 жасынан бастап рок-топтарда ойнады, 17 жасында Сан-Диегода (Калифорния) миссионерлер Ал және Сью Грэммен танысқаннан кейін христиан дінін қабылдады. 18 жасында Эверетт осы миссионерлердің қызы Керен Грэмге тұрмысқа шықты. 1975 жылы Чикагодағы Муди Киелі кітап институтында шетелге миссионерлік сапарлар бойынша диплом алды. Кейіннен Дэниел мен Керен Эверетт Лингвистиканың жазғы институтына (қазіргі SIL International) оқуға түсті. Эверетттің өз айтуынша, тілге деген қабілеті тез танылғандықтан, оған Пираханы зерттеуге шақыру жасалды, Эверетттің айтуынша, бұрынғы SIL миссионерлері 20 жыл бойы үйренген жоқ. 1977 жылы төрт ай бойы джунглиде оқып, үш семестр тілдік талдау, аударма қағидалары және сауаттылықты дамыту курстарынан кейін ерлі-зайыптылар үш баласымен Бразилияға көшіп барды. 1999 жылдан бастап Эверетттің джунглидегі тұруы генератормен жұмыс істейтін тоңазытқышты және үлкен видео мен DVD жинағын қамтиды. Эверетт былай дейді: "Пирах сияқты жиырма жыл өмір сүргеннен кейін мен оны қаталдықпен аяқтадым".

Вари': Бразилияның батысындағы пакаас-новос тілі

Бұл 540 беттік вари тілінің грамматикасы он жылдық жоба болды, оны Эверетт пен Жаңа тайпалар миссионері Барбара Керн қолға алды, ол 1962 жылдан бері варилер арасында жұмыс істеді және, мүмкін, вари емес тілдің ең еркін сөйлеушісі.

Жалпыға ортақ грамматика

Эверетт ақырында Чомскийдің әмбебап грамматика туралы идеялары, әсіресе рекурсияның әмбебаптылығы (кем дегенде өзіндік кіріктірілген құрылымдар тұрғысынан түсініледі) Пираханың жалған екендігіне тоқталды. Оның 2005 жылы Current Anthropology журналында жазған "Pirahã-дағы грамматика мен танымның мәдени шектеулері" атты мақаласы лингвистика саласында дау тудырды. Чомски Эверетті "шарлатан" деп атады және Пираханың Эверетт сипаттаған барлық қасиеттері болса да, әмбебап грамматикаға ешқандай әсер етпейді деп айтты. "Эверетт оқырмандар UG-нің техникалық мағынадағы (адам тілінің генетикалық компоненті теориясы) және барлық тілдерге ортақ қасиеттерге қатысты бейресми мағынадағы айырмашылығын түсінбейді деп үміттенеді". Америка лингвистикалық қоғамының журналының 2009 жылғы маусымдағы санында Еверетт пен оның кейбір негізгі сыншыларының арасында 100 беттік пікірталасқа қатысты.

Ұйқыма, жыландар бар: Амазонканың жабайы ормандарындағы тілде сөйлеу және тіршілік

2008 жылдың қарашасында Эверетттің Пираха халқының мәдениеті мен тілі туралы және олардың арасында өмір сүру қандай болғаны туралы кітабы Ұлыбританияда Profile Books және АҚШ-та Pantheon Books баспасында жарық көрді. Ұлыбританиядағы Blackwell кітап сатушылары оны Ұлыбританиядағы 2009 жылдың ең жақсы кітаптарының бірі деп таңдады. Ұлттық қоғамдық радио оны АҚШ-та 2009 жылдың ең жақсы кітаптарының бірі ретінде таңдады. Аудармалар неміс, француз және корей тілдерінде жарық көрді, ал басқалары 2010 жылы тай және мандарин тілдерінде жарық көруі тиіс. Кітапта оның діни сенімнен бас тартуы туралы тараулары интернет желісінде кеңінен талқыланғанымен, ол негізінен ғылыми зерттеулер жүргізу және Пираха халқының грамматикасы мен мәдениеті туралы жаңалықтарға әкелген. "Жұмбақ жоқ, жылан бар" 2008 жылы Мидленд авторлары қоғамының ересектерге арналған фантастика сыйлығының екінші орынды иеленді.

Тіл: мәдениет құралы

Бұл кітап тіл - туа біткен нәрсе деген пікірге балама жол ашады. Ол тіл - ол, садақ пен жебе сияқты, жалпы адамзаттың проблемасын шешу құралы, тиімді және тиімді қарым-қатынас жасау қажеттілігі деп санайды.

Ақыл-ойдың қараңғы материясы: Мәдени түрде айтылған санасыз

Чикаго университетінің баспасынан шыққан бұл кітабында Эверетт философия, антропология, лингвистика және танымдық ғылымдарды кеңінен қарастырып, адам баласының мәдениетпен қалыптасатынын және адам табиғаты туралы идея фактілерге өте жақсы сәйкес келмейтінін айтады. Ол Аристотельдің ақыл - ақыл - бос тақта деп айтқан пікірін қайталайды және қолдайды және адам өзіндік болмысы туралы түсінік шындықпен ең үйлесімді деп санайды - бұл буддалық анатман түсінігі.

Тілдің пайда болуы: адамзат өнерінің ең ұлы жаңалығы

Бұл еңбегінде Эверетт Homo erectus тіл ойлап тапқанын және кейінгі түрлер Homo neanderthalensis және Homo sapiens тілдік әлемде дүниеге келгенін айтады.

Діндік наным-сенімдер

Пираханың ақиқатқа деген көзқарасына әсер еткен Эверетттің христиан дініне деген сенімі біртіндеп әлсіреп, атеист болды. Ол 1982 жылы қатты күмәнданып, 1985 жылы сенімінен бас тартқанын айтады. 1990 жылдардың аяғына дейін ол өзінің атеизмі туралы ешкімге айтпады; ақыры ол мұны істегенде, оның некесі ажырасып, үш баласының екеуімен байланысын үзді. Алайда 2008 жылы балаларымен толықтай байланыс орнады, олар енді оның теизм туралы көзқарасын қабылдады.

Талқыланды

2016 жылы Том Вулф "Сөйлеу патшалығы" атты кітабын жариялады, онда ол эволюция және тіл ғылымдарының тарихындағы төрт ірі тұлғаның жұмысын талқылайды, олардың соңғысы Дэниел Эверетт.