Кіріспе
1960 жыл - Африканың 17 елінің тәуелсіздік алған жылы 1960 жыл Африка жылы деп аталады, өйткені сол жылы өткен оқиғалар - негізінен Африканың 17 елінің тәуелсіздігі - континенттегі пан-африкалық сезімдердің өсуін көрсетті. Бұл жылы Африканың тәуелсіздік қозғалысы шықты, Африка Біріккен Ұлттар Ұйымында басты күш ретінде пайда болды. Осы саяси оқиғалар Африканың болашағы туралы болжамдар мен үміттер тудырды, бірақ сонымен бірге континент колониялық зорлық-зомбылықтан кейінгі шындыққа тап бола бастады. Бұл жылы сондай-ақ Оңтүстік Африканың апартеидтік үкіметін қарулы қарсылықтың басталуы болды, оның саяси салдары бүкіл Африка мен бүкіл әлемде болды. Сол жылы Батыс Африка мен Экваторлық Африканың барлық отарлары тәуелсіздік алды.
1960 is referred to as the Year of Africa because of a series of events that took place during the year—mainly the independence of seventeen African nations—that highlighted the growing Pan African sentiments in the continent. The year brought about the culmination of African independence movements and the subsequent emergence of Africa as a major force in the United Nations. These rapid political developments led to speculation and hope about the future of Africa as a whole; yet at the same time, the continent was beginning to face the realities of post colonial violence. This year also saw the beginning of armed opposition to South African apartheid government, with political ramifications across Africa and around the world. During the year, all colonies of French West Africa and French Equatorial Africa became independent.
Шығу тегі
Британдық колониялар министрлігінде О. Х. Моррис қаңтар айының басында "1960 жыл Африканың жылы болады" деп болжады. "Африка жылы" деген сөз тіркесін 1960 жылы 16 ақпанда Ральф Банч та қолданған. Банч көптеген мемлекеттер сол жылы тәуелсіздікке қол жеткізеді деп күтті, себебі "барлық секторлардағы Африка халықтары отаршылдықтан шығатын жарылғыш жылдамдыққа жақын". "Африка жылы" идеясы халықаралық БАҚ назарын аударды. Жылдың мифологиясына 1960 жылы 3 ақпанда Гарольд Макмилланның "Өзгерістің желдері" атты баяндамасы да әсер етті. Кейптаун қаласында сөйлеген сөзінде Макмиллан императорлық державалардың өз колонияларын басқаруды жалғастыруы қиын болатынын мойындады. Бұл сөзді сөйлегенде, Ұлыбританияның саяси элитасы Ұлыбритания империясының аяқталғанын және оны сақтап қалуға болмайтынын мойындады. Бұл Консервативтік партияның Империя лоялист қанатының реакциясына себеп болды; қараңыз Консервативті дүйсенбі клубы. Африкалықтар да жауап берді. Гвинеяның сыртқы істер министрі Каба Соридің сөздерімен:
Италия мен Ұлыбританиядан
1960 жылы екі ел Ұлыбритания империясынан тәуелсіздік алды: Сомали, Британдық Сомалиленд пен Сомалидің сенімгерлік аумағын біріктіру арқылы және Нигерия. 26 маусымда (мадагаскар тәуелсіздігі күні) Британдық Сомалиленд тәуелсіз Сомалиленд мемлекеті болды. Бес күннен кейін ол Италияның Сомалидің сенімгерлік аумағымен бірігіп, 1 шілдеде Сомали Республикасын құрды. Нигерияда ең көп халық және ең жақсы экономика болды континентте. 1 қазанда тәуелсіздік алды. Сондай-ақ 1960 жылы Гана Доминионы республика болу үшін дауыс берді, осылайша Елизавета II-нің 1957-1960 жылдардағы Гана патшайымы ретінде билігін аяқтады. Әлемге танымал пан-африкалық Кваме Нкрума, бұрынғы премьер-министр, 1960 жылы 27 сәуірде бір мезгілде президент болып сайланды.
Бельгиядан
Конголықтар тәуелсіздік үшін қатты агитация жасады, ал 1960 жылдың басында Патрис Лумумба 1959 жылы көтеріліске шақырғаны үшін түрмеге жабылды. Конгоның тәуелсіздік алуын мойындаған Бельгия Лумумбаны босатып, оған 18-27 қаңтарда Брюсселде өткен конференцияға қатысуға рұқсат берді. Конференцияда 30 маусым Конго Республикасының тәуелсіздік күні ретінде бекітілді. Лумумба мамырдағы сайлауда көпшілік дауыспен жеңіске жетіп, 30 маусымда елдің премьер-министрі болды. Бұл мерекенің рухы конголық музыкант Ле Гранд Каллеге "Индепенденс Ча Ча" әнін жазуға ықпал етті, ол бүкіл Африканы таңғалдырды. Көп ұзамай елде дүрбелең туды, ал Лумумба 14 қыркүйекте биліктен шығарылды. Кейіннен ол азаптап, өлтірілді. Кейінгі тұрақсыздық кезеңі кейде Конго дағдарысы деп аталады. Конгодағы оқиғалар лондондық Daily Express-ті - отаршылдықты үнемі жақтап келген - "Африка жылы" деп айыптап, 1961 жылды "реализм жылы" деп жариялады.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкадағы Шарпвилл қазасы 1960 жылы 21 наурызда болды, бұл жаппай жер асты қарсылықтарын және халықаралық ынтымақты демонстрацияларды тудырды. Бұл оқиға кейде апартеидке қарсы дүниежүзілік күрес басталған деп аталады. Оңтүстік Африканың белсенділері мен ғалымдары оны қарсылық көрсетудегі бұрылыс нүктесі ретінде сипаттап, зорлық-зомбылықсыздық пен либерализмнің аяқталуын белгіледі. Кейбіреулер оның ең үлкен әсері Оңтүстік Африкадағы ақ нәсілділердің саяси қара нәсілділерді қатыгездікпен басқынғанына көз жеткізгенін айтады. 5 қазанда Оңтүстік Африкада референдум өткізіліп, монархия жойылды, бұл Оңтүстік Африканың келесі жылы нәсілдік саясаты бойынша Ұлттар Достастығынан кетуін белгіледі.
Біріккен Ұлттар Ұйымы
Қазан айында Гана президенті Кваме Нкрума Біріккен Ұлттар Ұйымында сөз сөйлеп, Африканың әлемдегі рөлін және әлемнің Африкадағы болашақ рөлін талқылады. Нкрума Африканың жаңа күшін растады, ол континентті отарлаған еуропалық халықтардан кек алмағанын, бірақ соған қарамастан бостандықта тұрғанын айтты: Біздің заманымыздың басты фактілерінің бірі - Африканың оянуының қазіргі әлемге әсері. Африкалық ұлтшылдықтың ағып жатқан ағысы барлық нәрсені алып тастайды және отаршылдық күштерге біздің құрлығымызға жасалған әділетсіздік пен қылмыстың әділ жазасын беру үшін сынға айналады. Бірақ Африка кек алмақ емес. Оның қаһарлылығы табиғатына қайшы келеді. Екі миллионнан астам халқымыз бір дауыста зор күшпен айқайлайды. Олар не дейді? Біз өзімізді езгілеушілерге өлім тілемейміз, құл иелерімізге жамандық тілемейміз, әділ және оң талапты нықтаймыз, біздің дауысымыз мұхиттар мен таулар, төбелер мен аңғарлар, шөл далалар мен адамзат мекендейтін кең жерлер арқылы естіледі және Африканың азаттығын талап етеді. Африка өзінің бостандығын қалайды. Африка азаттыққа ие болуы керек. Бұл қарапайым шақыру, бірақ бұл сонымен қатар оны елемейтіндерге қызыл жарық беретін ескерту. Нкрума ақ нәсілділердің үстемдігін тоқтатуды, әсіресе Оңтүстік Африкада, талап етті. Бастапқы сөзінде баяндаманың мәтіні басылып шықты, В. Ду Бойс: "Кваме Нкрума - Африканың дауысы екеніне күмән жоқ. Яғни, ол қараңғы континенттің ой-пікірлері мен идеалдарын басқа кез келген адамнан гөрі көбірек білдіреді және бұл континент әлемдік істерде алдыңғы қатарға шығады". 1960 жылы 14 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы отарланған елдер мен халықтарға тәуелсіздік беру туралы декларацияны мақұлдады. Бұл мәлімдемеде "барлық халықтар өзін-өзі анықтау құқығына ие" және сыртқы биліктің билігі адам құқықтарын бұзу болып табылады деп расталады. Баяндама қарсы дауыссыз қабылданды. АҚШ және басқа жеті отаршылдық держава дауыс беруден бас тартты; АҚШ делегациясының афроамерикандық мүшесі Зельма Джордж Декларацияны қолдағанын білдіру үшін тұрды.
One cardinal fact of our time is the momentous impact of Africa's awakening upon the modern world. The flowing tide of African nationalism sweeps everything before it and constitutes a challenge to the colonial powers to make a just restitution for the years of injustice and crime committed against our continent. But Africa does not seek vengeance. It is against her very nature to harbor malice. Over two million of our people cry out with one voice of tremendous power. And what do they say? We do not ask for death for our oppressors; we do not pronounce wishes of ill fate for our slave masters; we make an assertion of a just and positive demand; our voice booms across the oceans and mountains, over the hills and valleys, in the desert places and through the vast expanse of mankind's inhabitations, and it calls out for the freedom of Africa. Africa wants her freedom. Africa must be free. It is a simple call, but it's also a signal lighting a red warning to those who would tend to ignore it. Nkrumah called for an end to white supremacy, particularly in South Africa. In an introduction the printed text of the speech, W. E. B. Du Bois writes: " there can be no doubt that Kwame Nkrumah is the Voice of Africa. That is, that more nearly than any other living man he expresses the thought and ideals of the dark continent and that this continent is stepping to the forefront in world affairs." On 14 December 1960, the UN General Assembly approved the Declaration on the Granting of Independence to Colonial Countries and Peoples. This statement affirms that "all peoples have the right to self determination", and that rule by outside powers constitutes a violation of human rights. The statement passed with no votes against. The United States and seven other colonial powers abstained; Zelma George, an African American in the U. S. delegation, stood to signify her support of the Declaration.
Байланысты оқиғалар
25-31 қаңтар аралығында өткен Бүкіл Африка халықтарының екінші конференциясы Африканың толық тәуелсіздігі мен Африка банкін құруға шақырды. 1960 жылы Римде өткен жазғы Олимпиада ойындарында эфиопиялық жүгіруші Абебе Бикила марафон жарысында жеңіске жетіп, Олимпиадалық алтын медаль алған алғашқы қара африкалық болды. Оның жетістіктері Африканың мақтанышын арттырып, әлемнің назарын Африкаға аударды.
Салдары мен мұрасы
Африка жылы бүкіл әлемде африкалықтардың символикалық мәртебесін өзгертті, өйткені әлем африкалық ұлттардың халықаралық аренада ескерілетін күш ретінде бар екенін мойындады. Африка жылы Америка Құрама Штаттарында азаматтық құқықтар қозғалысына қатысқан афроамерикандықтарға үлкен серпін берді. Балтиморлық афроамерикандық газет, АҚШ-тың оңтүстігіндегі сегрегацияны жеңеді деген сенімде, редакторлық: "Африканы шашып жатқан 'өзгерістің желдері' Америка Құрама Штаттарының қараңғы аймақтарында да соғады". Профессор Джеймс Мериветер Африка жылы туралы былай деп жазды: "1960 жылы болған оқиғалар африкалық американдықтар мен ақ нәсілділердің үстемдігіне қарсы дүниежүзілік күрес арасындағы байланысты нығайтты, әрі бұл күрес көбірек Африкаға бағытталған". Американың оңтүстігіндегі сегрегацияға қарсылық білдірушілер Оңтүстік Африкаға шабыт іздеп бара бастаған шығар, керісінше. "Африка жылы" деген сөз тіркесі 2005 жылы, көбінесе, Батыс назарының континентке 31-ші G8 саммиті айналасында пайда болды. 2010 жылы бірнеше африкалық ел тәуелсіздіктің 50 жылдығын "Африка жылының" жарты жүз жылдығында атап өтті.