Кіріспе
Ұйғыр босқыны Дәуит Әбдірахим (, 1974 жылы туған) - Кубада АҚШ-тың Гуантанамо шығанағындағы тұтқын лагерінде жеті жылдан астам уақыт өткізген ұйғыр босқыны. Абдулрехим Гуантанамода көптеген жылдар бойы ұсталып отырған 22 ұйғырдың бірі, олардың кінәсіз екені ертеден белгілі болғанмен. Ол 2008 жылы сотқа шағымдануды жеңіп алды. Сотталушы Рикардо Урбина оның тұтқындалуын заңсыз деп жариялап, оны АҚШ-қа босатуды бұйырды. Ол 2009 жылдың қазан айында Палауға жіберілді.
Dawut Abdurehim (, born 1974) is a Uyghur refugee best known for the more than seven years he spent in the United States Guantanamo Bay detention camps, in Cuba. Abdulrehim is one of 22 Uighurs who have been held in Guantanamo for many years despite it becoming clear early on that they were innocent. He won his habeas corpus in 2008. Judge Ricardo Urbina declared his detention as unlawful and ordered that he be set free in the United States. He was sent to Palau in October 2009.
Ерте өмір
Американың барша құпия мәліметтері бойынша, Абдурехим 1974 жылы Қытайдың Синьцзян провинциясының Гульжа қаласында дүниеге келген.
Ұстау
Ауғанстаннан қашқаннан кейін Абдуррахим Пәкістан билігіне тапсырылды.
Ұстауға алу
Американың құпия-ақпарат сарапшылары Әбдірехимге 289-сериялық нөмірді тағайындады.
Дәуіт Әбдірахым Джордж Бушқа қарсы
Гебеас корпустың ордері, Dawut Abdurehim v. George W. Bush, Dawut Abdurehim атынан тапсырылды. 2006 жылдың 8 қыркүйегінде Қорғаныс министрлігі оның жауынгерлік мәртебесін тексеру жөніндегі трибуналға қатысты 31 бетті құпия емес құжаттарды жариялады.
Dawut Abdurehim's behalf. In response, on September 8, 2006, the Department of Defense released 31 pages of unclassified documents related to his Combatant Status Review Tribunal.
Абдул Разактың атынан берілген куәлік
Дәуит Абдурехим Абдул Разактың атынан куәлік берді. Дәуит Абдурехим Абдул Разақтың ұйғыр лагеріне екі рет азық-түлік жеткізіп бергенін және соғысқа қатыспағанын айтты. Дәуит Абдурехим олардың басқа ұйғырлармен бірге таулар арқылы Ауғанстанға америкалық әуе шабуылдарынан қашып, Пәкістанға кетіп, онда оларды Пәкістан билігіне тапсырғанын растады. Абдул Разактың тұтқын сайлау формасында Дәуит Абдурехимнің аты "Сабет" деп жазылған. Екі адам да екінші адамның қару ұстағанын немесе онымен жаттығудан өткенін көрмегендерін айтты. Абдул Разак лагерьдің Үрхурл деген ауылға жақын екенін айтты.
Ағымдағы жағдай
2006 жылы бес ұйғыр, олардың жау жауынгерлері емес екендігі туралы шешім қабылданғаннан кейін, албан босқындар лагеріне жіберілді. Сауд Арабиясында ұйғыр ата-анасының баласы болып дүниеге келген, сондықтан ұйғыр деп саналған адам Сауд Арабиясына қайтарылды. Қалған ұйғырлар Гуантанамода қалды. 2007 жылдың қыркүйегінде Қорғаныс министрлігі 2006 жылы шақырылған Әкімшілік тексеру кеңестеріне дайындалған дәлелдемелердің жиынтығын жариялады. Оның мәртебесін 2005 немесе 2006 жылдары кеңес қарағаны туралы мәлімет жоқ. 2007 жылдың қыркүйегінде Қорғаныс министрлігі 2005 жылы жиналған 133 Әкімшілік тексеру кеңесінің ұсынымдарын және 2006 жылы жиналған 55 Әкімшілік тексеру кеңесінің ұсынымдарын жариялады. Дәуит Абдурехимге қатысты ешқандай ұсынымдар жарияланбаған. 2008 жылдың 12 маусымында АҚШ Жоғарғы Соты Бумдиен Бушқа қарсы деген шешімінде Гуантанамо тұтқындарының АҚШ-тың азаматтық сот жүйесіне кіруін қалпына келтірді. Атап айтқанда, ол тұтқындардың habeas corpus өтінішін қайта қарады. Хұзайфа Пархаттың DTA апелляциясында оның жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналы жеткіліксіз дәлелдемелерге байланысты оның "жауынгерлік жау" екенін растауда қателік жасады деген қорытындыға келді. Әділет министрлігі жаңа дәлел бар деп, сот үкіміне шағымдануға құқылы еді. Ұйғырлардың арыздары бірінші болып қаралды. 2008 жылдың қыркүйегінде, Әділет министрлігі ұйғырларды қамауға алуды сот алдында дәлелдеуді ұсынғанға дейін бірнеше күн бұрын және алты жарым жыл соттан тыс қамауда болғаннан кейін, Әділет министрлігі олардың қамауға алуын дәлелдейтін дәлелдер жоқ екенін мойындады.
Палаудағы уақытша баспана
2009 жылдың маусым айында Палау үкіметі ұйғырлардың кейбіреулеріне уақытша баспана беретінін мәлімдеді. Палау үкіметі Гуантанамоға делегация жіберіп, қалған ұйғырлардың кейбіреулерімен сұхбат жүргізді. Кейбір ұйғырлар палаулықтармен сұхбат алудан бас тартты. Ақырында Палау үкіметі қалған он үш ұйғырдың он екісіне баспана ұсынды. Палауда ұсталған уйғырлардың бірінің психикалық ауруы өте ауыр болғандықтан Палауда емделу мүмкін емес деп саналады. 2009 жылдың 31 қазанында Абдулрехим, Ахмад Турсон, Абдул Гаппар Абдул Рахман, Эдхам Мамет, Анвар Хасан және Адель Нури босатылып, Палауға жіберілді. 2015 жылдың 29 маусымында The Globe and Mail газетінде Натан Вандерклипп барлық ұйғырлар Палаудан тыныш кетіп қалған деп жазды. "Глоб" газеті Палауның ұйғырларға баспана беру туралы келісімінің АҚШ түрлі құпия төлемдерге келіскеннен кейін жасалғанын растады. Бұл төлемдердің ішінде әр ұйғырдың тұрмыс шығындарын жабу үшін 93 333 доллар бар. Globe басылымы бұрынғы президент Джонсон Торибионгтың осы қаржының бір бөлігін ұйғырларды туыстарына тиесілі үйлерге орналастыру үшін пайдаланғаны туралы дау-дамайлар әлі де жалғасып жатқанын растады. Вандерклипптің айтуынша, ер адамдар ешқашан өздерін палаундармен араласа алатындай сезінбеген. Кейбір ер адамдар Палауды Гвантанамодағы үлкен, гүлденген жермен салыстырды. Кейбір ерлер әйелдерін Палауға алып келді. Мәдениеттік айырмашылықтарға байланысты тұрақты жұмыс орындарын ұстауға тырысу сәтсіз болды. Өз бетінше жұмыс істеу үшін олардың дәстүрлі былғарымен жұмыс істеу дағдыларын пайдалану әрекеті сәтсіз болды. Алты жігіт де түнгі күзетші болып жұмысқа орналасты, бұл жұмыс палаулықтармен араласуды талап етпейтін. Өкінішке қарай, Палауда дүниеге келген, балалы болған ер адамдардың бірінің баласы балконнан құлап, қайтыс болды. Вандерклипптің айтуынша, Палаудан ер адамдардың кетуі америкалық шенеуніктердің көмегімен тыныш ұйымдастырылды. Ол олардың бір-екі рет коммерциялық рейстермен ұшып кеткенін айтты. Палау билігі ұйғырлардың баратын жерін бөліспеді.