Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Исаак Эртер (, יִצְחָק אֶרְטֶר; 1792 1851 сәуір) - поляк еврей сатиригі және галисий Хаскаласының ақыны. Оның еврейше жазған өлеңдерін Генрих Хайне мен Людвиг Борне сияқты жазушылармен салыстыруға болады.
Isaac Erter (, יִצְחָק אֶרְטֶר; 1792 – April 1851) was a Polish Jewish satirist and poet of the Galician Haskalah. His Hebrew prose has been compared to that of writers Heinrich Heine and Ludwig Börne.
Өмірбаян
Исаак Эртер Галикияның Примышльге жақын орналасқан Кониушек қаласында кедей еврей қонақүй иесінің отбасында дүниеге келген. 13 жасында әкесі оны бір раввиннің қызымен некеге отырғызды. Көп ұзамай екінші рет үйленіп, Ертер Wielkie Oczy қаласына қайын атасымен бірге қоныстанды. Мұнда ол еврей философиясы мен еврей әдебиетін Юсеф Тарлерден оқып білген. Ертер хасидистік қозғалысқа араласа бастады, бірақ біраз уақыттан кейін оны тастап, 1813 жылы Лембергке қоныстанды. Сол қалада ол Соломон Лёб Рапопорт, Нахман Крохмал, Джуда Лёб Миесес және басқалардың маскилистік топтарына қосылды. Кейбір достарының көмегімен ол еврей тілі мен басқа да пәндерді үйрететін оқушыларды табады. Бұл салыстырмалы түрде бақытты жағдай үш жылдан кейін аяқталды, 1816 жылы 10 мамырда бас раввин Якоб Месхулам Орнштейн қаланың ең көрнекті маскилімін қауымнан шығарып салды. Осылайша өзінің жалғыз тіршілік ету құралы болған шәкірттерінен айырылып, ол көршілес Броди қаласына қоныстанды, онда ол Хирш Мендель Пайнелз, Джейкоб Бик және Айзек Бейр Левинсонмен кездесті. 1823 жылы бұл жерде жаңа яһуди мектебі ашылғанда, оған оны басқару міндеті тапсырылды. Аз уақыттан кейін ол қызметінен кетіп, медицина саласында мамандық алуды шешті. Ертер 1825-1829 жылдары Будапешт университетінде оқыды және барлық белгіленген емтихандарды тапсырды. Кейін ол өзінің жаңа мамандығын холера пандемиясы кезінде Галисияның әртүрлі қалаларында жүзеге асырды, ақырында Бродиге оралды, онда ол өзін кедейлер мен мұқтаж адамдар арасында ерекше танымал етті. Қоғамдық істерде Эртер Галисияла жас еврейлерді жұмыспен қамту және олардың пайдасына ауыл шаруашылығы колонияларын құруды жақтаған Галисийский юдишер Акербауверейнді құрды. Өмірінің соңғы жылдарында ол әр түрлі қиын сынақтарға кезікті, олардың басты себептері - екі тұрмысқа шыққан қызының өлімі болды. Ол ұзақ өмір сүрмеді, 1851 жылы Құтқарылу мейрамында қайтыс болды.
Isaac Erter was born into the family of a poor Jewish innkeeper in the Galician town of Koniuszek, near Przemyśl. At the age of 13, his father arranged for him to marry a rabbi's daughter, who, however, died within the first year after her marriage. A second marriage followed soon after, and Erter went to live with his father in law in Wielkie Oczy. There he was introduced to Jewish philosophy and Hebrew literature by maskil Yosef Tarler. Erter began associating with the Ḥasidic movement, but after a time abandoned it and settled in Lemberg in 1813. In that city he joined the maskilic circles of Solomon Löb Rapoport, Nachman Krochmal, Judah Löb Mieses, and others. Through the efforts of some of his friends, he obtained pupils whom he instructed in Hebrew language and other subjects. This comparatively happy state ended after three years, when, on 10 May 1816, Chief Rabbi Jacob Meshullam Ornstein excommunicated the city's most prominent maskilim. Deprived thus of his pupils, the only means of his subsistence, he settled in the neighbouring town of Brody, where he encountered Hirsch Mendel Pineles, Jacob Bick, and Isaac Baer Levinsohn. When in 1823 a new Jewish school was inaugurated there, he was entrusted with its management. After a short time, he resigned his position, and made up his mind to prepare himself for a career in medicine. Erter studied at the University of Budapest from 1825 to 1829, and passed all the prescribed examinations. He afterwards practised his new profession in various Galician towns amid the cholera pandemic, eventually returning to Brody, where he made himself especially popular among the poor and needy. In public affairs, Erter founded the Galizisch jüdischer Akerbauverein, which advocated for the establishment in Galicia of agricultural colonies for the employment and benefit of young Jews. The last years of his life were again visited by various hard trials, chiefly caused by the untimely death of his two married daughters. He did not survive them long, and died during the Passover of 1851.