Кіріспе

1972 жылы Филиппин президенті Фердинанд Маркос әскери жағдай жариялады, бұл Филиппинді 1972 жылы әскери жағдайға ресми түрде енгізген құжат. No. 1081 - бұл президент Фердинанд Маркос 1972 жылы 23 қыркүйекте халық алдында жариялаған Филиппинде әскери жағдайды ресми жариялаған құжат. Бұл жарлық Маркос диктатор ретінде барлық билігін сақтап қалған тағы алты жылды білдірді. Маркос ақыры 1986 жылы 25 ақпанда EDSA Халық билігі төңкерісінің нәтижесінде биліктен шығарылды.

Саяси ағымнан айырмашылық көзқарастар

Маркостың әскери жағдайды жариялауына қарсылық Филиппин қоғамының барлық салаларына қатысты болды: әкімшіліктің үйлерінен қуып шығаруға тырысқан кедей шаруалардан бастап, Филиппиннің саяси ескі гвардиясына дейін, Маркос биліктен кетуге тырысқан; Маркостың әскери жағдай саясатының ерекшеліктерімен келіспеген академиктер мен экономистерге дейін. Олардың барлығы, әлеуметтік жағдайына немесе саяси көзқарастарына қарамастан, Маркостың әскери жағдай жариялаған түсінігіне қосылды: 1972 жылы Мао Цзэдунның Халықтық соғыс доктринасының бөлігі ретінде Азиядағы коммунистік көтерілістерді белсенді қолдап, қаруландыратын Қытай, үкіметті жеңу үшін НПА-ның науқанын жеделдету үшін MV Karagatan кемесіне 1200 М 14 және АК 47 мылтықтарын контрабандалық жолмен әкелді. 1975 жылға дейін Филиппин үкіметі 1949 жылы қытайлық коммунистердің жеңісіне қарамастан Тайваньға (Қытай Республикасы) қашып кеткен Гоминьданның қытай үкіметімен тығыз қарым-қатынас сақтады және Қытай Халық Республикасын елдегі коммунистік көтерілісшілерді қаржылық және әскери қолдауынан қауіпсіздікке қауіп ретінде көрді. Коммунистік көтерілістің күшейіп, қорғаныс министрі Хуан Понсе Энрилеге жасалма өлтіру әрекеті жасалғанын атап, президент Маркос әскери билікпен билік жүргізуге мүмкіндік беретін жарлықты шығарды. Кейінірек 1972 жылдың 22 қыркүйегінде кешкі сағат 8-де, яғни Маркос No 5 Декларацияға қол қойғаннан кейін бір күн өткенде, бұл оқиғаның орын алғаны белгілі болды. 1081 жылы Энриле Вак-Вак ауылының жанында, Дасмаринас ауылының Энрилеге қарасты бөлінісіне бара жатқанда, көлігінен шығып кетті. Басқа бір көлік оның қасына тоқтады, қарулы адамдар көліктен шығып, дереу Энрильдің машинасына оқ атқан. Бұл Маркостың 23 қыркүйекте кешкі сағат 19.15-те әскери жағдай туралы теледидардан хабарлауының негізі болды.

Құжатты дайындау

Кейбір тарихшылар Маркостың әскери жағдайды жариялауға арналған логистикалық және саяси дайындықтарын 1965 жылы, ол қарулы күштердің иерархиясына адалдықты арттыруға тырысып, қорғаныс министрі портфелін өзіне алған кезде бастады деп санайды. 1081 жариялау болып табылатын нақты құжатты дайындау 1969 жылдың желтоқсанында, Маркостың 1969 жылғы қымбат президенттік сайлауға қатысуы салдарынан басталды. Маркос әскери жағдайды жариялау туралы заңның қалай жүзеге асырылатынын зерттеу үшін, кем дегенде, екі түрлі фракцияларға қатысты.

Мелхор мен Алмонте зерттеуі

1969 жылдың желтоқсан айында Маркос атқарушы хатшы Алехандро Мелхор мен Мелхордың сол кездегі лагерь көмекшісі майор Хосе Альмонтені бүкіл әлемде әскери тәртіптің әртүрлі тәсілдерін және оны Филиппинде жариялаудың салдары туралы зерттеуді сұрады. Мелхор мен Алмонте ұсынған зерттеуде "әскери заң дамуды жеделдетуі мүмкін, бірақ филиппиндер ақыр соңында саяси архипелагқа айналады, ал ол әлсірететін, фракциялық саясатқа айналады" делінген. Ефрен Плана мен Минерва Гонзага Рейестің көмегімен Энриле 1970 жылдың қаңтарында Маркосқа өзінің құпия есебінің жалғыз көшірмесін тапсырды. Әр түрлі деректер Маркос құжатқа 1972 жылдың 10 қыркүйегінде немесе 25 қыркүйегінде қол қойған деп болжайды, бірақ Маркос ресми түрде 21 қыркүйекті No. 1081-ке сілтеме жасаңыз. Фердинанд Маркос өзі сол күні кешкі сағат 19.15-те өзінің үйінде, Малакананг сарайында, хабарландыруды ресми түрде жариялады. Келесі күні, 24 қыркүйекте таңертең Daily Express газетінің басты тақырыбында "FM Martial Law Declares" деп жарияланды. Конституцияны филиппиндік конституциялық плебисцитте дауыс берушілердің 95% мақұлдағаннан кейін, 1935 жылғы Конституция президенттік емес, парламенттік үкімет жүйесін өзгерткен жаңа Конституциямен алмастырылды, Маркос мемлекет басшысы (тақырыбымен "Президент") және үкімет басшысы ("Премьер-министр") ретінде билікте қалды. Жаңа үкімет кезінде президент Маркос өзінің саяси коалициясын - Килусанг Багонг Липунанды (KBL; ағылшынша: Жаңа қоғам қозғалысы) құрды. Жергілікті коммунистік қозғалысты оқшаулау мақсатында президент Маркос 1975 жылы дипломатиялық қатынастарды қалыпқа келтіру үшін Қытайға барды. Қытай Халық Республикасының Қытайдың заңды үкіметі ретінде танылуына және Тайваньның Қытай аумағының бөлігі екендігіне байланысты Қытай Премьер-Министрі Чжоу Энлай филиппиндік коммунистік көтерілісшілерді қолдауды тоқтатуға уәде берді. Кейін үкімет 1976 жылы НПА басшылары Бернабе Бускайноны және 1977 жылы Хосе Мария Сисонды тұтқындады. "Вашингтон Пост" газеті Филиппин коммунистік партиясының бұрынғы басшыларымен сұхбаттасып, "олар (жергілікті коммунистік партияның басшылары) Қытайда 10 жыл бойы (Қытай) үкіметінің қалаусыз "жұмыскерлері" ретінде, өз ара және Филиппин партиясының басшылығымен қатал таласып, қырылып қалды" деп жариялады.

Ресми көтеру

Президент Маркос 1981 жылы 17 қаңтарда Францияның әскери жағдайын ресми түрде жойды. Бұл Рим папасы Иоанн Павел II-нің Филиппинге алғаш рет пасторлық сапармен барғаннан бірнеше апта бұрын, Лоренцо Руисті ақтауға арналған. Әскери жағдай жойылғаннан кейін, КХП НҚА қала аумақтарына оралып, заңды оппозициялық ұйымдармен қарым-қатынас жасай алды және бүкіл ел бойынша үкіметке қарсы шабуылдар жасады. Осыған қарамастан, сарапшылар ресми түрде жарияланғанына қарамастан, Филиппин шіркеуі Жайм Син және Филиппин азаматтарының ұйымдастырған EDSA Революциясы 1986 жылы Маркостарды Малакананг сарайынан қуып шығарғанға дейін диктатура әлі де күшінде болды деген қорытындыға келді.

Жалпы ережелер

Жалпы бұйрық No 1 Президент бүкіл үкіметті, оның ішінде оның барлық агенттіктері мен құрал-жабдықтарын басқаратындығын және Филиппин қарулы күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзінің барлық өкілеттіктерін жүзеге асыратындығын жариялады. No 2 Жалпы бұйрық Президент Ұлттық қорғаныс министріне қоса берілген тізімде аталған адамдарды тұтқындауға немесе тұтқындауға себепші болуға және өз күзетімен ұстауға және оларды Президент немесе оның тиісті өкілі бұған өзгеше бұйрық бергенге дейін ұстауға, сондай-ақ ол немесе оның тиісті өкілі бұйрықта сипатталған қылмыстарды жасаған осындай адамдарды тұтқындауға немесе тұтқындауға себепші болуға және өз күзетімен ұстауға және оларды басқаша бұйрық бергенге дейін ұстауға тапсырма берді. Жалпы бұйрық No 3 Президент барлық атқарушы ведомстволар, бюролар, кеңселер, агенттіктер және Ұлттық үкіметтің, үкіметтің меншігіндегі немесе басқаратын корпорациялардың, сондай-ақ барлық провинциялардың, қалалардың, муниципалитеттердің және бариолардың барлық үкіметтерінің президенттің немесе оның тиісті түрде тағайындалған өкілдерінің басқаша бұйрығы шыққанға дейін өздерінің қазіргі қызметкерлері мен қызметкерлерінің басқаруымен жұмыс істеуін жалғастыруға бұйрық берді. Президент сондай-ақ сот жүйесі өзінің қазіргі ұйымдық-қызметтік құрылымымен жұмыс істеуін жалғастыра беруі керектігін және бұйрықта көрсетілген кейбір жағдайларды қоспағанда, барлық қылмыстық және азаматтық істерді қолданыстағы заңдарға сәйкес шешуге тырысуы керектігін тапсырды. Жалпы бұйрық No 4 Президент түнгі сағат он екіден таңғы сағат төртке дейін бүкіл Филиппин бойынша коменданттық сағат сақталуын және күшін жоюды бұйырды. No 5 жалпы бұйрық Өндiрiс немесе өңдеу, сондай-ақ экспортқа арналған қажеттi тауарлар немесе өнiмдер өндiру немесе өңдеумен айналысатын компаниялар, сондай-ақ кез келген банктік қызметпен айналысатын компаниялар, сондай-ақ ауруханалар мен мектептер мен колледждер сияқты маңызды салаларда ереуілге және пикетке қатысуды қоса алғанда, барлық митингтерге, демонстрацияларға және топтық іс-қимылдардың басқа да түрлеріне тыйым салынады. No 6 Жалпы бұйрық Филиппиннің қызметіне шетелге жіберілгендерден басқа, мұндай адамға осындай қаруды сақтауға, иеленуге немесе алып жүруге тиісті түрде рұқсат етілмеген жағдайда, ешкім өзінен тыс жерде қару ұстауға, иеленуге немесе алып жүруге болмайды.