Кіріспе

Людовик IX мен Англияның ағылшын-француздық қақтығысы Сентонж соғысы 1242 және 1243 жылдар аралығында болған феодалдық династиялық қақтығыс болды. Ол король Людовик IX-тің ағасы Альфонс, Пуатье графы және Люсиньянның Х Гю, Тулузаның VII Раймонд және Англияның Генрих III-ін қолдаған Капеция күштеріне қарсы болды. Соңғысы әкесінің билігі кезінде жоғалған Анжиу иелігін қайтаруға үміттенді. Сеньонж - Францияның батыс орталығында орналасқан Сентс маңындағы аймақ. Бұл қақтығыс Луидің Пуатудағы вассалдары оның ағасы Альфонстың Пуату графы болуына наразы болғандықтан, оның орнына ағылшын королінің ағасы Корнуоллдың Ричардқа берілгенін ұнатты. Француздар Тайльбур шайқасында ағылшындықтар мен көтерілісшілерді жеңілдетіп, күресті Сент-Сейде қоршауда аяқтады. Луи Тулузиандықтарды берілуге мәжбүрледі. Ол Генрихке Гвиеннаны асыл ниетпен қайтарып берді және одан әрі бейбітшілік орнату үшін, ол крест жорығына аттанды. Бұл шайқас 1294 - 1303 жылдардағы Гаскон соғысына дейін ағылшындар мен француздар арасындағы соңғы ірі қақтығыс болды. Соғыс Генридің Англия королі Иоанн I-нің тұсында жоғалған Анжив империясын қалпына келтіру үміттерінің аяқталғанын жариялады және Англияда екінші барон соғысына тұқым септі, бұл қаржының ысырапқа келуі мен барондардың патшаға деген наразылығының артуына байланысты, олардың көзқарасы бойынша оның тираникалық жолдары (Магна-Картаны елемеу арқылы) және соғыста оның қабілетсіздігі.

Феодалдық бүлік

Бұл оқиғаның бастауы Франция мен Англия арасындағы жүз жылдық соғыстың алдындағы оқиға болып табылады. Бұл қақтығыстың бастауы король Филип Августтың король Иоаннның Францияда, атап айтқанда Пуатьеде иеленген жерлерін тәркілеуінен туындады. Джонның екінші үлкен ұлы және Генрих III-нің ағасы Ричард, Корнуолл графы, Джон қайтыс болғаннан кейін Пуатье графы болғанмен, бұл тек номиналды. Франция королі Людовик VIII Филипп Августтың ұлы, оның орнына титулды өзінің екінші үлкен ұлы Альфонс де Пуатьеге берген. Алфонс өзінің феодалды иелігін 1240 жылы 18 жасқа толғанға дейін алуға рұқсат етілмеген. 1241 жылдың маусым айында Людовик VIII ұлы Франция патшасы Людовик IX Анжудағы Саумерде жалпы сот өткізді және ағасы Альфонс, жасы жеткеннен кейін, титул иеленуге дайын екенін жариялады. Бұл жағдайда Альфонс провинцияның иелерінің құрметін алды, тіпті олардың ішіндегі ең күштісі Хью Лузиньян. Хью Поитуда бірнеше жерлерге ие болды, оның ішінде Лузиньяндағы отбасылық бекінісі, Монтрейль Бонниннің замогы және ең бастысы, Марке графлығы. Лузиньян Аквитанияның жүрегінде, Франция мен Англия патшалықтарының бірінен соң бірі астаналарынан алыс автономияның ұзақ дәстүріне ие болды. Сондықтан лазиньяндықтар Капеция билігін қабылдамады. Ангулемдік Изабелла, Генрих пен Ричардтың анасы, қазір Хьюдің жұбайы, оның ұлының ресми түрде алған атағын алмағаны үшін әсіресе ренжіді. Пойтевиннің басқа да бірнеше иелерімен бірге Хью Капетия корольдік отбасының үнемі өсіп келе жатқан демоны үшін автономияның жоғалуын қабылдай алмады, сондықтан Пойтевиннің дворяндары Капеттің үйіне қарсы конфедерация құрды.

Капеция реакциясы

Капеция отбасы бірден әрекет етті. 1242 жылы 5 қаңтарда Пуатье графы Альфонс Пуатье абыройының барлық мүшелерін Пасха мерекесіне шақырды. Адал иелері мен адал емес, бірақ Лузиньянның жаулары осы шақыруды қабылдады. Оның анасы Кастилияның Бланкасы барондық көтерілістермен күресіп, 1226 жылдан бастап патша істерін "baillistre" (феодалдық құқықта мұрагерді қорғаушы) атағымен жүргізгенімен, Людовик IX ағасына көмекке барып, Ла Марке графлығын күшпен басып алуға шешім қабылдады. Сәуір айында Людовик Чинонда кейбір замандастарының бағалауы бойынша шамамен 50 000-ға жуық күш жинады. 9 мамырда ол Лузиньянның бекінісі Монтрейль Бонниннің қамалына қарсы аттанды. Көптеген бүлікші қамалдарды басып алғаннан кейін ол Сент-Эс-Карлға қарай бет алды. Бұл Генрихтің Францияда жүргізген алғашқы соғысы емес, өйткені ол 1230 жылы Францияға экспедицияны басқарған болатын, алайда Генрих соңғы соғыстың салғырт нәтижелерін жою үшін Хью қажетті қолдау көрсететіндігіне сенімді болды. Төменгі Пуатуды жаулап алуды аяқтаған кезде, ол 16 шілдеде Сент-Луиге соғыс жариялады. 20 шілдеде француз армиясы Тайльбурға келді, онда сөзсіз қақтығыс болды.

Тайльбур шайқасы

Генрих Тонай-Шаранға шілде айының ортасына дейін жетті, ал Людовик Таиллебургтің солтүстігіндегі Сен-Жан-д'Анжелиге көшті, әскерлер Таиллебург коммунасында орналасқан Шаренте өзенінің арғы жағындағы көпірге жетуге ниетті. Генрих пен Хью өз әскерін өзеннің батыс жағалауындағы Сент-Джеймс ауылының маңында орналастырды және көршілес далаға қоныстанды, ал Людовик Тальбурдың иелері Джеффри де Ранконның бекіністі шатырына қош келдіңіз. Генрих Тальбур көпірінің сол жағалауын қорғау үшін алдын ала қарауыл жіберуге шешім қабылдады, бұл әрекет 21 немесе 22 шілдеде кейбір француз әскерлерімен өткір кездесуге әкелді. Луи бұл ұрысты жалғастыруға шешім қабылдады және бүкіл француз армиясымен толық шабуылға түсті. Француздардың агрессивті шабуылдары жеңіске жетті және ағылшын патшасы бүлікші барондармен бірге оңтүстікке қарай Сент-Эс қаласына қашты. Сент-Эсден солтүстікке қарай ұзаққа созылған жауынгерлік ұрыс болды, алайда ағылшындар түпкілікті жеңілді. Луидің ағылшын әскерінен аз адам қаза тапты, бірақ оның әскерін қиратып кеткен дизентерия эпидемиясымен күресуге тура келді. Бұл Луи мен оның адамдарын тамыз айына қарай Парижге қайтуға мәжбүр етті.

Францияда көтерілістің шешілуі

Сент-Сенс қоршауынан кейін үмітсіз жағдайға тап болғанын мойындаған Хью 24 шілдеде Людовикке берілді. Феодалдық бүліктің шешілуі Хью үшін апатты болды. Оның Пуатье қалашықтарын Альфонс Пуатье тәркілеп, қайта қаруландырып, сатып жіберді. Ол өзін одан әрі қорлап, әйелі мен үш ұлымен бірге жылап, Луиге келіп, оның алдында тізе бүгіп, кешірім сұрады. Рамонның өкінішіне орай, Фуа графы Роджер IV және Рамонның вассалы оның соғыс күш-жігеріне қарсылық көрсетті, ол Рамонмен өз соғысын жүргізді және тек патшаға мойынсұнды. Бұл Луиге әскерді ұйымдастырып, екіге бөліп, қолға түскен қалаларды қайтарып алуға уақыт берді. 30 қарашада патшамен соғыс аяқталды. Роджермен соғыс 1243 жылдың қаңтарына дейін жалғасады және Реймондтың тағы бір жеңілісімен аяқталады. Ремонд өзіне бағындырған екі қаладан бас тартуға мәжбүр болды және Монтаргистегі патшаның кешіріміне алмасу үшін катарлық ересектермен күресуге уәде берді.

Ла-Рошельдің блокадасы

Аквитания мен Гаскониядағы жерлерін толық басып алуды болдырмау үшін соңғы үмітсіз әрекетте Генрих француз әскерлерін оңтүстікке қарай жүріп кетуден алаңдату үшін теңіз арқылы Ла-Рошель порт қаласын блокадаға алды. Блокаданың нәтижесі көп жағдайда шешілгендіктен, ол сәтті болмады. Генрих жаңа одақтастар іздеді. 1243 жылдың қаңтар айында Генрих Францияда иелік еткен жерлерін қайтарып алу үміттерінің аяқталғанын хабарлап, қасиетті Рим императоры Фредерик II-ге хат жолдады. 12 наурызда Генрих Луиден бес жылдық бітімгершілік туралы сұрауға мәжбүр болды.

Франция мен Англия келісімге келді

1 тамызда Понста бітімге қол қойылды. 1259 жылы 4 желтоқсанда Парижде Англияда екінші барон соғысы басталуы қаупі төнген кезде тұрақты бейбітшілік орнады. Бастапқыда Генрих Францияда ата-бабаларының аумағына құқықтарды беруден бас тартты, алайда Людовик Генриге Гвиеннаны қайтарып берді, өйткені бұл асыл жест оған Англиямен ұзақ уақыт тыныштық орнатуға мүмкіндік береді деп ойлады, өйткені ол 1248 жылы Жетіінші крест жорығына қатысуға көбінесе мүдделі болды және өзінің патшалығындағы істі қолдауға тырысты. Келісімге қол қою арқылы Людовик пен Генрих Капеция мен Плантагенеттер арасындағы ғасырлар бойы жалғасқан Францияның Филип Август басып алған Англияның Генрих II мұра еткен жерлерге қатысты қақтығысты аяқтады. Осы мәтін бойынша Генрих III Нормандия, Анжу, Турэйн, Мэн және Пуату туралы өз талаптарынан бас тартты; Керісінше Людовик IX оған екі жыл бойы 500 салт аттыны ұстауға қажетті соманы, сонымен қатар Агенайдың табысын және Лимож, Кахор және Перигу епархиясындағы өз иеліктерін берді. 1259 жылы 10 ақпанда келісімді алғаш рет Корнуолл королі Ричард ратификациялады. 17 ақпанда ол Вестминстерде корольдің атынан прокурорлармен ратификацияланды, ал 4 желтоқсанда Симон V де Монфорт пен Англияның Элеонорасы да келісімді ратификациялады. Ақырында Генрих 4 желтоқсанда Францияға Луиге құрмет көрсету үшін келді, осылайша бәсекелестікті символдық түрде аяқтады. Кейіннен екі патша арасында күтпеген және жанды достық пайда болды, кейінірек Людовик Генриге Мысыр сұлтаны берген филді ұсынды. Ол сондай-ақ Генридің феодалдық әміршісі ретінде Оксфорд ережелерін жойған папалық бұқаны ратификациялады және өзін Англиядағы корольдік прерогативтің берік қолдаушысы деп жариялады. Бұл кезеңде екі патшалық арасындағы көптеген қақтығыстар мен шайқастар болды, мысалы 1202-1214 жылдардағы ағылшын-француз соғысы және Бувин шайқасы.