Кіріспе

Қаңқа шаян (Malacochersus tornieri) - Testudinidae туысына жататын жалпақ қабықты қаңқа шаян түрі. Бұл түрдің жергілікті мекені - Танзания мен Кения. Солтүстік Замбияда да шағын популяциялар бар. Оның жалпы атауы - қабығының жазық пішіні.

Этимология

Түрлі атаулары - торниери және жалпы таралған атаулары - Торниейдің тортысы - неміс зоологы Густав Торниеге арналған.

Таксономия

Malacochersus tornieri - оның тұқымдасының жалғыз мүшесі. Басқа торғайлардың көбісінің қабық сүйектері қатты болса, панкель торғайдың қабық сүйектері көп ашылулармен, оны басқа торғайларға қарағанда жеңіл және серпінді етеді. Оның қабығының артқы жағында сүйек құрылысының қалған бөлігінен ерекшеленетін қатты сүйектелген түйін бар. Қаптамасы (жоғарғы қабығы) қоңыр түсті, әр қабықтың әр жағында қара түсті сызықтар сәулеленіп тұрады, бұл табиғатқа тән құрғақ ортада қиялды жасыруға көмектеседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Шығыс Африканың түрі, М. tornieri Оңтүстік Кения мен солтүстік және шығыс Танзанияда мекендейді. Ол теңіз деңгейінен 30 метрден 1800 метрге дейін 100 - 6000 футқа дейін құрғақ тікенді бұталар мен саваннадағы таслы тау беткейлерінде (копджес деп аталады) кездеседі. Түрлер Сомалидің Масай флористикалық аймағында мекендейді, бұл құрғақ жартылай шөл, биік жерлердегі Акация Коммифора бұталы алқаптары мен Брахистегия орманды алқаптарымен сипатталады. Ол кристалды жертөледегі кішкентай тауларда, төменгі биіктіктегі құрғақ саваннада кездеседі.

Экология және мінез-құлық

Паникескейлер оқшауланған колонияларда өмір сүреді, көптеген адамдар бір копьеде немесе тіпті жарықшақта тұрады. Жас балапандар ұрықтан шыққаннан кейін дербес болады. Жабайы және тұтқындағы даналар жиі күндіз болады және олар қыстап жатқан жоқ сияқты, бірақ олар ең ыстық айларда жазық тастардың астында тұрып қалуы мүмкін деген мәліметтер бар.

Қауіп-қатерлер мен қорғау

Қалыңдық тасбақасы үшін ең үлкен қауіп - тіршілік ортасының жойылуы және жануарлар саудасының оны шамадан тыс пайдалануы. Бұл торғайдың аз көбеюін ескере отырып, жойылған популяциялардың қалпына келуіне ұзақ уақыт келуі мүмкін. Коммерциялық даму панкельді торталардың қолайлы мекендеу аймағын азайтады, бұл қазірдің өзінде кең таралған да емес. Кенияда бұқалар егіншілікке айналу үшін тікенді бұталарды тазартудан, ал Танзанияда ешкілер мен ірі қараны асыра жайылудан қауіп төндіреді. Панкек тортасы IUCN Қызыл тізімінде өте қауіпті деп саналады және құрып бара жатқан жабайы фауна мен флора түрлерінің халықаралық саудасы туралы конвенцияның (CITES) I қосымшасында көрсетілген. 1981 жылы Кения Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрі жазбаша рұқсат бермеген жағдайда, кеспекенішті тасбақаны экспорттауға тыйым салды. Танзания бұл түрді 1974 жылғы Жабайы табиғатты қорғау (Ұлттық ойын) бұйрығы бойынша қорғайды және ол Серенгети ұлттық паркі ішінде қорғалады. Еуропалық Одақ 1988 жылы қызанақ торнайының импортын тыйым салды, бірақ Еуропалық Одақ мүшелерімен сауда жалғасуда, бірнеше ел бұл түрді импорттау туралы мәлімдеді. Қалыңдық тасбақасы тұтқында өсірілді және қазір Еуропаның зоопарктарында үйлестірілген өсіру бағдарламасының тақырыбы болып табылады.