Кіріспе
Далгарвен Милл Шотландияның Солтүстік Айрширдегі Гарнок аңғарында, Килвиннгке жақын жерде орналасқан. Онда Айрширдің ауылдық өмірі мен киімдер мұражайы орналасқан. Су диірмені бірнеше жыл бойы толығымен қалпына келтірілді және оны тәуелсіз Далгарвен диірмені тресті басқарады. Далгарвен ауылы негізінен А737 негізгі жолын салу кезінде жойылған, бірақ диірмен ғимараттары сақталып қалды және туристік аттракцион және білім беру ресурсы ретінде ашық, ол Айрширдің ауылдық өмірінің мұражайы ретінде жергілікті тарихын түсіндіреді. Айрширде өте аз диірмендер қалды және бұл - ежелгі өнеркәсіптік алаңның және дәстүрлі әлеуметтік кездесу орнының заманауи рөлін көрген соңғы диірменшінің отбасының көрегендігіне байланысты сақталған мысал. Кейбір ғимараттар антиквариат дүкені ретінде пайдалануға берілді, басқалары әлі де тұрғын үй ретінде пайдаланылады, ал кейбіреулері зауыттың кешенін көруге келетіндердің тәжірибесін жақсартуға арналған пайдалануларға айналдыру процесінде. Фергюсон отбасы, соңғы диірменнің ұрпақтары, әлі күнге дейін мұражайдың жұмысына қатысып, барлық еріктілер болып табылатын қамқоршылар кеңесімен жұмыс істейді. Тегін үй Ұлттық қордың немесе Шотландия мұражайының құрамына кірмейді; дегенмен ол төрт жұлдызды Айрширдің туристерді қызықтыратын жері болып табылады.
Далгарвен диірмендерінің тарихы
14 ғасырдан бері Гротхолмның осы жерінде Килвинг абатшылығының монахтары құрған диірмен болған. Алғашқы диірмен - жүн мата шығаратын диірмен. Бұл жерде өзен жағасындағы тоғандарда торлау жұмыстары жүргізілді, бұл процесс өсімдік талшықтарын, әсіресе, шөп талшықтарын өндірудің бір кезеңі болып табылады. Бұл суға зығыр, джута немесе қымыз сияқты өсімдік сабақтарын батырып, оларды біраз уақыт бойы суға батырып, талшықты сабақтың басқа компоненттерінен босатуды қамтиды. Сосын талшықтардан зығыр және басқа да бұйымдар, мысалы, банкноттар үшін қағаз, арқан және т.б. Қазіргі диірмен 1614 жылы жүгері диірмені ретінде тұрғызылған және 1880 жылы өрттен зақымдалғаннан кейін қайта салынған. Гарнок өзенінің суы 6 метр диаметрлі дөңгелекті қозғалтады, ол француздық ұсақталған диірмендерді құйма темірден жасалған дөңгелектер арқылы айдайды. Астықтың дәстүрлі әдістерін көргенде, онымен танысуға болады. Темір жолдың дөңгелегі мүмкіндігінше дөңгелектің дөңгелегі, шлюз және т.б. ағаш бөлшектерін алмастырудан кейін, диірменнің машиналарын толықтай жаңартудан кейін айналады (2006 ж. 9 ж.). Тегіннің жарысы, лейт немесе лада тегіннің тиімді жұмыс істеуі үшін маңызды болды және ол арнайы қолөнер болды; Лейтрейт Галстон, Шығыс Айрширдің маңындағы Лудун Кирк зиратындағы қабірге жазылған. Гарнок өзеніндегі бөгет абайлап орналастырылған және бір-бірімен бекітілген тас тастан тұрады, бұл диірменге жақсы сумен қамтамасыз ететін диірменді құрастырады. Бұл бөгет осы жерде Гарнок өзені арқылы өтетін табиғи бөгеттің үстінде салынған, оның бар болуын Килвинн аббатшылығының монахтары мұқият пайдаланды, олар диірменге арналған жерді таңдады. Бұл бөгеттер (әсіресе қатты жыныстар тораптары) өзенді кесіп өтетін бірнеше нүктеде кездеседі және олардың көбі басқа жерлерде бөгеттердің негіздері ретінде пайдаланылды, мысалы Анник өзеніндегі Каннингэмхед Миллде де болды. Көптеген диірмендердің ерекшелігі - жазғы ыстық күннің әсерінен дөңгелекті көлкелеу үшін ағаштар мен басқа да құрылыстар болған. Мұның себебі - дөңгелек айналып жатқан кезде ағаш бөлшектері кептіріліп, бүгіліп, бүкіл құрылымға үлкен қысым түсіріп, оны пішіннен шығарып, бөгеттерде сынықтар пайда болды. Далгарвенде дөңгелек бастапқыда ағаштармен бірдей мақсатқа қызмет еткен биік қабырғалармен қоршалған. Далгарвен дөңгелегі - бұл төменгі төсек, онда су дөңгелектің диаметрі немесе биіктігінің төрттен бірінде дөңгелекке соқтығысады және ол сағат тіліне қарсы айналады. Әрбір бөтелкенің сыртқы шетінде "құрбандық тақтасы" болады, егер оның астында қандай да бір зат қатып қалса, ол үзіледі. Бұл өте маңызды, өйткені дөңгелектің кенеттен тоқтауынан пайда болатын қысым мен тартылыс әртүрлі тіректерге және ұнтақтау кезінде қолданылатын елеулі массасы мен импульсі бар ұнтақтау тастарын айдау үшін елеулі зақымдануға әкелуі мүмкін. Бұл кезде дөңгелектің ағаштан жасалған қораптарын ұстап тұру үшін темір тіректер қолданылған. Ағаштан жасалған үлкен тіректі ұсақтап тұрған жарғыш тастарды диірменнің ішінен көруге болады. 1940 жылдары Далгарвендегі диірменші дөңгелекті сұйық қышқыл батареяларда сақталатын электр энергиясын өндіру үшін қолданды. Қазіргі уақытта (2006) зауыттың қамқоршылары "жаһандық ойлау, жергілікті әрекет" негізінде зауыттың ғаламдық жылынуға қосқан үлесін өтеу үшін электр энергиясын өндіру үшін дөңгелекті пайдалану мүмкіндігін қарастыруда. Бұл үйдің ерекше құрылымы бар, ол оя салатын құсқұйрықтарды тарту үшін жасалған, олар жем-шөппен қоректеніп, астық пен басқа да азық-түлік қоймаларын үнемі тартымды ететін зиянкестерді бақылауға көмектеседі. Бұл диірменнің ерекшелігі - терезелердің саны салыстырмалы түрде аз. Бұл тек қана практикалық тұрғыда болуы мүмкін, бірақ тым жоғары "терезе салығын" төлеуден аулақ болу қарастырылуы мүмкін. Терезе салығы алғаш рет 1696 жылы Англияда Вильгельм III билік құрған кездегі монеталарды кесу мен жинауға байланысты алтын мен күміс тапшылығын өтеу шығындарын өтеуге алынды. Шағын пәтерлер үшін 2 шиллинг, он терезеге дейін ғимараттар үшін 6 шиллинг, ал жиырма терезелі ғимараттар үшін 10 шиллинг мөлшерінде белгіленді. Үйлер де бұдан босатылған. Ол үйдегі терезелердің санына негізделген және үлкен сарайларда көптеген терезелер жабылып, мысалы, Шотландияның Айршир қаласында орналасқан Лудун қасарындағы терезелер жабылып қалған. 1851 жылы ол күшін жойып, тұрғын үйлерге салынатын салықпен ауыстырылды. Бастапқы шөпшекті жән...
"Тирлаж" және Айрширдің диірмендері
Тирлаж - феодалдық заң, оның негізінде лард (болыс) өзінің жерінде тұратын барлық шаруаларды астық тартуға мәжбүрлей алатын. Сонымен қатар, олар диірменге жөндеу жұмыстарын жүргізуді, құдық пен бөгетті күтіп-ұстауды, сондай-ақ жаңа диірмен тастарын жерге жеткізуді де атқарды. Алғашқы жолдардың ені "іріңке" деп аталатын ағаштан жасалған білікпен жасалған диірменнің екі жағында кем дегенде екі адамның болуымен анықталды. Тирлаж заңы 1779 жылы 1885 жылғы OS картасымен жойылған. Мысалы, Ламброутон көліндегі Ламброух диірмені Ламброутонның шағын фермаларына қызмет етті және тас қирағаннан және басқа да белгілерден басқа, ол мүлдем жоғалып кетті.
Ауыл өмірінің мұражайы
Үш қабатты астық қоймасы 1985-1987 жылдардағы негізгі қалпына келтіру кезеңінде Айрширдің кең көлемді ауыл шаруашылығы мен тұрмыстық естеліктерін жинау үшін қайта жаңартылды, бұл Дальгарвеннің өнеркәсіптік ауылшаруашылық қауымдастығының өзін-өзі қамтамасыз етуін көрсетеді. Көрмеде егінді орау, оны астыққа шаю, орақ және ауылдың теміршілері бейнеленген. Ескі ғимаратқа антиквариат дүкені, кофехана тамақ пен тағам ұсынады, ал Гарнок өзенінің жағасындағы алғашқы диірмен дамытылуда.
Гарнок өзені
Ғасырлар бойы Гарнок өзені бұл диірменнің жұмысына қозғаушы күш берген. Құрғын суды сумен толтыру үшін су бұрмасы мен диірменді орнату керек.
Дәнекерлеушінің ішкі көрінісі
Өрмекші ғимараттарының ішкі бөлмелері толығымен қалпына келтірілді.
Көрме аймақтары
Өрменің жоғарғы қабаты орта және жұмысшы сыныптарының үйлеріндегі Виктория дәуіріндегі көріністерді қайта жаңғыртқан бөлек аумақтарға бөлінеді.
Киімдер коллекциясы
Бұл зауытта әртүрлі өмір салтынан шыққан киімдер мен киімдердің кең жинағы бар. Ғимараттың бірінші қабаттағы көрме алаңы кең жинақтағы бұйымдарды көрсетуге арналған. Көрмелер тұрақты түрде ауыстырылады. Киімдер жинағы басқа да практикалық мақсаттарға, мысалы, білім беру сапарларына, ашық есік күндеріне және басқа да арнайы мақсаттарға жұмсалады.
Ежелгі ауыл өмірі
Бірінші және екінші қабаттардағы зауытта Виктория дәуіріндегі ішкі бөлмелердің (салон, ас үй және жатын бөлме) қайта құрылуы және ауыл шаруашылығының құрал-жабдықтары, Айршир ақшыл, түйме, багаж, сүт өсіру, жануарлар дүниесі, сақтау ыдыстары, аралар мен тұрақ, квиттер, ертедегі пысқырлар, кір жуғыш машиналар, теміршілердің құралдары және т.б. Коттар үйіндегі жалғыз адам тұратын бөлме қайта жасалды, оған қораптық төсек, балабақша, шұңқыр және басқа да ерекшеліктер, мысалы, Киелі кітап креслосы орнатылды. Әр қабатта қайта қалпына келтірілген диірменнің машиналары (тұмсықтар, ұсату тастары, дөңгелектер т.б.) ашық түрде көрсетіледі. Жергі қабатта - диірменнің қалпына келтіру кезеңдерінің көрінісі. Көрмеде диірменді қалпына келтіру үшін қаншама жұмыс істегені көрсетілді. Темірден жасалған ескерткіш, түрлі ат және трактормен тартылатын аралар, ұсақталатын тас және т.б.
Білім
Мектептерде топтар оқу барысында диірменге барып, мұнда экскурсиялар өткізіп, немесе траст жинақтарында қамтылған көптеген тақырыптар бойынша арнайы баяндамалар тыңдай алады. Өзен жағасындағы серуенде өзен тіршілігі, жабайы гүлдер жайылымдары, биологиялық әртүрлілік, география, геология және т.б. сияқты түрлі зерттеулерге көптеген мүмкіндіктер бар. Су доңғалағы тұрақтылықты зерттеуге назар аударады.
Кескіндеме тастары мен сақиналары
Далгарвенде Айрширдің атақты антикварі Джон Смит жазған, тостаған мен сақина белгісі тасы деп аталатын петроглиф түрі бар. Өкінішке орай, тастың нақты орналасқан жері белгісіз; алайда оның көшірмесі өндірілді және диірменнің аумағында қойылады. Қақпақ пен сақина белгісі қойылған тастардың мақсаты белгісіз. Тас үстіне салынған ою-өрнектер 6000 жыл бұрын, неолит немесе қола дәуірінде жасалған. Бұл Далгарвен үлгісі кәбілдері мен жалғаулары бар, бірақ сақиналары жоқ ерекше. Көбінесе орталық тостағанның айналасында беске дейін концентрикалық сақиналар кездеседі.
Қалдықтар
Өзенде кейде қазбаланған ағаш жарғақ тамыры мен дің іздері бар қазылмалы тас тас тас табылған. Бұл өсімдіктер өздерінің қазіргі туыстарына қарағанда бірнеше метрге дейін өскен, бірақ бұрын жойылып кеткен өсімдік түрлерін бейнелейді. Миллиондаған жылдар бұрын бұл өсімдіктер жылы және қонақжайлы климатта өсіп, Шотландияның көмір кендерінің көп бөлігін пайда етті.
Өзен жағасындағы серуен
Келушілер өздеріне уақыт бөліп, Гарнок өзенінің жай ағысымен қалыптасқан таза табиғаты арқылы серуендеуі керек. Көктемде жабайы гүлдер жайылымдары ең жақсы көрінеді, ал жазда өзен жағасында тұрып, құйрық, қарлығаштар, балықшы және басқа да жабайы жануарларды бақылап жүріңіз. Бұл жерде қоғамдық орман өсіріледі. Өзеннің қиыршықты төбесі диірменшілер үшін маңызды табыс көзі болды, өйткені олар мұнда қиыршық тас өндіруге толық құқықты иеленді, ол әртүрлі шаруашылық және бау-бақша мақсаттары үшін сатылды. Бұл шалғындарда әсіресе, бұрын балалардың демалыс кезінде жейтін, петрушканың туысы - пигнут (Conopodium majus) мол. Егер өсімдікті қазып алып, картоп тәрізді шағын құрылым табылса, оны шикі жегенде, аздап жаңғақтай дәмді болады. Ол салаттар үшін коммерциялық түрде қол жетімді. Сулы тамшылы шөптер ылғалды жерлерде жақсы өседі және шөптің аты айтып тұрғандай, оны жалғыз қалдырған дұрыс. Көптеген аймақтарда майлы балық (Petasites hybridus) ірі жапырақтары кездеседі. Оның атауы базарға арналған майды орау үшін жапырақтарды қолданған кездегі жабысқақ пленка немесе арзан қағаз болғанға дейінгі күндерді еске салады. Су рагворт (немесе Сарацен рагворт) (Сенеционың бір түрі) - өзен жағасында биік тұқымдас өсетін енгізілген өсімдік. Ол Гарнокқа жиі кездеседі, ал қазіргі уақытта басқа жерлерде өте сирек кездеседі. Гималай бальзамы немесе полиция қызметкерлерінің қалқандары тағы бір таныстыру, бірақ ол жалпы. Үлкен шұңқыр өз әсерін тигізе бастады. Бұл өсімдікті ешқашан ұстамауға тиіс, өйткені оның шырыны теріге қатты іріңді және таң қалдырады. Айршир өзендері тресті - жергілікті қорғау қайырымдылық ұйымы, олар Айрширдегі инвазивті арамшөптерді тиімді бақылауда және жақын арада Гарнок және Солтүстік Айрширдегі басқа да өзендердегі алып шөптерді жоюда. Трасттың жұмысы туралы қосымша ақпаратты олардың веб-сайтынан алуға болады www.trust.org. Айршир өзенінің сенімділігі. Стьюарт гүлдері немесе қызғылт қызыл шұбар (Claytonia sibirica) ылғалды жерлерде көп кездеседі. Бұл жерде оның ақ немесе қызғылт гүлдері бар, бірақ Стюарттонға жақын жерде ол әрқашан ақ болады. Бұл тұқым алғаш рет Виктория дәуірінде Стюарт ауданында ақ түсті сорт ретінде танымал болған, ал кейін танымал болған қара түсті сорт басқа аймақтарға тараған. Далгарвен, көрініп тұр, ақ гүлдің үстемдік аймағының шетінде. Далгарвен - құс вишнисінен өсетін кесуші пішеннің (Taphrina padi) желкесінің жалғыз белгілі орны. Өзен жағасындағы шырша ағаштарын кесу әлі де жалғасуда. Алдерлер ылғалды топырақта жақсы өседі және аз қоректік заттарға бейімделген, өйткені олардың тамырларында азотты бекітетін бактериялар бар, олар топырақты бауыздар мен басқа да балдыршалар сияқты байытады. Ағаш өңдеу зауытының маңында өсетін көптеген шұңқырлар "көрнекі әсер" үшін отырғызылмаған, олар егіндіктер, ал ағаш құрылыс пен қоршау үшін пайдаланылған. Ұнтақ жасаушы машиналар үшін, әсіресе су дөңгелегінің қозғалтқыш дөңгелектерінің тіректері үшін бу немесе шырша ағашын қажет етті. Айрширдің ландшафты соңғы бірнеше жүз жыл ішінде қаншалықты өзгергенін жалпыға бірдей түсіну қиын, өйткені тіпті 1760-70 статистикалық есепте "аулада ағаш немесе тоғайлар жоқ еді; бәрі жалаңаш және ашық болды".
The Stewarton flower or pink purslane (Claytonia sibirica) is common in wetter areas. It has white or pink flowers at this site, but closer to Stewarton it is almost always white. It seems that it was first introduced as a white variety in the Stewarton area in Victorian times and the common pink variety, introduced later, spread to other areas. Dalgarven, it seems, is on the edge of the white flower zone of dominance. Dalgarven is the only known site for the pocket plum gall (Taphrina padi) which develops on bird cherry. Coppicing of the riverside alder trees is still carried out. Alders grow well in wet soils and are specially adapted for the low nutrient conditions through having large root nodules containing nitrogen fixing bacteria which enrich the soil in the same way as clover plants and other legumes. The many hedgerow trees in the vicinity of the mill were not planted by farmers for 'visual effect', they were crops and the wood was used for building and fencing. The miller needed beech or hornbeam wood for mill machinery, in particular the cogs on the drive wheels from the waterwheel. It is not generally appreciated how much the Ayrshire landscape has changed its character over the last few hundred years, for even in the 1760 70 Statistical Account it is stated that "there was no such thing to be seen as trees or hedges in the parish; all was naked and open".
Ауылда серуендеу және Сустран велосипед жолы
Өрмекханадан шығатын жолдарды сипаттайтын бірнеше буклеттер қарапайым ақы төлеп беріледі. Ирвин мен Ларгстан Глазгоға дейінгі Сустран велосипед жолы жақын жерде жүреді және велосипедшілер көбінесе тағамды татып, Блэр иелігінен өтіп, содан кейін Клайд Мюршиль аймақтық паркі арқылы ескі Локвинок темір жолымен Джонстоунға, Глазгоға немесе Килмаколмға дейін барады. Дуск-вода Гарнокқа Далгарвенде қосылады және Айрширдің ең қызықты табиғи қызығушылықтарының бірі - Дуск-Глендегі Клейвс-Коув үңгір жүйесі Кокензи және Аушенскейт фермалары арқылы жаяу жүріп бара алады.
Геокешинг
Геокешингтің танымал ойын-сауығы табиғатқа серуендеуде жасырын кэшпен бейнеленеді, онда келушілердің пікірлері үшін журнал кітабы және "бір нәрсені алып, бір нәрсені қалдыру" бар. Толық қатысу үшін GPS қажет, Geocaching веб-сайтына кіріп, қызықты (әдетте ауылдық) жерлерге баруды ұнатады.
Блэр үйі
Жақында ғана Бортвик отбасының үйі Блэр Хаус жақын жерде орналасқан және көптен бері жұртшылыққа оның аумағына кіруге рұқсат беретін дәстүрі бар. Бұл үй Шотландияда бір отбасы 2012 жылы сатылып кеткенге дейін бір үйді ең ұзақ уақыт жалғастыра тұрып келген үй деп айтылған.