Кіріспе
Аббасидтер арасындағы азаматтық соғыс ұрысы Бұл Рей шайқасы (көптің бірі) 811 жылы 1 мамырда екі ағайынды әл-Амин мен әл-Мамун арасындағы Аббасидтер арасындағы азаматтық соғыс ("Төртінші фетна") аясында өтті.
This Battle of Rayy (one among many) was fought on May 1, 811 AD as part of an Abbasid civil war (the "Fourth Fitna") between the two half brothers, al Amin and al Ma'mun.
Себептер
Халифа Харун әл Рашид (екі ағаның әкесі) өзінің өлімінен кейін Халифатқа мұрагерлік үшін екеуінің арасында күрес болатынын болжаған (христиан монархияларында қолданылатын тұңғыш туылған мұрагерлік түсінігі исламда кең тараған емес). Осылайша ол әл-Аминнің Аббасид халифалығын өлгенше билеп отыратынын, ал әл-Мамун Шығыс Ирандағы Хурасан провинциясының вице-падишасы ретінде әрекет еткенін жарлық шығарды. Ал Мамун немесе оның бір ұлы әл-Аминнің орнын басып, халифа болады. Ал оның орнын әл-Амин таңдаған адам алады. Әрине, мұндай жоспар жақсы ниетпен жасалғанмен, ол сәтсіздікке ұшырайды. Екі ағайынды да өздерінің уәзирі Фадл ибн әл-Раби мен Фадл ибн Сахлдың ықпалына ұшырап, билікті өздеріне алуға тырысты. Ал Амин өзінің өлімінен кейін ұлдары халифалық билік жүргізетінін мәлімдеді, тіпті ағайындыларды келісімге байланыстыратын құжаттарды қасиетті Мекке қаласынан тартып алды. Әл-Мамун бұған қатты ашуланып, соғысқа дайындалды. Оның уәзирі Загрос және Эльбурз таулары арасындағы Реяның негізгі шекаралық бекінісін қорғауға күш жіберді. Осы аралықта әл-Амин ағасын жою үшін әскерін жіберді, ол Бағдадтан 811 жылы 14 наурызда кетті.
Басшылар
Әл-Амин әскерін (оның ішіндегі көптеген тайпалар бөлініп) Харун құлатып жіберген Хурасанның бұрынғы губернаторы Али ибн Иса ибн Махан басқарды. Әл-Мамун әскерін персиялық ақсүйек Тахир ибн Хусейн басқарды. Ол халифатқа номиналды вассал болған көптеген таулы әмірліктердің біріне дәулеті бар еді.
Күштердің мөлшері
Әлидің әскері "ең көп және ең жақсы жабдықталған" болды, олардың саны 50 мыңға жетіпті. Тахирдің құрамында ең болмағанда 5 мыңға жуық сарбаз бар еді, бірақ оның құрамында ат әскерінің саны көп болды, ал Әли көбінесе жаяу әскерге сүйенді.
Шайқас
Егер ол Рейдің қабырғалары ішінде қалып, қоршаудан қорғануды таңдаса, азаматтар өз күшінен құтылу үшін не істейтініне қорқып, Тахир өз әскерін Бағдадқа қарай жол бойымен бастап, жолыққыштар көзге түсіп қалғанға дейін бастап жүрді. Бір түнгі тыншылданғаннан кейін Әлидің әскері алғашқы шабуыл жасады, содан кейін қысқа мерзімді бітімге келіп, сәтсіз келіссөздер жүргізілді, онда Тахирдің елшісі Әлиге әл-Амин бұзған салтанатты келісімдерді еске салды. Содан кейін негізгі шайқас басталды, 700 Хорезмдіктерден тұратын найзағайшылармен қамтамасыз етілген найзағай шабуыл жасағы Әлидің әскерінің орталығын талқандауға жіберілді, мүмкін болса, оның командалық құрылымын жояды. Бұл тәсіл өте тиімді болды, ол тез арада Әлидің өліміне әкелді. Оның қалай қайтыс болғаны толық анықталмаған; бір нұсқада ол Таһирдің Бухаралық садақшыларының шабуыл алдында жіберген жебе дауылдың құрбаны болған. Басқа нұсқада ол Дәууд Сия ("Қара Дәуіт") атты сарбаздың аттан құлағанын, мүмкін жебемен, бірақ өлтірілмегенін айтады. Тахир ибн әл Таджи (басшы Тахирмен туысы жоқ) оған жақындап, ол шынымен Әли ибн Иса ма деп сұрады, содан кейін оны жалғыз шайқаста өлтірді. Қай жағдайда да, ол өлтірілсе де, әскері шашырап кетті. Хью Н. Кеннедидің айтуынша: "Рей шайқасы кезеңнің әскери тактикасында бұрылыс болды. Көптеген жаяу әскерлер аз атлы әскердің қолынан жеңілді. Бұл, бәлкім, Ислам соғысының бұрынғы кезеңінде қолданылған үлкен жаяу әскерлердің жойылуы мен кішігірім атты топтардың, я қарулы найзашылар, я ат үстіндегі садақшылардың басымдылығының аяқталуының белгісі болар".
"The Battle of Rayy marked the turning point in the military tactics of the Period. The large infantry army was defeated by a smaller cavalry force. This may have marked the end of the large armies of foot soldiers which were typical of the much earlier Islamic warfare and the superiority of the smaller groups of mounted men, either armored spearmen or mounted archers."
Салдары
Тахир ибн Хусейн өз мүмкіндіктерін мойындап, қосымша нұсқауларды күтпей, өзінің қатерсіз армиясын Бағдадқа алып барды. Бір жыл бойы қоршаудан кейін Бағдад құлап, әл-Амин қаза тапты.