Кіріспе
4346 жол Орта ағылшын аллитеративтік өлеңі Аллитеративтік Морте Артур - 4346 жолды Орта ағылшын аллитеративтік өлеңі, ол Артур патша туралы аңыздың соңғы бөлігін қайта баяндайды. Ол шамамен 1400 жылы жазылған. Ол 15 ғасырдағы Линкольн Торнтон қолжазбасының бір данасында сақталған.
The Alliterative Morte Arthure is a 4346 line Middle English alliterative poem, retelling the latter part of the legend of King Arthur. Dating from about 1400, it is preserved in a single copy in the 15th century Lincoln Thornton Manuscript, now in Lincoln Cathedral Library.
Тарих
"Морте Артур" кітабының авторы белгісіз. Шотландия тарихында Эндрю Винтонский Хухуун ("кішкентай Хью") деп аталатын ақын туралы айтады, ол "Артурдың Грет Гесті, / Гаванедің Аунтирі, / Суэ Сюзанның Пстильльі" [Артурдың ұлы тарихы, / Гавеннің оқиғасы, / Татты Сюзанның да хаты] деп жазды. Бұл "Артурдың жесті" қазіргі кезде "Аллитеративтік Морте Артур" деп аталатын нәрсеге сілтеме болып табылады деп мәлімделген; бірақ Морте Артур Шығыс Мидлендс диалектісінде жазылған сияқты, Хьюшон шотландтық болуы мүмкін және Солтүстік Йоркширдің болуы мүмкін "Сұнжырлы Сьюзанның" қазіргі бар хаттарының диалектісі "Хьюшонның" авторлығына қарсы. Бұл өлең 14 ғасырдың аяғында немесе 15 ғасырдың басында жазылған болса керек. Тек мәтіннің қолжазбалық көзі - Линкольн Торнтон қолжазбасы, оны 15 ғасырдың ортасында Роберт Торнтон жазған, ол қазір жоғалған ескі мәтінді көшіріп алған, ол, болжам бойынша, оңтүстік-батыстағы Линкольнширден алынған.
Мазмұны
Бұл оқиға Джеффри Монмуттың Британия патшаларының тарихының IX және X кітаптарынан алынған. Онда Джеффридің "Төңірек үстел" сияқты шығармаларында жоқ көптеген эпизодтар бар және ақынның басқа да шығармаларын, мысалы Уэйстің "Roman de Brut" немесе Лайамонның "Brut" сияқты "Төңірек үстел" туралы айтылған алғашқы мәтіндерді қолданғанын айтады. Кейбір бөліктерінің қайнар көзі белгісіз, оларды ақын жазған болуы мүмкін. Артурдың басқа да көптеген суреттерімен салыстырғанда, "Аллитеративті Морте Артур" оқиғалардың салыстырмалы түрде реалистік нұсқасы болып табылады. Аңыздарды қоршаған фантастикалық элементтер аз, ал оқиға көбірек Артурдың жауынгер патшалық шеберлігіне бағытталған. Қазіргі Сэр Гевэн мен Жасыл салт аттыдағы рыцарлық міндетке берілген басымдық Морте Артурда практикалық сипатқа ие және жеке адалдығымен көбірек байланысты. Сондай-ақ, Морте Артур Сер Гевэн мен басқа Артурий поэмаларына қарағанда романтика жанрының бөлігі емес, ол уақыт хроникасына көбірек ұқсайды. Онда осы басқа шығармалардың сиқырлылығы мен символикасы аз, Мерлин туралы айтылмаған, бірақ ол әдеби әліпбидегі әдеби көріністі пайдаланады. (Бұл жағдайда, бірақ, армандық аждаһаның (Артурды бейнелейтін) жабайы аңға қарсы күресуі Естер кітабының грек тіліндегі ұзын нұсқаларының біріндегі Мордехайдың арманынан анық алынған.) Артур саяси және кемшіліктері бар билеуші, әңгіме шағын аймақта ғана емес, әрқашан кең Еуропалық жағдайға орналастырылады және бұл Артур басқа нұсқаларға қарағанда анық христиандық. Артурда екі аңыздағы семсер бар, біріншісі Экскалибур (Салибур деп аталады, семсердің бұрынғы атауы), ал екіншісі Кларент, Мордред ұрлаған ресми семсер, ол Артурға Тамар жағалауына жақын жерде өлімге душар етеді. Әңгіменің аллитеративтік нұсқасының әртүрлі стиліне мысал ретінде Мордредті қарастыруды қарастырамыз. Ол басқа өлеңдердегідей тек қана өлеңнің қарақшысы емес, әр түрлі мінез-құлықтарға ие күрделі кейіпкер. Поэмадағы христиандық моральдың басымдылығының бір белгісі - тіпті Мордред 3886-шы жолдың айналасында жылап, өкініп жатқан сияқты. Аллитеративтік Морте әскерлерге қарағанда адамдардың тағдырына көбірек қызығушылық танытады, тіпті Артурдың өзі "ақылды және ізгі патшадан қатыгез, санасыз тиранға" айналады. Жұмыстың перспективасы әдеттегі соғысқа қарағанда Артур аңыздарына қарағанда, ертегідегі "жарасыз геноцидтерге" қатысты аралас реакцияларды көрсетеді. Аллитератив аяқтау рифмасының орнына метрикалық қысымда алитерацияны қолданады, мысалы, "Грете даңқты Құдай Өзінің рақымы арқылы" (ли 4) және "Илиада" мен "Беовульфте" көрінген қысқа, қарапайым сөйлемдердің паратаксис стилі. Томас Малоридің "Артурдың өлімі" (Le Morte d'Arthur) романының көпшілігі Гауэйннің стиліне және француздық аңыз нұсқасына жақын болса да, Малоридің екінші бөлігі, король Артурдың римдіктерге қарсы соғысы, негізінен ертеректегі аллитеративтік жұмыстың аудармасы, бірақ Малори Аллитеративтік Артурдың қайғылы аяғын жеңіске жету аяғына өзгертеді. Малоридің Артур туралы ертегілер жинағының басында осы ертегілерді контекстуализациялау Артурдың ерлік әлеуетін көрсетеді, бұл оның ақырғы құлдырауының ирониясын оның өз абыройы арқылы тереңдетеді, және оның сотында ашу-ыза мен құмарлықтың кең таралуына жол беріледі.
Аудармалар
Ұлыбританияның лауреат ақыны Саймон Армитаж "Аллитеративтік Морте Артур" шығармасының "Патша Артурдың өлімі" деген атпен өлең аудармасын шығарды. (Faber, 2012: )