Кіріспе
Бұл отаршылдыққа байланысты оқиғалардың толық емес хронологиясы, ол отаршылдыққа және отаршылдықты жоюға әсер еткен саяси оқиғаларды, мәдени оқиғаларды және маңызды жаһандық оқиғаларды көрсете алады. Сонымен қатар Империализмнің уақыт сызығын қараңыз.
15 ғасырдан бұрын
334 Б. C Граникус өзені: Македонский Александр Македонский Ахеменид империясына шабуыл жасап, оларды Граникус өзенінің шайқасында жеңді. 333 Б. C Исс: Македониялық Александр Македонский Персияның Дарий III әскерін оңтүстік Анатолиядағы Исс қаласында жеңді. 218 Б. В: Екінші Пуникалық соғыс кезінде Ганнибал, оның адамдары және үш ондаған әскери пилдер Альп тауларын 15 күнде кесіп өтті. 202 Б. C Zama: Рим генералы Сципион Ганнибалды жеңеді. Карфаген бейбітшілік үшін сотқа жүгінеді. 146 Б. С Солтүстік Африка: Сципион кіші басқарған соңғы шабуылдан кейін Карфаген қаласы Рим Республикасының қолына түсті. Қала қиратылған, қалған 50 мың Карфаген азаматтары құлдыққа сатылған. Бұл шайқас Пуникалық соғыстарды аяқтады және Карфагеннің қалған аумағын Рим Республикасына берді. 55 Б. C Ұлыбритания: Британияға алғашқы римдік шабуыл Юлий Цезарь мен оның легиондары Британ жағалауына қоныс аударған кезде болды, бірақ көп ұзамай бұл аймақтан сүрінді. Ол келесі жылы әлдеқайда үлкен күшпен оралып, жақсы жетістіктерге қол жеткізді. Алайда, ақыр соңында Цезарь британдықтармен татуласып, Рим Республикасы олармен сауда-саттыққа кіріседі. Кейінгі римдік шабуылдар сәттірек болды. 821 жылы Ирландия: Ирландия тарихында алғашқы викингтік шабуыл 795 жылы, мүмкін Норвегиядан келген викингтер Ламбай аралын тонаған кезде болды. 821 жылы Ирландияға викингтердің шабуылдары қайта басталды, викингтер Скандинавияға немесе британдық базаларға кері шегінудің орнына Ирландия жағалауында бекіністі қоныстар, лонгпорттар құрып, Ирландияда қыстады. Алғашқы белгілі лонгпорттар Linn Dúachaill (Annagassan) және Duiblinn (Лиффи өзенінде, қазіргі Дублинде немесе оған жақын жерде) болды. 865 Ұлыбритания: Англо-саксон Англиясына викингтердің шабуылы туралы алғашқы белгілі дерек 789 жылы, Хордаландтан (қазіргі Норвегияда) үш кеме Уэсекстің оңтүстік жағалауындағы Портленд аралына қоныс аударған кезде пайда болды. 865 жылдан бастап Ұлыбританияға қатысты норвегиялық көзқарас өзгерді, өйткені олар оны жай ғана шабуыл жасау орны ретінде емес, ықтимал отарлау орны ретінде қарастыра бастады. Нәтижесінде, үлкен әскерлер Британия жағалауына жер басып алу және ондағы қоныстар салу ниетімен келе бастады. 867 жылы норвегиялық әскерлер Йоркті басып алды. 1000 ж. Американы алғаш рет европалықтар - норвегтер ашқан. Америкада туған тұңғыш еуропалық бала - Снори Торфинссон. Скандинавтар - американдықтармен жауыздыққа түскен алғашқы еуропалықтар. Бұл викингтер ғасырлар бойы Американы Исландия мен Гренландияның колонияларын қамтамасыз ету үшін ағаш сияқты маңызды тауарлардың көзі ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Канададағы Л'Анс-о-Медоустағы колония және АҚШ-тағы Мэн Пенни штаты - Америкада скандинавтардың болуының ең сенімді дәлелі. 1095 ж. Папа Урбан II Клермонт кеңесі кезінде Бірінші крест жорығын жариялады. 1099 ж. Иерусалим: Еуропалық христиандар Иерусалимге шабуыл жасап, тұрғындарын өлтіреді.
15-18 ғасырлар
1402: Кастилия патшалығы Канар аралдарына шабуыл жасаумен басталады. 1415: Португалия империясы Сеутаны (Марокко) басып алумен басталады. 1419 ж. Португалдар Мадейраны ашқан. 1427 ж. Португалдықтар Азор аралдарын табады. 1441: Португалияның Лиссабон қаласына құлдардың алғашқы партиясы жеткізілді. 1452: Папалық "Дум диварес" бұрышымен құлға айналдыруды рұқсат етеді. 1455 ж. Рим папасы Рим папасы португалдарға Африка мен Азиядағы жаңадан ашылған елдерге сауда монополиясын берді. 1474: Жоао Ваз Корте Реал, португалдық кемеші, қазіргі Канададағы Ньюфаундленд болуы мүмкін деп болжанатын белгісіз арал, Кодфиштің жаңа жерін ашқан деп мәлімдейді. 1481: Папалық Aeterni regis бұрышы. 1482 ж. Португалдар Ганадағы алғашқы сауда нүктесі ретінде Эльмина қалмағын салады. 1488 ж. Бартоломеу Диас португал патшасы үшін Ізгі Үміт түбегін айналдырды. 1492: Жаңа әлемді ашу және Еуропаның зерттеу дәуірінің символды күні; Американы отарлаудың және Колумбиялық биржаның басталуы. 1493: 4 мамырдағы Inter caetera паптық бұраны. 1494: Тордесильяс келісім-шарты Еуропадан тыс әлемді Испания мен Португалия империяларының арасындағы эксклюзивті дуополияға бөліп, солтүстік-оңтүстік меридиан бойымен Кабо-Верде аралдарынан батысқа қарай 370 лигаға (Африканың батыс жағалауынан), шамамен 46 ° 36 'W. (Бұл шекара демаркация сызығы деп аталды.) Шығыс жерлері Португалияға, батыс жерлері Испанияға тиесілі болды. 1498: Васко да Гама Кожикодқа аяқ басқан, бұл Үндістанда португалдықтардың болуын бастаған. 1500: Педро Альварес Кабрал Португалия патшасына Бразилияға жүзіп барады. 1511 ж. Португалиялықтар қазіргі Малайзиядағы Малакканы басып алды. 1515: 25 қаңтарда испандық Лейс де Бургос. 1519: Португалиялықтар Ормусты басып алды. 1542 ж. Испандық Leyes Nuevas ("Жаңа заңдар"). 1542: Перу вице-корольдігінің құрылуы. 15501552: Вальядолид даулары және Чиапас епискобы Бартоломе де лас Касастың "Индияның жойылуы туралы қысқаша есебі" басылымы. 1600: Англия королевасы Елизавета I ағылшын Шығыс Үндістан компаниясына Патша жарғысын береді 1602: Голландия Шығыс Үндістан компаниясын құру. 1607 ж. Солтүстік Америкадағы алғашқы тұрақты ағылшын қонысы Вирджиния штатының Джеймстаун қаласында құрылды. 1612 1615: Португалдар Персияның оңтүстік жағалауындағы Гамру портын және тағы бірнеше жерді (Хормуз аралы сияқты) басып алды. 1615-1622 жж. Персия патшасы Аббас I Португалияға қарсы соғысып, сол жерлерді қайтарып алды. 1619 ж. Вирджиния штатының Джеймстаунына алғашқы африкалық құлдар келеді. 1624 ж. ағылшындар Суратқа аяқ басқан. 1625: Англияның Карл I Уорвик графты Англияға алып кеткен мискито халқының патшасы Олдманды қабылдады. 1630 ж. Пуритандар Массачусетс шығанағының колониясын құрды. 1651 1664: Африканың корониялық отарлауы. 1717: Жаңа Гранада вице-корольдігінің құрылуы. 1775 1783: Америка Тәуелсіздік соғысы. 1776 ж. Рио-де-ла-Платаның вице-корольдігі құрылды. 1776 ж. АҚШ-тың алғашқы он үш колониясы, сондай-ақ Біріккен колониялар деп аталады, Ұлыбританиядан тәуелсіздігін жариялады. 1784: Ұлыбритания Питттің Үндістан туралы заңын қабылдады. 1787 ж. Ұлыбритания Сьерра-Леонеді құрды. 1788 ж. Ұлыбритания Австралия құрлығының шығыс жартысын иеленіп, оны қоныстандырады. 1791 1804: Гаити революциясы және тұңғыш Француз Республикасы құлдықты жойды (1804 жылы Наполеон қайта құрды). 1795 ж. Ұлыбритания қазіргі Оңтүстік Африканың Кейп аймағын басып алды. 1798: Египетке француздар шабуыл жасады.
Соғыс аралық кезең
1919: Париж бейбітшілік конференциясында Ұлттар Лигасының негізі және Ұлттар Лигасының мандаттары құрылды (Ирак пен Палестина, оның ішінде Транс-Иордания Ұлыбританияның бақылауына, Ливан мен Сирия Францияға; Камерун мен Тоголанд Ұлыбритания мен Франция арасында бөлінді; Руанда Урунди Бельгия мен Танганьикаға Ұлыбританияға; Науру мен Жаңа Гвинея Австралияға; Германияның Жаңа Гвинеясының қалған бөлігі Жапонияға Оңтүстік теңіздер мандаты ретінде; Самоа Жаңа Зеландияға және Оңтүстік Батыс Африка Оңтүстік Африкаға). 1919: Үшінші ағылшын-ауған соғысы. 1919: Махатма Ганди бастаған империалистікке қарсы ынтымақтастықсыз қозғалысы. 1920: Сәуірде Сан-Ремо конференциясында. 1920: 10 тамызда Севр келісім-шарты үш Антанта (Ұлыбритания, Франция және Ресей) мен Осман империясы арасында; Мустафа Кемал 1923 жылы Лозанна келісім-шартына әкелген Түрік Тәуелсіздік соғысына басшылық етеді. 1922 ж. Кеңес Одағы құрылды. 1923 жылы 29 қазанда Мұстафа Кемал Түркия Республикасын жариялады. 1924 ж. Британ империясының көрмесін өткізу. 1925: Мессали Хадж Солтүстік Африканың Алжир жұлдызының негізін қалады 19211926: Мароккодағы Риф соғысы, Абдул Крим басқарды. 1927: 19 мамыр Жедда келісім-шарты Сауд Арабиясына король Абдул Азиз бастаған тәуелсіздік береді. 19271928: Андре Жидтің "Конгодағы саяхат" (Voyage au Congo) атты еңбегі жарық көрді. 1931: Париж отаршылдық көрмесі. 1931 жыл: Австралия, Канада, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка елдері Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. 1932 ж. Ирак тәуелсіздік алды. 1930: Португалияның отарлау туралы заң. 1933 ж. Гилберто Фрейрдің "Casa Grande & Senzala" ("Ұлы үй және құлдар кварталдары" 1933) шығармасы жарық көрді. 1935: Аим Сезер "Негритуда" сөзін енгізді. 1936: Франко-Сирияның тәуелсіздік туралы келісім (Франция ешқашан ратификацияламады). 1936-1939: Ұлы араб көтерілісі Палестинаның британдық мандатында. 1935-36: Екінші итало-абиссиниялық соғыс.
Екінші дүниежүзілік соғыс, суық соғыс пен детанцияға дейін
Екінші дүниежүзілік соғыс (1939-1945 жж.). 1941: Атлантика хартиясы Екінші дүниежүзілік соғыстағы барлық одақтастар қолдайды; өзін-өзі анықтауды шақырады. 1941: Вьет-Миннің негізін Хо Ши Мин құрды. 1941 ж.: Сирия 1944 жылы танылған Виши Франциясынан тәуелсіздігін жариялады. 1942 ж. 9 тамызда Ганди шақырған "Үндістаннан кету" қозғалысы. 1943 ж. Ливан тәуелсіздік алды. 1944 ж. Нельсон Мандела Африка ұлттық конгрессіне қосылады. 1945 ж. - Сан-Францискода Екінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары Біріккен Ұлттар Ұйымын құрды. 1945 жылы 8 мамырда Алжирдегі Сетиф қазасы. 1945: Индонезияның тәуелсіздігін жариялау. 1945: Хо Ши Мин Вьетнамның тәуелсіздігін жариялады. 1945: 22 наурызда Араб Лигасының құрылуы (Мысыр, Ирак, Иордания, Ливан, Сауд Арабиясы, Сирия және Йемен). 1945 ж. 26 маусымда 50 мемлекет Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысына қол қойды. 1945-1950: Қытайда ұлтшыл Гоминьдан мен Мао Цзэдун бастаған Коммунистік партия арасындағы азаматтық соғыс. 1946-1954 жж. Бірінші Үнді-қытай соғысы. 1947: Салқын соғыстың ресми басталуы (Салқын соғыс (1947-1953) және Салқын соғыс (1953-1962)). 1947 жыл: Үндістан мен Пәкістан тәуелсіздік алды (Пәкістан 14 тамызда, ал Үндістан 15 тамызда құрылды). 1947: БҰҰ-ның Палестинаны екі мемлекет шешімінің пайдасына бөлу туралы 181-ші қарары. 1947 ж. Мадагаскар көтерілісін француздар басқарды. 90-100 мың адам қаза тапты. 1948 ж. 14 мамырда Израиль мемлекетінің тәуелсіздігі жарияланды және бірінші араб-израиль соғысы басталды. 1948 ж. Бельгиядағы отаршылдық көрмесі. 1949: Мао Цзэдун Қытай Халық Республикасын жариялады. 1951: Ханна Арендтің "Тоталитаризмнің шығу тегі" (империализмге арналған екінші бөлім) басылымы. 1952 ж. Альфред Сови "Үшінші әлем" терминін енгізді. 1954 ж. Үндістанда француз мекемелері Үндістан Республикасына де-факто көшірілгеннен кейін (де-юре одақ 1962 жылы жүзеге асырылды) тоқтады. 1954 ж.: Диен-Бьен-Фу шайқасы және 1954 ж. Женева келісімдері Француз Индокитайының аяқталуын білдіреді. 1955 ж. Бандун конференциясында. 1956 ж. Суэцтік дағдарыс: Насердің Суэц каналы компаниясын мемлекет меншігіне алғаннан кейін Израиль, Ұлыбритания және Франция Египетке қарсы. 1957 ж. Алжирдің тәуелсіздік жауынгері Ларби Бен М'Хиди наурыздың басында түрмеде өлтірілді. 1957 ж. Сахарадан оңтүстіктегі Африканың алғашқы елі (Гана) тәуелсіздігін алды. 1958: Біріккен Араб Республикасының құрылуы - бүкіл араб елінің алғашқы қадамы; оны Мысыр мен Сирия құрды (1961 жылға дейін). Сондай-ақ, қысқа мерзімді Араб Ирақ және Иордания Федерациясын құру. 1959 ж. Марокко мен Тунис тәуелсіздік алды. 1960 ж. Африкадағы француз отарларының тәуелсіздігі; БҰҰ-ға 99 мемлекет мүше болады. 1961 жылы 17 қаңтарда Конго Демократиялық Республикасының бірінші премьер-министрі Патрис Лумумба өлтірілді. 1961 жылы 18 сәуірде Марокконың Касабланка қаласында Португалиялық отарлардың ұлттық ұйымдарының конференциясы құрылды (PAIGC, MPLA, FRELIMO және MLSTP). 1961 ж. Қатыспау қозғалысы құрылды. 1961 ж.: КСРО премьер-министрі Хрущев Кеңес Одағы барлық "ұлттық азаттық қозғалыстарын" қолдайтынын мәлімдейді. 1961 жылы Франц Фанонның "Жердің қасіреті" атты кітабы жарық көрді. 1961 ж. 17 қазанда Париждегі қырғын. 1961 ж. Гоаның Үндістанға қосылуы португалдық Үндістанды (Гоа, Дадра, Нагар-Хавели, Даман және Диу) аяқтады. 1961-1974: Португалиялық отарлау соғысы; сонымен қатар Анголаның Тәуелсіздік соғысын (1961 1989). 1962 ж. Эвиан келісімдері Алжир соғысын тоқтатып, Солтүстік Африкада француз билігін тоқтатады.
1963 жыл - Берлин қабырғасының құлауы
1963 жылы 13 қаңтарда Сильванус Олимпио өлтірілді, Тогоның бірінші президенті; оны 2005 жылы қайтыс болғанға дейін Тогоны басқарған Гнассингбе Эядема алмастырды. 1965-1975: Вьетнам соғысы. 1965: UNPF және Триконтинентальдық конференцияның жетекшісі Мехди Бен Барка өлтірілді. 1965: Жозеф Мобуту Конго Демократиялық Республикасының диктаторы болып, 1997 жылы Лорен Дезире Кабила оны құлатқанға дейін билік құрды. 1969: ФРЕЛИМО-ның жетекшісі Эдуардо Мондлейннің өлтірілуі. 1970 жылдар: 1974 жылғы 25 сәуірдегі Карнеол төңкерісі мен 1971 жылғы португал отаршылдық соғысынан кейін бұрынғы португал отарларының тәуелсіздігі: Пәкістанмен соғыстан кейін Бангладеш тәуелсіздігі. 1971: Эдуардо Галеаноның "Латын Америкасының ашық тамырлары" кітабы жарық көрді. 1971: Густаво Гутьеррестің "Азаттық теологиясы: тарих, саясат, құтқарылу" атты еңбегі жарық көрді. 1973 жылы 20 қаңтарда Гвинея мен Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африка партиясының (PAIGC) жетекшісі Амилкар Кабрал өлтірілді. 1973 ж. 24 қыркүйекте Гвинея-Бисаудың тәуелсіздігін жариялады. 1975: Португалия Мозамбиктің тәуелсіздігін 25 маусымда, ал Ангола 11 қарашада мойындады. 1975 жылдың қарашасы: Марокконың бұрынғы Испанияның Марокко бөлігі болған Батыс Сахараны аннексиялаған "Жасыл наурыз". 1979 ж. Совет Одағының Ауғанстанға басып кіруі және "Екінші суық соғыс" басталды. 1980 ж. БҰҰ-ға 154 мемлекет мүше болды. 1980: 24 наурызда Сан-Сальвадордың архиепископы және Азат ету теологиясының жақтаушысы Оскар Ромероның өлтірілуі. 1982: Латын Америкасының қарыз дағдарысы (әсіресе Мексика, Бразилия және Аргентинада). 1988: Африка ұлттық конгресінің мүшесі Дулси Сентябрьдің өлтірілуі. 1989: Мануэль Нориегаға қарсы әділ іс-қимыл. 1990: Намибия тәуелсіздік алды, БҰҰ-ның мүшелері саны 159 мемлекетке жетті.
1990 жылдардан бастап
1994: Нельсон Мандела Оңтүстік Африканың тұңғыш барлық нәсілдік сайлауында президент болып, елдегі отарлау апартеидін аяқтады. 2001: Франция құлдықты және Атлантикадағы құл саудасын адамзаттың қатерлі ісі деп таныған заң (Таубира заңы). 2005: 23 ақпан "Францияның шетелде, әсіресе Солтүстік Африкада болуының" оң жақтары туралы" француз заңы. 2006: Тарихи ревизионизмді сынға алғаннан кейін, 2005 жылғы 23 ақпандағы француз заңын жою. 2010: Нидерланд Антиль аралдары таратылды.