Кіріспе
Түрмелік киім - түрмеде отырғандардың киетін киім-кешегі. Әдетте, бұл түрмеде тұтқынның кигенін көрсету үшін киетін, азаматтық киімнен айқын айырмашылығы бар, көрнекті киімдерді қамтиды. Түрмелік киімдер тұтқындарды бірден анықтауға, жасырын заттар арқылы қауіптерді шектеуге және белгіленбеген киімдер арқылы жарақаттануды болдырмауға арналған. Түрмелік киімдер, әдетте, тіпті үлкен қашықтықтан да оңай байқалған және анықталатын дизайн мен түстер схемасын қолданады. Түрме формасын кию әдетте еріксіз жасалады және көбінесе стигматизациялау ретінде және шешім қабылдау автономиясына басып кіру ретінде қабылданады. БҰҰ-ның тұтқындарға қатысты ең төменгі стандарттық ережелері (Мандела ережелері) алғаш рет 1955 жылы қабылданған және 2015 жылы өзгертілген, қорлаушы немесе қорлаушы киім киюге тыйым салады, 19-қағидада: Өз киімін киюге рұқсат етілмеген әрбір тұтқынға климатқа сәйкес келетін және оның денсаулығын сақтау үшін жеткілікті киім беріледі. Мұндай киімдер ешқандай жағдайда кемсітуші немесе қорлаушы болмауы тиіс. Барлық киімдер таза және дұрыс күйде сақталуы тиіс. Ішкі киім гигиеналық талаптарға сай жиі ауыстырылып, жуылады. Ерекше жағдайларда, түрмеден тыс жерге рұқсат етілген мақсатта шығарылғанда, оған өз киімін немесе басқа да көзге түспейтін киім киюге рұқсат етіледі.
A prison uniform is a set of standardized clothing worn by prisoners. It usually includes visually distinct clothes worn to indicate the wearer is a prisoner, in clear distinction from civil clothing. Prison uniforms are intended to make prisoners instantly identifiable, limit risks through concealed objects and prevent injuries through undesignated clothing objects. A prison uniform can also spoil attempts of escape, as prison uniforms typically use a design and color scheme that is easily noticed and identified even at a greater distance. Wearing a prison uniform is typically done only reluctantly and is often perceived as stigmatizing, and as an invasion into the autonomy of decision. The United Nations Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners (The Mandela Rules) first adopted in 1955 and amended in 2015, prohibit degrading or humiliating clothing, requiring in Rule 19 that:
Every prisoner who is not allowed to wear his or her own clothing shall be provided with an outfit of clothing suitable for the climate and adequate to keep him or her good health. Such clothing shall in no manner be degrading or humiliating. All clothing shall be clean and kept in proper condition. Underclothing shall be changed and washed as often as necessary for the maintenance of hygiene. In exceptional circumstances, whenever a prisoner is removed outside the prison for an authorized purpose, he or she shall be allowed to wear his or her own clothing or other inconspicuous clothing.
Ертедегі түрме формалары
Виктория дәуірінде бірнеше елдердің сот жүйесінде ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазалары енгізілген кезде, нақты киімдер түрмеде отырған адамдар үшін арнайы жасалды, олар қазіргі кезде түрме формасының әртүрлі түрлеріне айналды.
Румыния
Румыниядағы барлық тұтқындар өз киімдерін киеді. 2007 жылға дейін, Румыния ЕО-ға қосылғанға дейін түрме формасы болды, бірақ олардың барлығына міндетті ме, барлығына міндетті ме, кейбір тұтқындар қолданған ба, әлде кейбір тұтқындар мен тұтқындар бірге қолданған ба деген ақпарат аз. Алайда, белгілі болғандай, коммунизм құлағаннан кейін (1992 жылы) барлық адамдар үшін міндетті түрде киім кию керек болды. Айуд түрмесінде тұтқындардан хаки түсті киім кию талап етілетіндігі және өмір бойына бас бостандығынан айырылған тұтқындардан қызғылт түсті киім кию талап етілетіндігі белгілі. Басқа түрмелерге келетін болсақ, олардың көбісі хаки формасын киген болуы мүмкін, өйткені адам құқықтары туралы сайтта Рахова түрмесіндегі хаки формасы бар тұтқындар көрсетілген.
Польша
Түрмелік киім түрмеде отырғандарға да, тұтқындарға да қолданылады, бірақ ол міндетті емес. Бұл саясат Германиядағыға ұқсас. Кейбір түрмелер оларды мүлдем қолданбайды, кейбір түрмелер оларды кейбір тұтқындар үшін ғана қолданады (қылмыс немесе мінез-құлыққа байланысты), ал кейбір түрмелер киім үлгісін міндетті етеді. Ең төменгі қауіпсіздік түрмелерінде түрме формасын қолданбауға, ал ең жоғары қауіпсіздік түрмелерінде оларды қолдануға шақырылады, алайда бұл әртүрлі, өйткені кейбір тұтқындар кішігірім қылмыстар үшін киім киеді, ал кейбір тұтқындар ауыр қылмыстар үшін киім кимейді. Әдетте, әскери киімнің үстіне азаматтық киім киіледі. Әдетте барлық қауіпсіздік деңгейлерінде киім-кешектің формасы жасыл түсті төбелі жаке, жасыл жакелі шалбармен азаматтық киімнің үстінде киіледі, бірақ кейбір қамауда отырған адамдар және өте жаман мінез-құлық танытқан қылмыскерлер жасылдың орнына қызыл немесе қызыл түсті киеді.
Германия
Германиядағы нацистік кезеңде концлагерьдегі тұтқындар түрме киімдерін киюге мәжбүр болды. Қазіргі Германияда кейбір түрмелерде тұтқындар кәдімгі азаматтық киім киеді. Басқа түрмелерде түрме берген киім міндетті. Егер тұтқын өз киімін тазалап немесе ауыстырып алуға мүмкіндігі болмаса, оған киім беріледі. Сонымен қатар түрмеде киімсіз адамдар бар. Түрме формалары ресми түрде Anstaltskleidung деп аталады (сөзбе-сөз: институционалдық киім), орындықтар деп аталмайды. Олар әдетте қол жұмысына арналған киім түріне ұқсас және түрме киімдері ретінде танылмайды. Тұтқындарға түрмеден уақытша шығуға рұқсат берілген кезде, олар тұтқын ретінде танылудан аулақ болу үшін жеке киім кие алады.
19 ғасыр
Ұлыбританияда түрме формасы бұрын ақ жакеттен, шалбардан және пиллбокс шапқыштан тұратын, олардың бәріне патшалық меншікті білдіретін кең жебе басылған. Қылмыстық қызмет түрмесінің киімін кең жебемен жабу идеясын 1870 жылдары Сэр Эдмунд Ду Кейн тұтқын директорлары мен түрмелердің бас инспекторы қызметіне тағайындалғаннан кейін енгізді. Дю Кэйн кең жебені қашып құтылуға кедергі және ұят белгісі деп санады. Бұл әрине, тұтқындар арасында танымал болмады. "Барлық киімдері кең жебеден жасалған қорқынышты қара таңбалар" деп жазды бір тұтқын. Тағы біреуі "жаман киім" "пантомимадан басқа көрген ең ерекше киім" деп есептеді. Қоғамдық түрмелерге жіберілгендерге ботинкалар берілді. Бір тұтқын, Джеремая О'Донован Росса, мына сипаттама қалдырды: "Толық он төрт фунт салмақ. Мен оларды кидім, олардың салмағы мені жерге бекітті. Тек солар ғана емес, олардың өзінен бұрын өткендердің аяқ-қолдарын көргенде, жүрегіңізде үрей туғызады. Бұл жерде қылмыскердің "кең жебе" белгісі әр қадамыңызбен жерге басылған еді. Аяқ киім мен ботинканың табанынан жасалған тырнақтар жебе пішіндес етіп соғылған еді.
20 ғасыр
Өткен ғасырдың кең жебе белгісі бар киім нысаны 1922 жылға дейін қолданылды, оның орнына жағалы жейде мен галстукпен киілетін қарапайым костюм (жақсылық, жилет және шалбар) түрінде болды; аяқ киім жүн шұлықтардан және қара былғары аяқ киімнен тұрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін неміс және итальяндық тұтқындарға кеудесі мен арқасында ақ дөңгелек жапсырмасы бар шоколадтық қоңыр түсті соғыс киімі берілді. Соғыстан кейін ішкі тұтқындар үшін соғыс киімі немесе осыған ұқсас киімдерді енгізу қарастырылды, бірақ оның орнына киім формасын жалғастыруға шешім қабылданды, бірақ сыртқы келбеті жақсартылды, жұмыс үшін қорғаныш киім (биби және брейс-оверхол) берілді, ал қайта шығарылған киімдер енді қайнатылмастан құрғақ тазаланады. 1952 жылдан бастап стандартты киім сұр түсті болды, тергеу изоляторындағы тұтқындар мен азаматтық тұтқындар киім киюді таңдаған адамдар қоңыр түсті нұсқаны киді, ал ұзақ мерзімге сотталғандар жазасын аяқтаған кезде теңіз көк жакеті киді; жейде крем түсті және жолақты, көк немесе қоңыр галстукпен киіледі. 1960-1980 жылдар аралығында костюмдік киімдер соғыс киімінің нұсқасымен ауыстырылды, қылмыстық тұтқындар көк киім киіп, азаматтық тұтқындар бұған дейін соғыс тұтқындарына берілгеннен айырмашылығы жоқ қоңыр киім киіп жүрді. Әйел тұтқындар бастапқыда фартука мен ақ шапшаңмен джинс көйлек киіп, суық ауа райы кезінде сұр кардиганды қосты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін киімдер зефир көйлекпен ауыстырылды (тұтқындардың өздеріне ұнайтын төрт түстес), біреуі жұмыс үшін, екіншісі кешке кию үшін, ал қосымша аналық нұсқасы қажет болған жағдайда шығарылды. Алдыңғы форманың кардиганы сақталды. Ішкі киім, шұлық, аяқ киім заманауи стильге сәйкес қайта қаралды, ал корсеттер мен бюстгальтер кигісі келетіндер, егер олар жарамды жағдайда болса, мұны істей алды. Олар түрмедегі жұмысты орындағандары үшін, жақсы мінез-құлық танытқандары үшін жоғары сыйақы деңгейін алғаннан кейін өз киімдерін киіп жүруге құқылы. Бұл қамауға алынған қауіпті қылмыскерлерді, әдетте, А санатындағы қатаң күзетпен қамтылған түрмеде қамауға алынғандарды және қашып кету қаупі жоғары деп бағаланғандарды қамтымайды; олар қамауда болған кезде "HM PRISON" ("HM" - Оның Ұлылығы) деген сөздер қапталған сары және жасыл түсті костюм киюі керек. Бұл киім "Қотылу тізімі" деп аталады. Мұндай тұтқындар түрмеден тыс жерлерде, мысалы сот ғимаратында, қолдарына шынжыр тағылып, кейде теріден жасалған құрсақ шынжырмен жабдықталады. Ұлыбританияда әлі үкім шығарылмаған қамауда отырған адамдар өз киімдерін кие алады. D санатындағы ашық түрмедегі тұтқындар өз киімдерін киіп, оларды босатуға дайын бола алады, бірақ түрме офицерінің киім-кешегіне ұқсайтын ештеңе жоқ. Түрмеден тыс жеке киімдерді түрмеде отырған адамдар пайдалана алуы үшін оларды қабылдау керек. Әйелдер түрмеде бірдей ережелерге бағынбайды және мемлекеттік заңнамаға сәйкес киім киюге міндетті емес, бірақ әйелдер түрмелері киім киюге қатысты өз ережелерін орната алады. Көптеген әйелдер түрмелері әлі күнге дейін өздерінің киімдері жоқ әйелдер үшін ер адам түрмелері киетін киімдерге ұқсас киімдерді шығарады және ер адам түрмелері қолдаған киімдерге ұқсас киімдерді киюге болатын және кимеуге болатын ережелері бар.
Америка Құрама Штаттары
Құтылуды қиындату үшін, АҚШ-тағы түрме формалары көбінесе қысқа жеңді немесе астынан ақ футболкасы бар қызғылт түсті жамылғыдан тұрады, өйткені қашып кеткен тұтқынның осындай ерекше киіммен танылудан және қайтадан тұтқындалудан қашуы қиын. Бастапқыда ақ және қара түсті жолақты киім мен шапқыр қолданылған. 19-ғасырда кең таралған (Оберн жүйесі) жолақты түрме формалары 20-ғасырдың басында АҚШ-тың кейбір жерлерінде жойыла бастады, өйткені оларды ұят белгісі ретінде қолдануды жалғастыру қолайсыз деп саналды. ХХ ғасырдың басым бөлігінде оңалту философиясына қатысты көзқарастар әртүрлі болды. Тұтқындарға әділ қарау және зорлық-зомбылық жасамайтын жұмысшы топтағы қылмыскерлердің санының өсуі көзқарастың өзгеруіне себеп болды, ал киім мен жағдайлар жазалаудың орнына оңалту тұжырымдамасына қызмет ету үшін өзгерді. Нәтижесінде, жұмыс киімдері енгізілді, мүмкін, адал еңбек тұтқынды адал азаматқа айналдыруға көмектеседі деген түсініктен. Көк джинсы мен ашық көк джинс немесе шамбрей жұмыс көйлектері қалыпты жағдайға айналды, бұл дәстүр әлі күнге дейін кейбір мемлекеттік түрме жүйелерінде сақталуда. Федералды түрмелерде бұл тұжырымдама әлі күнге дейін қолданылып жүрген хаки шым мен көйлек түрінде енгізілді. ХХ ғасырдың аяғында, алдымен, қызғылт сары түсті костюмдер, содан кейін қызғылт сары түсті шұлықтар кең тараған. Көптеген жағдайларда түрме формалары ұзақ мерзімге сотталғандарға қажетті ыңғайлылық пен беріктікке жақсы сәйкес келеді, ал бұл жаңа формалар көбінесе жергілікті түрмелерде қысқа мерзімге сотталғандар мен сотқа немесе тұрақты мекемеге тасымалдауға күтіп тұрған қылмыскерлер үшін қолданылады. Жалпы, жолақ киімдер түрме мен түрме жүйесінде әртүрлі себептермен қайта оралды, мысалы, шұлық киген жұмысшыларды тұтқындар деп қате түсіну. Жасыл түсті костюм халықаралық деңгейде зорлық-зомбылықтың символына айналып, ИМ секілді топтар оны насихаттап келеді. Кейбір округтерде ұқсас киім киген адамдардың жалған хабарламасы проблемаға айналды, сондықтан көптеген адамдар жапсырмалы киімдерді (негізінен қызғылт сары және ақ) киюге ауысты, өйткені бұл киімдердің тұтқындармен байланысты екендігі анық. ХХІ ғасырда кейбір мекемелерде қызғылт қызғылт формалар енгізілді. Бір жағынан, бұл көріну үшін, екінші жағынан қызғылт қызғылт киім кию, әсіресе қызғылт түсті ұнатпайтын еркек тұтқындар үшін, кедергі болып табылады.
Финляндия
Тұтқындарға түрмеге келген кезде түрме формасы беріледі; олар өз киімдерін киюі мүмкін, егер тұтқын киімдерін өзі сақтаса. Тұтқындарға түрме тәртібіне немесе еңбек қауіпсіздігіне байланысты түрме өз киімдерін киюге шектеу қоя алады. Фин түрмесінің киімдері 1998 жылдан бері қолданылып келеді және Хейменлиннадағы орталық кір жуу залында жуылады. Олар қызыл және сұр түсті.
Басқа елдер
Оңтүстік Кореяда түрмеде киім кию міндетті, көбінесе хаки түстерін пайдаланады.