Этимология

Испания темір жолдар пайда болғанға дейін La Vega de los Vigiles ("Vigiles Meadow") деп аталды. Ла Испанола "испан әйелі" дегенді білдіреді, және халық ауыз әңгімелерінде бұл атауды аймақтағы кішкентай мейрамханада жұмыс істеген әйелдің құрметіне аталған теміржол құрылысшыларына жатқызылады. Алайда, шындығында бұл атау Plaza Española ("испан қаласы") деген сөздің қысқартылған түрі, оның оңтүстіктегі Тева пуэблосынан ерекшеленуі үшін қойылған болуы мүмкін.

Испанияның қонысы

Тева халқы бұл аймақта 13 ғасырдан бері өмір сүріп келеді. Олар осы аймақта қалалар салды, қазір олар "пуэблос" деп аталады, олардың төртеуі әлі де бар: Окай Овинге, Похоаке, Санта-Клара және Сан-Ильдефонсо. Рио-Гранде аймағының жоғарғы бөлігін 1540 жылы испандықтар зерттеді. Дон Хуан де Онате 1598 жылы осында алғашқы қоныс жайлаушыларды әкелді. Оның тобы біраз уақыт Окай Овингеде тұрды (Тева қаласын Сан-Хуан де лос Кабальерос деп атады), содан кейін ол тастап кетілген Тева ауылына қоныстанды және оны Сан-Габриэль деп атады. Қазіргі Эспаньолаға жақын орналасқан Сан-Габриэльді, қазіргі АҚШ-та еуропалық текті адамдар құрған алғашқы астана деп санауға болады.

Темір жол дәуірі

Антонитодан, Колорадодан тар темір жол, Денвер мен Рио-Гранде темір жолының 1880 жылы келуіне дейін, Рио-Гранде өзенінің батыс жағындағы ауыл бастапқыда Вигиль отбасына сілтеме жасай отырып, Ла Вега де лос Вигиль деп аталды – осы аймақты алғашқыда қоныстанған отбасы. Ең көне табылған құжат бойынша, Ла Вегас де лос Вигилес 1751 жылға дейін, темір жол келгенге дейін 100 жылдан астам уақыттан бері қоныстанған. Темір жол келген соң ауылдың атауы Эспанола болып өзгерді. 1886 жылға дейін, Санта-Феге дейін созылғанша, Эспанола – желінің соңғы станциясы болды. Эспанола станциясында локомотивтерге қызмет көрсету үшін қозғалтқыш депосы, дөңгелек үй және айналмалы платформа болды. Бұл құрылыстар салынды, бірақ алты жылдан кейін бұзылды немесе қолданыстан шықты, себебі қаланың жоспарлары өзгерді. Кейіннен «Чили желісі» деп танымал болған бұл жоба, Денверді Мексика қаласымен байланыстыруға бағытталған, бірақ сәтсіз аяқталған амбициялық жоспардың бір бөлігі болды. Бұл маршрут қазіргі Эспанола қаласының орталық бөлігіне дейін созылды, және темір жол бұл аймақта жер участаларын сата бастады. Ағылшын саудагерлері, таушылар мен қоныс аударушылар Эспанолаға бірте-бірте келіп қоныстанды. Кейіннен қалаға Канададан көшіп келген Фрэнк Бонд пен оның інісі Джордж келді. Олар бірлесіп штаттың ең ірі сауда орталығын және көп миллиондық жүн империясын құрды. Олармен бірге экономикалық өсім мен даңқ келді. Эспанола – Нью-Мексикодағы 12-ден астам кәсіпорынды қамтитын Бонд отбасының барлық мүдделерінің бас кеңсесі болды. Канзас штатының Форт-Скотт қаласында туған кәсіпкер Франк Р. Франкенбургер алғашқы «сайланған» мэр болды; ол 1923 жылы сайланды. Ал 1907 жылы «халық арасында танымал» болған алғашқы мэр – Франк Бонд болды. 1925 жылы Эспанола қала мәртебесін алды. Халық санының өсуімен қалалық білім беруге деген сұраныс арта түсті. Эспанола орта мектебі құрылды, ол ондаған жылдар бойы аймақтағы ең ірі мектеп болып саналды. Дегенмен, аймақтағы алғашқы орта мектеп – Санта-Крус орта мектебі болды. Ол 1906 жылы тарихи Санта-Крус ауданында ашылды. 1975 жылы мектеп округтері біріккеннен кейін екі орта мектеп те жабылды. Темір жолдың маңызы азайды, себебі жолаушылар ағыны және тасымалданатын жүк көлемі төмендеді, нәтижесінде 1941 жылы темір жол жабылды, ал келесі жылы рельстер алынып тасталды. Көптеген жергілікті тұрғындар жұмыссыз қалды және жұмыс іздеу үшін Санта-Фе, Альбукерки және Орталық Колорадоға темір жолмен барып жұмыс істеді. Эспаноланың халқы күрт азайды, ал қала орталығындағы көптеген үйлер тастамалы болып қалды. Қалған жергілікті тұрғындардың көпшілігі өмір сүру үшін фермерлікпен айналысты. Көптеген адамдар Эспаноланы тағы бір сәтсіз теміржол қаласы деп есептеді. Қала 1960 жылдары темір жол рельстерін және депоны алып тастады, содан кейін темір жол мүлдем жоғалып кетті.

Темір жолдан кейінгі

Манхэттен жобасының жақын маңдағы Лос-Аламос қаласында басталуымен, көптеген жергілікті тұрғындар Лос-Аламос Ұлттық зертханасында (LANL) жұмыс тапты. Эспанола халқының шамамен 9 пайызы LANL-де жұмыс істеген. 1980 жылдары қалалық жаңару мақсатында көптеген тарихи ғимараттар мен тарихи маңызы бар үйлер бұзылды. Эспанола осы үрдісте көптеген басқа Нью-Мексико қалаларының жолын басты, бірақ Эспанолада бұл жоба сәтсіз аяқталды. Қазіргі заманғы бизнес қалаға көшуге кірісті, бірақ Эспаноланың өсімі енді Рио-Гранде өзенінен шығысқа қарай кеңейді. Эспаноланың орталық бөлігіндегі бірнеше тарихи ғимараттар сақталғанымен, олардың көпшілігі пайдаланылмайды немесе тасталып кеткен. Эспанолада алғашқысы мұнай магнаты Рой Хонштейн құрған «Big Rock» сауда орталығынан бастап, сауда орталықтары көріне бастады. 1990 жылдары көптеген тарихи ғимараттар тұрған жерде «алаң» мен миссиялық шіркеу салу жоспары талқыланды. Қала әкімшілігі жоспарға келісім берді, ал жергілікті тұрғындар алаң құруды қолдады. Темір жолдар келгенге дейін Эспанолада алаң болмағанмен, ол аймақтағы испан мәдениетіне құрмет көрсету үшін салынды.

Жақында болған тарих

2008 жылдың 18 қыркүйегінде президенттікке үміткер Барак Обама Эспаньола қаласына сапар шегіп, қаланың Басты Көше ауданындағы Жаңа алаңда митинг өткізді.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы құрайды, оның ішінде құрлық және су, жалпы ауданның 0,83% құрайды. Эспаньола шамамен 1705 метр (5595 фут) биіктікте орналасқан, биіктігі әртүрлі. Қала Жемез және Сангре-де-Кристо таулары арасындағы аңғарда, Рио-Гранде, Рио-Чама және Рио-Санта-Крус өзендерінің қосылатын жерінде жатыр.

Климат

Эспаноланың суық жартылай құрғақ климаты (Köppen BSk) / суық шөлдік климаты (BWk) бар. Негізгі Española метеостанциясы жақын маңдағы қалаларға қарағанда ыстық және құрғақ, себебі салыстырмалы түрде төмен биіктікте орналасқан, Таостан немесе округ орталығы Тиера Амарилладан 1300 футқа (396 м) жуық төмен жатыр. Шілде айы ең ыстық ай, орташа ең жоғары температурасы 2003 жылы тіркелген ең жоғары температура болды. Ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы . Ең төменгі температура 1971 жылы тіркелген. Жауын-шашынның максималды орташа мөлшері тамыз айында байқалады, орташа мөлшері - .

Ауа сапасы

2011 жылғы Америка өкпе қауымдастығының жылдық есебіне сәйкес, Санта-Фе–Эспаньола CSA (метрополиттік аймағы) елдегі ең таза озон қабатымен (1-орын), тәуліктік бөлшектік ластану бойынша ең таза аймақпен (1-орын) және жылдық бөлшектік ластану бойынша ең таза аймақпен (2-орын) ерекшеленеді.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақта қалада 9 688 адам, 5 751 үй шаруашылығы және 4 569 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – шаршы километрге 189,2 адам (шаршы мильге 489,8 адам) құрады. 5107 тұрғын үй болды. Қаланың нәсілдік құрамы: 67,55% ақ нәсілді, 0,58% афроамерикалық, 2,86% американдық үндістер, 0,14% азиялық, 0,06% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 25,56% басқа нәсілдер және 3,25% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 84,38% испаниялық немесе латын американдықтар. 5 751 үй шаруашылығының 35,6%-ында он сегіз жасқа дейінгі балалар тұрады, 42,5%-ы бірге тұратын жұбайлар, 18,5%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 31,5%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылығының 26,2%-ы жалғыз адамдардан тұрады, ал 9,7%-ында алпыс бес жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,56 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,08 адам. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 27,8%-ы 18 жасқа дейінгілер, 9,7%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 28,1%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 22,1%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 12,3%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас – 34 жас. Әр 100 әйелге 95,3 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 94,6 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 27 144 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 32 255 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 25 558 доллар, ал әйелдердің 23 177 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14 303 доллар. Халықтың 21,6%-ы және отбасылардың 16,5%-ы кедейлік шегінен төмен. Жалпы халықтың 28,4%-ы 18 жасқа дейінгілер, ал 15,1%-ы 65 жастан асқандар кедейлік шегінен төмен өмір сүреді.

Испания алаңы

Плаза де Эспаноладағы фонтан Альгамбраның дәл көшірмесі ретінде салынған. Плазада Епископальдық шіркеу басқаратын Монастырлық миссия орналасқан.

Телекоммуникациялар

Satview Broadband компаниясы Рено қаласында орналасқан жергілікті кабельді теледидар компаниясы. Jemez Mountains Electric Cooperative кооперативімен болған заңдық дауға байланысты Satview Broadband 2016 жылдың наурызынан бастап Эспаньола қаласындағы қызметін тоқтатты. Қалаға бірнеше спутниктік теледидар қызметтері және Windstream Communications телекоммуникация және кеңжолақты байланыс қызметтерін ұсынады.

Мерекелер мен іс-шаралар

Эспаньоланың мейрамханалары мен дүкендері Санта-Фе мен солтүстік аймақтар арасында саяхат жасайтындардың және жергілікті тұрғындардың арасында танымал. Жергілікті мерекелер жазда испан отарлауы мен христиан дінінің бұл аймаққа әкелінуін еске алу үшін өткізіледі. Мерекелерде Нью-Мексико және/немесе кантри музыкасы, сатушылар мен шерулер ұйымдастырылады. Эспаньоланың жанында табиғатта серуендеуге, жаяу жүруге, велосипед тебуге, сондай-ақ рафтинг және каякинг сияқты өзен спорт түрлерімен айналысуға мүмкіндік беретін көптеген орындар бар. Жақын маңдағы қысқы спорт түрлеріне шаңғы тебу (тау шаңғысы және жазық шаңғысы) және сноуборд жатады.

Үкімет

Еспанола қаласын күшті әкімдік үлгісіндегі әкімдік-кеңес жүйесі басқарады. Әкім және сегіз қалалық кеңес мүшесі өздерінің тиісті аудандарынан төрт жылдық мерзімге сайланады, сайлаулар екі жылда бір рет өтеді, мерзімге шектеу жоқ. Әкім басқарма басшыларын бақылайтын, бюджетті дайындайтын және басқармалардың жұмысын үйлестіретін қалалық менеджерді тағайындайды. Ұйымдастыру жиналысында әр екі жыл сайын кеңес мүшелерінің бірі кеңесте көпшілік дауыспен әкімнің орынбасары ретінде сайланады, әдетте кеңесте басымдыққа ие партиядан шыққан мүше.

Сайланған лауазымды адамдар

Аты Лауазымы Партия тіркесі Орынға келген жылы Жаңа сайлауға шығатын жылы Джон Рамон Вигил Мэр Демократ 2022 2026 Педро Вальдес 1-аудан Демократ 2024 2028 Аарон Дж. Салазар 1-аудан Демократ 2022 2026 Пегги Сью Мартинес 2-аудан, Мэр орынбасары Демократ 2012 2028 Нанет Д. Родригес 2-аудан Демократ 2022 2026 Денис Д. Бенавидес 3-аудан Демократ 2018 2026 Фелисия Арчулета Тоя 3-аудан Демократ 2024 2028 Джастин Дж. Салазар Торрес 4-аудан Республикалық 2018 2026 Самуэль З. Ледукс 4-аудан Республикалық 2024 2028 Жозеф В. Мадрид қалалық судья Демократ 2022 2026

Кітапхана

Española Public Library Рихард Лусеро орталығында, 313 North Paseo De Oñate мекенжайында орналасқан. Оның қоры шамамен 50,000 данадан тұрады.

Мәдени сілтемелер

Española 2023 жылғы «The Curse» қара комедиялық сериалының оқиғасы орын алатын жер, және ол аймақтың джентрификациясы сияқты тақырыптарды да зерттейді.