Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Этимология
Испания темір жолдар пайда болғанға дейін La Vega de los Vigiles ("Vigiles Meadow") деп аталды. Ла Испанола "испан әйелі" дегенді білдіреді, және халық ауыз әңгімелерінде бұл атауды аймақтағы кішкентай мейрамханада жұмыс істеген әйелдің құрметіне аталған теміржол құрылысшыларына жатқызылады. Алайда, шындығында бұл атау Plaza Española ("испан қаласы") деген сөздің қысқартылған түрі, оның оңтүстіктегі Тева пуэблосынан ерекшеленуі үшін қойылған болуы мүмкін.
Española was referred to as La Vega de los Vigiles ('the Vigils' Meadow') before the presence of railroads. La Española means 'Spanish woman', and folk history attributes the name to railroad construction workers who named the area after a woman who worked in a small restaurant in the area. In fact the name is a shortened form of Plaza Española ('Spanish town'), which likely was to differentiate it from the Tewa pueblo just to the south.
Испанияның қонысы
Тева халқы бұл аймақта 13 ғасырдан бері өмір сүріп келеді. Олар осы аймақта қалалар салды, қазір олар "пуэблос" деп аталады, олардың төртеуі әлі де бар: Окай Овинге, Похоаке, Санта-Клара және Сан-Ильдефонсо. Рио-Гранде аймағының жоғарғы бөлігін 1540 жылы испандықтар зерттеді. Дон Хуан де Онате 1598 жылы осында алғашқы қоныс жайлаушыларды әкелді. Оның тобы біраз уақыт Окай Овингеде тұрды (Тева қаласын Сан-Хуан де лос Кабальерос деп атады), содан кейін ол тастап кетілген Тева ауылына қоныстанды және оны Сан-Габриэль деп атады. Қазіргі Эспаньолаға жақын орналасқан Сан-Габриэльді, қазіргі АҚШ-та еуропалық текті адамдар құрған алғашқы астана деп санауға болады.
Tewa people have lived in the area since the 13th century. They built towns in the area, now called 'pueblos', four of which still exist: Ohkay Owingeh, Pojoaque, Santa Clara and San Ildefonso. The upper reaches of the Rio Grande region were explored by the Spanish in 1540. Don Juan de Oñate was the first to bring settlers here in 1598. His group stayed at Ohkay Owingeh for a time (calling the Tewa town San Juan de los Caballeros), before settling in an abandoned Tewa village which he renamed San Gabriel. San Gabriel, close to modern Española, can thus be seen as the first capital city founded by people of European racial descent in what is now the United States.
Темір жол дәуірі
Антонитодан, Колорадодан тар темір жол, Денвер мен Рио-Гранде темір жолының 1880 жылы келуіне дейін, Рио-Гранде өзенінің батыс жағындағы ауыл бастапқыда Вигиль отбасына сілтеме жасай отырып, Ла Вега де лос Вигиль деп аталды – осы аймақты алғашқыда қоныстанған отбасы. Ең көне табылған құжат бойынша, Ла Вегас де лос Вигилес 1751 жылға дейін, темір жол келгенге дейін 100 жылдан астам уақыттан бері қоныстанған. Темір жол келген соң ауылдың атауы Эспанола болып өзгерді. 1886 жылға дейін, Санта-Феге дейін созылғанша, Эспанола – желінің соңғы станциясы болды. Эспанола станциясында локомотивтерге қызмет көрсету үшін қозғалтқыш депосы, дөңгелек үй және айналмалы платформа болды. Бұл құрылыстар салынды, бірақ алты жылдан кейін бұзылды немесе қолданыстан шықты, себебі қаланың жоспарлары өзгерді. Кейіннен «Чили желісі» деп танымал болған бұл жоба, Денверді Мексика қаласымен байланыстыруға бағытталған, бірақ сәтсіз аяқталған амбициялық жоспардың бір бөлігі болды. Бұл маршрут қазіргі Эспанола қаласының орталық бөлігіне дейін созылды, және темір жол бұл аймақта жер участаларын сата бастады. Ағылшын саудагерлері, таушылар мен қоныс аударушылар Эспанолаға бірте-бірте келіп қоныстанды. Кейіннен қалаға Канададан көшіп келген Фрэнк Бонд пен оның інісі Джордж келді. Олар бірлесіп штаттың ең ірі сауда орталығын және көп миллиондық жүн империясын құрды. Олармен бірге экономикалық өсім мен даңқ келді. Эспанола – Нью-Мексикодағы 12-ден астам кәсіпорынды қамтитын Бонд отбасының барлық мүдделерінің бас кеңсесі болды. Канзас штатының Форт-Скотт қаласында туған кәсіпкер Франк Р. Франкенбургер алғашқы «сайланған» мэр болды; ол 1923 жылы сайланды. Ал 1907 жылы «халық арасында танымал» болған алғашқы мэр – Франк Бонд болды. 1925 жылы Эспанола қала мәртебесін алды. Халық санының өсуімен қалалық білім беруге деген сұраныс арта түсті. Эспанола орта мектебі құрылды, ол ондаған жылдар бойы аймақтағы ең ірі мектеп болып саналды. Дегенмен, аймақтағы алғашқы орта мектеп – Санта-Крус орта мектебі болды. Ол 1906 жылы тарихи Санта-Крус ауданында ашылды. 1975 жылы мектеп округтері біріккеннен кейін екі орта мектеп те жабылды. Темір жолдың маңызы азайды, себебі жолаушылар ағыны және тасымалданатын жүк көлемі төмендеді, нәтижесінде 1941 жылы темір жол жабылды, ал келесі жылы рельстер алынып тасталды. Көптеген жергілікті тұрғындар жұмыссыз қалды және жұмыс іздеу үшін Санта-Фе, Альбукерки және Орталық Колорадоға темір жолмен барып жұмыс істеді. Эспаноланың халқы күрт азайды, ал қала орталығындағы көптеген үйлер тастамалы болып қалды. Қалған жергілікті тұрғындардың көпшілігі өмір сүру үшін фермерлікпен айналысты. Көптеген адамдар Эспаноланы тағы бір сәтсіз теміржол қаласы деп есептеді. Қала 1960 жылдары темір жол рельстерін және депоны алып тастады, содан кейін темір жол мүлдем жоғалып кетті.
Prior to the arrival from Antonito, Colorado of the narrow gauge Denver and Rio Grande Railroad in 1880, the hamlet on the west side of the Rio Grande was known as La Vega de los Vigiles in reference to the Vigil family who initially settled that area. The earliest document found indicates that La Vegas de los Vigiles had been populated by 1751, over 100 years before the railroad's arrival. With the coming of the railroad the name of the hamlet was changed to Española. Until 1886, when it was extended to Santa Fe, Española was the terminus of the line. The Española station included an engine facility along with a roundhouse and turntable so it could service the locomotives. The facilities were built but torn down or no longer in use after six years; plans for the town had changed. Later popularly known as the "Chili Line", this was part of an ambitious but unsuccessful proposal to connect Denver with Mexico City. The route extended into what today is the downtown Española area, and the railroad began selling lots in the area. Anglo merchants, mountain men, and settlers slowly filtered into Española. Frank Bond and his brother George, who were Canadian emigrants, would later arrive in the city. Together they established the state's largest mercantile and a multi–million dollar wool empire. With them came economic growth and prominence. Española was the headquarters for all the Bond family interests which included over 12 businesses across New Mexico. Frank R. Frankenburger, a business man born in Fort Scott, Kansas, was the first "elected" mayor; he was elected in 1923. The first mayor who was chosen in "popularity" was Frank Bond, in 1907. In 1925 Española was incorporated as a city. As the population rose, there was a high demand for public education in the city. Española High School was established; it would be the largest school in the area for decades. The first high school in the area, however, was Santa Cruz High School. Two miles away from downtown Española, it opened in 1906 in the historic Santa Cruz area. Neither high school operates after a merger of school districts in 1975. The importance of the railroad began to lessen as minimal passenger traffic and low shipments forced the railroad to close in 1941, with the tracks removed the following year. Many locals would become unemployed and would follow the railroad to Santa Fe, Albuquerque and central Colorado for jobs. Española's population would fall dramatically and many homes in the downtown became abandoned. Most of the locals who remained would turn to farming as a way of life. Many people saw Española as another failed railroad town. The city removed the railroad tracks and the train depot in the 1960s, and the railroads completely vanished.
Темір жолдан кейінгі
Манхэттен жобасының жақын маңдағы Лос-Аламос қаласында басталуымен, көптеген жергілікті тұрғындар Лос-Аламос Ұлттық зертханасында (LANL) жұмыс тапты. Эспанола халқының шамамен 9 пайызы LANL-де жұмыс істеген. 1980 жылдары қалалық жаңару мақсатында көптеген тарихи ғимараттар мен тарихи маңызы бар үйлер бұзылды. Эспанола осы үрдісте көптеген басқа Нью-Мексико қалаларының жолын басты, бірақ Эспанолада бұл жоба сәтсіз аяқталды. Қазіргі заманғы бизнес қалаға көшуге кірісті, бірақ Эспаноланың өсімі енді Рио-Гранде өзенінен шығысқа қарай кеңейді. Эспаноланың орталық бөлігіндегі бірнеше тарихи ғимараттар сақталғанымен, олардың көпшілігі пайдаланылмайды немесе тасталып кеткен. Эспанолада алғашқысы мұнай магнаты Рой Хонштейн құрған «Big Rock» сауда орталығынан бастап, сауда орталықтары көріне бастады. 1990 жылдары көптеген тарихи ғимараттар тұрған жерде «алаң» мен миссиялық шіркеу салу жоспары талқыланды. Қала әкімшілігі жоспарға келісім берді, ал жергілікті тұрғындар алаң құруды қолдады. Темір жолдар келгенге дейін Эспанолада алаң болмағанмен, ол аймақтағы испан мәдениетіне құрмет көрсету үшін салынды.
With the beginnings of Manhattan Project in nearby Los Alamos, many locals eventually found jobs at the Los Alamos National Laboratory (LANL). As much as nearly 9% of Española's population have been employed at LANL. In the 1980s, many historical buildings and homes of historical significance were torn down for urban renewal. Española followed many other New Mexico cities in this trend, but in Española, it failed. More modern business began to move into town, but the growth of Española had now expanded east across the Rio Grande. Although several buildings of historical significance remain in downtown Española, many are unused or abandoned. Strip malls became visible in Española, the first being the 'Big Rock shopping center', founded by oil tycoon Roy Honstein. In the 1990s, a controversial plan to build a "plaza" and mission church where many historic buildings once stood was up for consideration. The city agreed to the plan, and locals supported the plaza. Although a plaza never existed in Española before the railroads, it was built to pay tribute to the Spanish culture in the area.
Жақында болған тарих
2008 жылдың 18 қыркүйегінде президенттікке үміткер Барак Обама Эспаньола қаласына сапар шегіп, қаланың Басты Көше ауданындағы Жаңа алаңда митинг өткізді.
On September 18, 2008, Barack Obama, then a candidate for president, visited Española for a rally at the city's New Plaza in the Main Street district.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы құрайды, оның ішінде құрлық және су, жалпы ауданның 0,83% құрайды. Эспаньола шамамен 1705 метр (5595 фут) биіктікте орналасқан, биіктігі әртүрлі. Қала Жемез және Сангре-де-Кристо таулары арасындағы аңғарда, Рио-Гранде, Рио-Чама және Рио-Санта-Крус өзендерінің қосылатын жерінде жатыр.
According to the United States Census Bureau, the city has a total area of , with land and water, for a total of 0.83%. Española lies at an elevation of around 5595 feet (1705 m) with much variance. It is in a valley nestled between the Jemez and Sangre de Cristo mountain ranges, and the meeting point of three rivers, the Rio Grande, the Rio Chama, and the Rio Santa Cruz.
Климат
Эспаноланың суық жартылай құрғақ климаты (Köppen BSk) / суық шөлдік климаты (BWk) бар. Негізгі Española метеостанциясы жақын маңдағы қалаларға қарағанда ыстық және құрғақ, себебі салыстырмалы түрде төмен биіктікте орналасқан, Таостан немесе округ орталығы Тиера Амарилладан 1300 футқа (396 м) жуық төмен жатыр. Шілде айы ең ыстық ай, орташа ең жоғары температурасы 2003 жылы тіркелген ең жоғары температура болды. Ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы . Ең төменгі температура 1971 жылы тіркелген. Жауын-шашынның максималды орташа мөлшері тамыз айында байқалады, орташа мөлшері - .
Española has a borderline cool semi arid climate (Köppen BSk)/cool desert climate (BWk). The main Española weather station is hotter and drier than nearby cities due to relatively lower altitude, lying over 1300 feet (396 m) lower than Taos or county seat Tierra Amarilla. July is the hottest month, with an average high of The highest recorded temperature was in 2003. The average coolest month is January at The lowest recorded temperature was in 1971. The maximum average precipitation occurs in August with an average of .
Ауа сапасы
2011 жылғы Америка өкпе қауымдастығының жылдық есебіне сәйкес, Санта-Фе–Эспаньола CSA (метрополиттік аймағы) елдегі ең таза озон қабатымен (1-орын), тәуліктік бөлшектік ластану бойынша ең таза аймақпен (1-орын) және жылдық бөлшектік ластану бойынша ең таза аймақпен (2-орын) ерекшеленеді.
According to the 2011 annual report by the American Lung Association, the Santa Fe–Española CSA (metropolitan area) has the cleanest ozone layer in the country (ranked #1), cleanest area in the country for 24 hour particle pollution (ranked #1) and cleanest area in the country for annual particle pollution (ranked #2).
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақта қалада 9 688 адам, 5 751 үй шаруашылығы және 4 569 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – шаршы километрге 189,2 адам (шаршы мильге 489,8 адам) құрады. 5107 тұрғын үй болды. Қаланың нәсілдік құрамы: 67,55% ақ нәсілді, 0,58% афроамерикалық, 2,86% американдық үндістер, 0,14% азиялық, 0,06% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 25,56% басқа нәсілдер және 3,25% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 84,38% испаниялық немесе латын американдықтар. 5 751 үй шаруашылығының 35,6%-ында он сегіз жасқа дейінгі балалар тұрады, 42,5%-ы бірге тұратын жұбайлар, 18,5%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 31,5%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылығының 26,2%-ы жалғыз адамдардан тұрады, ал 9,7%-ында алпыс бес жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,56 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,08 адам. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 27,8%-ы 18 жасқа дейінгілер, 9,7%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 28,1%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 22,1%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 12,3%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас – 34 жас. Әр 100 әйелге 95,3 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 94,6 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 27 144 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 32 255 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 25 558 доллар, ал әйелдердің 23 177 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14 303 доллар. Халықтың 21,6%-ы және отбасылардың 16,5%-ы кедейлік шегінен төмен. Жалпы халықтың 28,4%-ы 18 жасқа дейінгілер, ал 15,1%-ы 65 жастан асқандар кедейлік шегінен төмен өмір сүреді.
At the census of 2000, there were 9,688 people, 5,751 households, and 4,569 families residing in the city. The population density was There were 5,107 housing units at an average density of 189.2/square kilometer (489.8/square mile). The racial makeup of the city was 67.55% White, 0.58% African American, 2.86% Native American, 0.14% Asian, 0.06% Pacific Islander, 25.56% from other races, and 3.25% from two or more races. 84.38% of the population were Hispanic or Latino of any race. There were 5,751 households, of which 35.6% had children under the age of eighteen living with them, 42.5% were married couples living together, 18.5% had a female householder with no husband present, and 31.5% were non families. 26.2% of all households were made up of single individuals, and 9.7% had someone living alone who was sixty five years of age or older. The average household size was 2.56 and the average family size was 3.08. In the city, the population was spread out, with 27.8% under the age of 18, 9.7% from 18 to 24, 28.1% from 25 to 44, 22.1% from 45 to 64, and 12.3% who were 65 years of age or older. The median age was thirty four years. For every 100 females there were 95.3 males. For every 100 females aged eighteen and over, there were 94.6 males. The median income for a household in the city was $27,144, and the median income for a family was $32,255. Males had a median income of $25,558 versus $23,177 for females. The per capita income for the city was $14,303. 21.6% of the population and 16.5% of families were below the poverty line. Out of the total population, 28.4% of those under the age of eighteen and 15.1% of those sixty five and older were living below the poverty line.
Испания алаңы
Плаза де Эспаноладағы фонтан Альгамбраның дәл көшірмесі ретінде салынған. Плазада Епископальдық шіркеу басқаратын Монастырлық миссия орналасқан.
The fountain at Plaza de Española was designed as a replica of the Alhambra. The plaza is home to the Convent Mission, administered by the Episcopal Church.
Телекоммуникациялар
Satview Broadband компаниясы Рено қаласында орналасқан жергілікті кабельді теледидар компаниясы. Jemez Mountains Electric Cooperative кооперативімен болған заңдық дауға байланысты Satview Broadband 2016 жылдың наурызынан бастап Эспаньола қаласындағы қызметін тоқтатты. Қалаға бірнеше спутниктік теледидар қызметтері және Windstream Communications телекоммуникация және кеңжолақты байланыс қызметтерін ұсынады.
Satview Broadband, headquartered in Reno, is the local cable television company. Due to a legal dispute with Jemez Mountains Electric Cooperative, Satview Broadband has suspended services in Española as of March 2016. The city is served by several satellite TV services and is served by Windstream Communications for telecom and broadband service.
Мерекелер мен іс-шаралар
Эспаньоланың мейрамханалары мен дүкендері Санта-Фе мен солтүстік аймақтар арасында саяхат жасайтындардың және жергілікті тұрғындардың арасында танымал. Жергілікті мерекелер жазда испан отарлауы мен христиан дінінің бұл аймаққа әкелінуін еске алу үшін өткізіледі. Мерекелерде Нью-Мексико және/немесе кантри музыкасы, сатушылар мен шерулер ұйымдастырылады. Эспаньоланың жанында табиғатта серуендеуге, жаяу жүруге, велосипед тебуге, сондай-ақ рафтинг және каякинг сияқты өзен спорт түрлерімен айналысуға мүмкіндік беретін көптеген орындар бар. Жақын маңдағы қысқы спорт түрлеріне шаңғы тебу (тау шаңғысы және жазық шаңғысы) және сноуборд жатады.
Española's restaurants and convenience stores are popular with travelers between Santa Fe and northern communities, as well as with local people. The local fiestas are held in the summer to commemorate the Spanish colonization and introduction of Christian faith to the area. The fiestas include live New Mexico and/or country music, vendors and parades. There are many locations near Española that provide for outdoor activity such as hiking, biking, and river sports like rafting and kayaking. Nearby winter sports include skiing (downhill and cross country) and snowboarding.
Үкімет
Еспанола қаласын күшті әкімдік үлгісіндегі әкімдік-кеңес жүйесі басқарады. Әкім және сегіз қалалық кеңес мүшесі өздерінің тиісті аудандарынан төрт жылдық мерзімге сайланады, сайлаулар екі жылда бір рет өтеді, мерзімге шектеу жоқ. Әкім басқарма басшыларын бақылайтын, бюджетті дайындайтын және басқармалардың жұмысын үйлестіретін қалалық менеджерді тағайындайды. Ұйымдастыру жиналысында әр екі жыл сайын кеңес мүшелерінің бірі кеңесте көпшілік дауыспен әкімнің орынбасары ретінде сайланады, әдетте кеңесте басымдыққа ие партиядан шыққан мүше.
The city of Española is run by a mayor–council government system under Strong mayor form. The mayor and eight member city councilors from their respected districts are elected to a four year term, elections are constant every two years, with no term limits. The mayor appoints a city manager who supervises department heads, prepares the budget, and coordinates departments. Every two years during the organizational meeting, one council member is elected by a majority in the council to serve as mayor pro–tem, usually a member from the party that is in control of the council.
Сайланған лауазымды адамдар
Аты Лауазымы Партия тіркесі Орынға келген жылы Жаңа сайлауға шығатын жылы Джон Рамон Вигил Мэр Демократ 2022 2026 Педро Вальдес 1-аудан Демократ 2024 2028 Аарон Дж. Салазар 1-аудан Демократ 2022 2026 Пегги Сью Мартинес 2-аудан, Мэр орынбасары Демократ 2012 2028 Нанет Д. Родригес 2-аудан Демократ 2022 2026 Денис Д. Бенавидес 3-аудан Демократ 2018 2026 Фелисия Арчулета Тоя 3-аудан Демократ 2024 2028 Джастин Дж. Салазар Торрес 4-аудан Республикалық 2018 2026 Самуэль З. Ледукс 4-аудан Республикалық 2024 2028 Жозеф В. Мадрид қалалық судья Демократ 2022 2026
Name Position Party reg. Took office Up forre–electionJohn Ramon Vigil Mayor Democrat 2022 2026 Pedro Valdez District 1 Democrat 2024 2028 Aaron J. Salazar District 1 Democrat 2022 2026 Peggy Sue Martinez District 2, Mayor Pro Tem Democrat 2012 2028 Nanette D. Rodriguez District 2 Democrat 2022 2026 Denise D. Benavidez District 3 Democrat 2018 2026 Felicia Archuleta Toya District 3 Democrat 2024 2028 Justin J. Salazar Torrez District 4 Republican 2018 2026 Samuel Z. LeDoux District 4 Republican 2024 2028 Joseph W. Madrid Municipal Judge Democrat 2022 2026
Кітапхана
Española Public Library Рихард Лусеро орталығында, 313 North Paseo De Oñate мекенжайында орналасқан. Оның қоры шамамен 50,000 данадан тұрады.
Española Public Library is located inside the Richard Lucero Center at 313 North Paseo De Oñate. Its collection is about 50,000 items.
Мәдени сілтемелер
Española 2023 жылғы «The Curse» қара комедиялық сериалының оқиғасы орын алатын жер, және ол аймақтың джентрификациясы сияқты тақырыптарды да зерттейді.
Española serves as the setting for the 2023 black comedy series The Curse, which among other themes explores gentrification of the area.