Кіріспе
Джордж V-нің қызы Мэри Йорктік (1467 ж. 11 тамыз - 1482 ж. 23 мамыр) Англия королі Эдуард IV мен оның патшайымы Элизабет Вудвиллдің екінші қызы. Мэридің алғашқы жылдары оның үлкен әпкесі Елизавета Йорктікпен (кейін Англияның королевасы) тығыз қарым-қатынаста болды. Принцессалар бірге тәрбиеленіп, діни білім алды және бала кезінен патшалық резиденциялар арасында жиі қозғалуға дағдыланды. Кейде қыздар соттың алдына шақырылып, мерекелік іс-шараларға, мемлекеттік сапарларға қатысатын. Сондай-ақ, қыздарға күнделікті тәртіп бойынша арнайы шаралар қарастырылып, олардың қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөлінген. Бұл оқиғалар ханшайымдардың балалық шағынан бастау алады. 1469 жылы Мэридің әкесі өзінің көптен бері қолдау көрсетіп келген Уорвик графына қарсы шықты, ол Мэридің ағасы Кларенс герцогы және Анжуның бұрынғы королевасы Маргаретпен одақтасып, патшаға қарсы көтеріліс жасады. Көп ұзамай Эдуард IV таққа отырғызылады, ал Мэри анасы мен әпке-қарындастарымен Вестминстер аббатханасына қашады, сонда олар келесі бес айды өткізді. Мэридің кіші інісі Эдвард та ауруханада дүниеге келді, оның тууы ханшайымның әкесіне патшалығын қайтарып алуды жеделдетуге итермеледі. 1471 жылы сәуірде Эдуард IV Лондонды өзінің билігіне қайтарып, отбасын дереу баспанадан анасының резиденциясына, содан кейін Лондон мұнарасына көшірді. Уорвик партиясы жеңілгеннен кейін елде бейбітшілік орнағаннан кейін Мэри мен оның үлкен әпкесі күйеу іздеуді бастады. Елизавета француз тағына мұрагер Карлдің әйелі болуы керек еді, ал Мэри әпкесі ерте қайтыс болған немесе некеге тұруға кедергі болған жағдайда оның орнына келуі керек еді. 1481 жылы Данияның герцогы Фредерик, Холштейн мен Шлезвиг герцогы (кейін король Фредерик I) Мэридің күйеу жігіті болуы керек еді, бірақ некеге тұру туралы келіссөздер жүргізіліп жатқанда, ол қатты ауырып, қайтыс болды.
daughter of George V
Mary of York (11 August 1467 – 23 May 1482) was the second daughter of King Edward IV of England and his queen consort Elizabeth Woodville. The first years of Mary's life were spent in close connection with her older sister Elizabeth of York (later Queen consort of England), who was eighteen months older. The princesses were raised and religiously educated together and were accustomed from childhood to frequent moves between royal residences. From time to time, the girls were called to the court, where they were present at the festivities and during state visits. Also, a strict daily routine was provided for the princesses, and special attention was paid to their safety. It is noteworthy that in the accounts dating back to the childhood of the princesses, there are almost no expenses for toys. In 1469, Mary's father had a conflict with his longtime supporter the Earl of Warwick, who, in alliance with Mary's uncle the Duke of Clarence and the former Queen Margaret of Anjou, had mutinied against the King. Soon Edward IV was removed from the throne, and Mary with her mother and sisters found refuge in Westminster Abbey, where they spent the next five months. Mary's younger brother Edward was also born in the asylum, whose birth spurred the princess's father to accelerate the reconquest of his kingdom. In April 1471, Edward IV returned London to his rule and immediately moved the family from the refuge to the residence of his mother, and then to the Tower of London. After the final defeat of the Warwick party and the restoration of peace in the country, Mary and her older sister began to look for suitors. Elizabeth was supposed to be the wife of the Dauphin Charles, heir of the French throne, with Mary as a replacement for her older sister in case of her premature death or other obstacle to marriage. In 1481, the Danish prince Frederick, Duke of Holstein and Schleswig (later King Frederick I) was supposed to be Mary's fiancé, but when negotiations were underway for marriage, she fell seriously ill and died.
Туу және ерте жылдары
Мэри 1467 жылы 11 тамызда Уиндзор замогында Англия королі Эдуард IV мен Элизабет Вудвиллдің екінші қызы ретінде дүниеге келді. Ата-анасының он баласының екіншісі болғандықтан, ханшайымның анасының Джон Грей Гробьиге бірінші некеден туған екі ағасы бар еді: Томас және Ричард Грей. Оның аталық ата-бабалары Ричард Йорктік, 3-ші Йорк герцогы (олар Йорк үйінің ағылшын тағына құқықтарына ие болды) және Сесили Невилл болды, ал аналық ата-бабалары Ричард Вудвилл, 1-ші граф Риверс және Люксембургтің Жакетта, Бедфорд герцогинясы. Қыз бала туылғаннан кейін көп ұзамай шомылдыру рәсімінен өтті. 1467 жылы король әйеліне Суррейдегі Шин сарайының өмір бойы пайдалануына рұқсат берді, онда патшалық балабақша ұйымдастырылды: дәстүрге сәйкес, патша ұрпақтары Лондоннан және соттың қауіпсіздігі мен денсаулығы үшін алыстатылды. Бұл жерде Мэри үлкен әпкесі Елизаветамен бірге (1466 жылы 11 ақпанда туған) гувернанта Леди Маргарет Бернерстің (Джон Буркьедің әйелі, 1-ші Барон Бернерс, король Эдуард III-нің немересі және королева Елизаветаның жақын досы) басшылығымен тәрбиеленді. Леди Маргарет өз қызметі үшін жылына 100 фунт стерлингт (2013 жылы 50 000 фунт стерлингт) жалақы алды. Шин сарайында Мэри Елизаветамен бірге балалық шағын және балалық шағының бір бөлігін өткізді; гувернантадан басқа, ханшайымдарға қызметшілер мен жылына 400 фунт стерлинг (қажеттіліктері үшін 2013 жылы шамамен 200 000 фунт стерлинг) берілді. Принцессалар бала кезінен көп саяхаттайтын, патша жұп балаларымен және үлкен сотымен бірге көбінесе Темза аңғарында орналасқан жүздеген патша резиденциялары арасында саяхаттайтын.
Діни тәрбие және сарай өмірі
Патшалық ұрпақтарының діни тәлім-тәрбиесі өте ерте басталды, ал төрт жасқа толғанда балалар псалтырды білуі керек еді. Мейрам күндері, әсіресе Иеміздің таныстырылуы, Пасха, Георгий күні, Троица, Барлық қасиеттілер күні және Мәсіхтің тууы, сондай-ақ қасиеттілер күндері шіркеуде арнайы қызметтермен, уағыздармен және ойын-сауықпен белгіленді; Елизавета мен Мария бұл күндері месса кезінде құрбандықтар ұсынды. Ұлы бейсенбіде қыздар кедейлерге сыйлық береді, ал Ұлы жұма күні оларды тізе бүгіп айқышқа жетуге үйретеді. Ұлы ораза мен Адвенттік ораза кезінде қыздар ораза ұстаған немесе ет жемеген. Жаңа жыл қарсаңында ханшайымдар сыйлық алады, ал он екінші түнде оларға мереке мен тойға қатысуға рұқсат етіледі. Кейде жас ханшайымдар сарайға шақырылып, мерекелер мен мемлекеттік сапарлар кезінде қатысатын. Сарайында Елизавета мен Мария аналарының серігіне қосылып, оның және оның әйелдерінің әдептілігін, музыкасын, әнін, биін, кестесін және болашақ патшалардың әйелдері, аналары және "сарайдың әшекейлері" рөлін атқаруға дайындық үшін қажетті деп саналатын барлық нәрсені үйренді. Қыздар ақсүйек әйелдер киетін сәнді киімдердің шағын нұсқаларын киіп, үлкен болған сайын ауыр маталарды, ұзын пойыздарды және күрделі бас киімдерді қалай ұстауға болатынын үйренді. Қыздар кішкентай кезінен әдептілікке үйреніп, ата-анасын терең құрметтейтін, бірақ олармен жиі көріспейтін, әр түні бірге болатын.
Күнделікті өмір
Мэри мен Елизаветаның күнделікті тәртібі, бәлкім, король олардың ағасы Эдуардқа үш жасында белгілегенге ұқсас болған шығар; ол, сондай-ақ, олардың әкесінің ағасы Джордж, Кларенс герцогының үй кітаптарында сипатталған әдет-ғұрыптарға негізделген болуы мүмкін. Балаларды таңғы сағат алтыда оятып, "жасына қарай қолайлы уақытта" өз бөлмелерінде таңғы дұғаға қатысуға шақырды. Содан кейін қоңырау оларға жергілікті шіркеудің капелласында үй капелласы өткізетін мейрамға баратын уақыттары келді деп білдірді. Патшалық әулетінің балалары үшін литургиялық рәсімдерді үнемі орындау міндетті болып саналды. Діндар қыздар кешкі асқа нан, май, сыра, балық, ет немесе жұмыртқаны ішкен. Таңғы сағат оннан он бірге дейін принцессаларға кешкі ас ұсынылды; тамақтың өзі "қадірлі адамдар" және ливреядағы шәкірттер әкелген тағамдардың "асыл қызметі" болды және екі сағатқа дейін созылуы мүмкін. Тамақ ішу кезінде әйел бауырластарға тәлім беретін және асыл әңгімелер оқылды; сонымен қатар, король Эдуард IV балаларының үйінде "қарақшылар, хулигандар, қауіпті адамдар немесе неке адалдығын бұзушылар" болмауы керектігін және олардың көз алдындағы барлық әңгіме "әдепті, адал және дана" болуы керектігін айтты. Тамақтан кейін ханшайымдар жуынды, кейде түстен кейін де ұйықтап алады. Кейін қыздарға сусын мен нан әкеліп, содан кейін қоңырау бәріне кешкі намазды шақырды. Кешкі сағат төртте кешкі ас берілді. Кештің қалған бөлігін ханшайымдар ойын-сауық пен музыка сияқты ойын-сауықпен өткізді; Патшаның қыздары кешкі сағат сегізде ұйықтады, бұған дейін нан, сыра немесе шарап және басқа да өнімдер түрінде тамақ жеді. Бұл кезеңдегі ханшайымдар сарайының жазбаларында ойыншықтардың елеусіз қалдырылуы ерекше. Әміршілердің қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөлінді. Мәриям мен Елизаветаның бөлмелерінің есіктері кешкі сағат сегізде жабылып болғаннан кейін, ханшайымдардың жеке қызметшілерінен басқа ешкім кіре алмады. Түнде қыздардың жатын бөлмесінде жанып тұрған шам немесе шамшырақ қалдырылатын; сыртқы қақпалар қыста кешкі тоғызда, ал жазда онда жабылатын. Күзетшілер қамал аумағын күніне үш-төрт рет аралап, әр бөлмені тексеріп отыратын. Кейіннен Едуард ханзадаға арнайы адам тағайындалды, ол түнде оның бөлмелерінде ұйықтап, түнде баланың қауіпсіздігі мен денсаулығын бақылайтын; әміршілердің де осындай адамы болған шығар.
1469-1471 жылдардағы дағдарыс
1469 жылы 20 наурызда королева тағы бір қызын тудырды, Сесилия, бұл патшаны қатты алаңдатты және оның үлкен қызы Елизавета елге одан кейін билік етеді деп ойлауға мәжбүр етті. Бір жыл бұрын корольдің жақтасы Уорвик графы мен королеваның арасындағы өшпенділік күшейіп бара жатқаны туралы құлақтанған хабарлар тарады. 1468 жылы корольдің әпкесі Маргаретке үйленіп, Эдуард IV мен Уорвиктің арасында соңғы бөліну орын алды: Уорвик корольді француз ханшайымына үйлендіруге сәтсіз болды, Маргарет пен француз ханзадасының некесі арқылы Франциямен одақ құруды қалады, бірақ Эдуард IV Вудвиллдердің кеңесіне сәйкес, өз қарындасын Францияның жауы - Бургундия герцогы Чарльзге үйленді, оны Уорвик жек көреді және жек көреді. 1469 жылы Уорвик пен патша жұбы арасындағы қақтығыс граф пен корольдің кіші інісі Джордж, Кларенс герцогы арасындағы одаққа әкелді. Бұрын, тіпті король Уорвикке жақын болған кезде, граф өзінің қыздары Изабелла мен Анны, Англиядағы ең бай мұрагерлерді корольдің ағаларымен үйленгісі келді, бірақ Эдуард IV Невиллдердің көтерілуінен қорқып, одан бас тартты. 1469 жылы шілдеде Кларенс ағасының бұйрығына қарсы шығып, Каледе Уорвиктің үлкен қызымен үйленді; содан кейін екеуі де Англияға әскерлерімен келіп, Джорджтың ағылшын тағына дәулеті туралы жариялады, Эдуард IV-ті заңсыз деп жариялады, Сесили Невиллдің ағылшын садақшысы Блейборнмен қарым-қатынасынан туған. Осы уақытта Мэридің анасы кем дегенде екі қызымен бірге, олардың бірі Элизабет болды, Нориджге барды, онда олар керемет мерекелер мен театрлық қойылымдармен қарсы алынды; Сол кезде екі жас ханшайымның қайсысы анасына еріп келгені белгісіз, бірақ бұл Мэри болған шығар, өйткені Сесили тым кішкентай болған. Королева мен ханшайымдар монахтар үйінде қоныстанды; мұнда патша отбасы Уорвиктің Эджкотт шайқасында жеңіске жеткені туралы ғана емес, сонымен қатар корольді тұтқындағаны туралы хабар алды, сондай-ақ Мэридің әжесі мен ағайындысын, Эрл Риверс пен Джон Вудвиллді сотсыз өлтірді. Әже өлімінің кішкентай ханшайымдарға қалай әсер еткені белгісіз, бірақ патшайым болған оқиғаны балалардан жасырып қойған болуы мүмкін. Сонымен қатар, Мэридің анасының әжесі Люксембургтік Жакетта патшаның махаббат сиқырын қолданды және сиқыршылық жасады деп айыпталып, тұтқындалды. Жакетта ақталғанымен, бұл жағымсыз оқиға, сондай-ақ Эрл Риверстің дәлелсіз өлімі Эдуард IV-тің жаулары оның әйелі мен отбасын жою үшін қаншалықты алысқа баруға дайын екенін көрсетті. Осылардың бәріне қарамастан, Уорвиктің қысқа уақытқа көтерілуі кезінде королеваның өзі мен қыздарына зиян келтірілмеді, тек Мэридің анасына қызметшілер саны азайтылды. 1469 жылдың күзінде Эдуард IV бостандыққа қол жеткізді және қыркүйекте Лондонға жеңіске жетіп, ақсүйектерді өз жағына тарта бастады. 1470 жылдың қысында король үкіметті толық бақылауға алды және Уорвик пен Кларенсті сатқын деп жариялады; екеуі де Францияға қашып кетті, 1470 жылдың шілдесінде Уорвик өзінің күйеуін немесе ұлын таққа отырғызатын Анжу королевасы Маргаретпен одақ құрды; одақтың бір бөлігі ретінде Уэльстің бұрынғы принсі Уорвиктің екінші қызымен үйленді. 1470 жылдың қыркүйегінде Эдуард IV Уорвик пен Анжу Маргаретінің біріккен әскерлерінің басып кіруіне дайындалған кезде Мэри, оның әпкелері мен анасы қауіпсіздігі үшін Лондон мұнарасына көшірілді. Болашақтағы дағдарысты алдын ала ескеріп, патшайым мұнараны нығайтып, қауіпсіздікті күшейтуді бұйырды. Елизавета Вудвилл жүктілігінің жетінші айында болды және оған босандыру бөлімі дайындалды, бірақ ол оларды пайдаланбады: Уорвик Англияға басып кірді, ал қазан айының басында Лондонда Мэридің әкесі оның кіші інісі Ричард Глостер герцогымен бірге елден қашып кетті деген жаңалықтар пайда болды. 6 қазанда Уорвик пен Кларенс Лондон қаласына кірді, ал 30 қазанда король Генрих VI ресми түрде таққа отырды. Күйеуінің құлдырауын естіген Елизавета патшайым, оның анасы мен үш қызы, соның ішінде Мэри түн ортасында бір кемемен Тауэрден асығып шығып, Вестминстер абатханасына бас сауғалау үшін барды. Патша отбасы жасырынған жерге келгенде, аббатхана бос болды; Вестминстердің абысы Томас Миллинг оларды қорғанысына алды - мейірімді, қонақжай адам, ол патшайым мен ханшайымдарды қылмыскерлермен бірге орналастыруды қаламады және оларға батыс кіреберісіндегі үйін берді. Сондай-ақ, оларға қарапайым лондондықтар көмектесті: ет сатушы Джон Гулд король Эдуард IV отбасына аптасына жарты сиыр мен екі қой сыйлады, �...
Соңғы жылдары, некеге тұру жоспарлары және қайтыс болуы
1474 жылдың соңында Францияға шабуыл жасауға дайындалып жатқан Эдуард IV-ші өсиетке қол қойды. Оған сәйкес Мэри мен оның үлкен әпкесі Елизавета 10,000 маркалық қалыңдықты алуға тиіс еді, егер ханшайымдар неке мәселесінде аналары мен ағасы Корольге мойынсұнса. Алайда, екі айдан кейін Эдуард IV Франциямен бейбіт келісім жасады, оның бір шарты - Мэридің үлкен әпкесі Франция тағына мұрагер, дофин Карлмен некеге тұру керек еді. Елизавета ерте қайтыс болған жағдайда Мэри өзі дофиннің орнына күйеу болды. Басқа деректерге қарағанда, қыздың күйеуге шығуы ешқашан болмаған: неке туралы келіссөздер басталғаннан кейін көп ұзамай, ханшайымның денсаулығының нашарлауына байланысты тоқтатылды. Бұрын Фредериктің аға ағасы, Данияның мұрагерлік ханзадасы Джон, Мэридің мүмкін болатын талапкері деп аталды, бірақ неке туралы келіссөздер басталған-басталмағаны белгісіз. Ол бала кезінде қайтыс болған Эдвард IV мен Элизабет Вудвиллдің үшінші ұлы Джорджтың қасында. Мэридің жерлеу рәсіміне қатысқандар - корольдің әпкесі Леди Грей, Леди Кэтрин Грей, Леди Стрэндж, Баронесса Дейк және басқа да әйелдер. Баронесса Дейк, Мэридің кіші інісі Джордж қайтыс болғаннан кейін, ханшайымның құрметке лайықты қыз-келіншегі және гувернанты болды. Үшінші және соңғы қажылық қарапайым халыққа арналған жерлеу рәсімінен кейін өтті. 1789 жылы шіркеуді жөндеу жұмыстарын жүргізген жұмысшы кездейсоқ король Эдуард IV мен оның әйелі Элизабет Вудвиллдің қабірін тауып, ашып жіберді. Криптаға іргелес бөлмеде екі баланың табыстары табылды, ол кезде олар Джордж мен Мэри деп саналды. Алайда 1810 жылы шіркеуде король Георг III отбасы мүшелерін жерлеу үшін орындар дайындалып жатты, ал тағы екі баланың сүйектері басқа бөлмеден табылды; кейбір жақсы сақталған сүйектер Марияның параметрлеріне түсті. Сондықтан Эдуард IV мен оның әйелі қабірінің жанында кімнің сүйектері жерленгені белгісіз.