Кіріспе
Кнаан тілі (сондай-ақ, Канаан тілі, Лешон Кнаан, Юдей чех, Юдей славян) – бұрын Батыс славян халқының жерлерінде, әсіресе Чехияда, сондай-ақ қазіргі Польша, Лужица және басқа Сорб аймақтарында еврейлер қолданған бірнеше Батыс славян диалектілері немесе тілдік стильдерінің шартты атауы. Олар Кейінгі орта ғасырларда жойылып кетті. Олардың айналасындағы славян тілдерінен қандай ерекшеліктері болғаны туралы тым аз мәлімет бар. Кнаан тіліндегі еврей әрпімен жазылған мәтіндердің көп бөлігі чех тілінде сақталған, сондықтан Кнаан тілі көбінесе ежелгі чех тілімен байланыстырылады.
Knaanic (also called Canaanic, Leshon Knaan, Judaeo Czech, Judeo Slavic) is a tentative name for a number of West Slavic dialects or registers formerly spoken by the Jews in the lands of the Western Slavs, notably the Czech lands, but also the lands of modern Poland, Lusatia, and other Sorbian regions. They became extinct in the Late Middle Ages. Very little is known about their difference from the surrounding Slavic languages. The largest number of samples of Knaanic written in Hebrew script are in Czech; therefore, most commonly Knaanic is associated with Old Czech.
Этимология
Атау "Кнан жерінен" шыққан, бұл геоэтнологиялық термин негізінен Чехияда тұратын еврей халқын білдіреді, бірақ кейде Эльба өзенінің шығысындағы барлық еврей халқына да қолданылады (оның батысында тұратын ашкеназдық еврейлерге немесе Иберия түбегіндегі сефард яһудилеріне қарама-қарсы). Сондықтан бұл аймақ көбінесе Славония немесе Славян Еуропасы деп аударылады. Бұл термин ежелгі Қанаан (ивритше: כְּנַעַן, kəna'an) сөзінен туындаған.
Тарих
Тіл орта ғасырдың соңында жойылып кетті, мүмкін, ашкенази мәдениетінің кеңеюі мен оның идиш тіліне байланысты, ол ерте орта және жоғарғы неміс тілінен тараған. Бұл гипотезаны көбінесе идиш тіліндегі славян тілінен алынған көптеген қарыз сөздер растайды, олардың көпшілігі ашкенази кеңейген кезде славян тілдерінде қолданылмайтын еді. Олардың чех, сорб немесе польша тілдерінен емес, княни тілінен шыққандығына сендіреді. Тіл білімі маманы Пол Векслер княни тілінің идиштің тікелей алдыңғысы екенін және кейін тіл неміс тіліне жақындасқандығын болжады. Яғни, идиш тіліндегі өзгерістердің басты себебі – кнанимдер, яғни еврей-славян тілдерін сөйлейтін адамдар болды. Алайда, бұл көзқарасқа барлық негізгі ғалымдар қарсы шықты, және ол Макс Вайнрайхтың кеңінен қабылданған теорияларымен қайшы келеді, ол славян қарыздары идиш толыққаннан кейін ғана сіңірілгенін айтқан. Яһуди түсіндірушісі Раши осы тілдің бар екенін білген.
Ақша шығару
Кнаан тілінің мүмкін болған ерте мысалы – 9 ғасырдағы Рутениядағы яһуди қауымына жазылған хат. Монеталардағы жазулар кең ауқымды. Бірқатары еврей есімдері, мүмкін монета сарқып жасаушылардың есімдері. Тағы бірқатары монета сарқып жасаған қалалардың атаулары, мысалы, Миешко Ескінің жерленген орны Калиш. Кейбіреулерінде герцогтың аты жазылған. Польша Ұлттық Банкінің нумизматикалық жинағындағы бір монетада «браха» деген сөз бар, ол еврей тілінде «бата» деген мағынаны білдіреді.