Кіріспе

Португалиядағы сот жүйесіне шолу Португалияның сот жүйесі - Португалия Конституциясында айқындалған егемендіктің төрт органының бірі болып табылатын соттар жүйесі. Соттар Португалияның басқа үш егемендік органына (республика президенті, үкімет және республика жиналысы) тәуелсіз. Португалия соттары төрт тәуелсіз тәртіпке бөлінген, олардың әрқайсысы Конституциялық, Сот, Әкімшілік және Аудиторлық жеке юрисдикцияларға сәйкес келеді. Мемлекеттік айыптауды және сот алдында мемлекеттің өкілдігін тәуелсіз сот төрешілері органы қамтамасыз етеді. Әділет министрлігі - сот жүйесін басқаруға жауапты мемлекеттік ведомство.

Сот шешімдері

Португалияның сот жүйесі бірыңғай емес, ол төрт тәуелсіз категорияға немесе сот түрлеріне бөлінеді: Конституциялық, Сот, Әкімшілік және Аудиторлық. Әр орденнің өзіне тән соттар құрылымы бар. Конституциялық және Аудиторлар бұйрықтарына бір сот кіреді, ал қалған екі бұйрыққа иерархиялық ұйымдастырылған соттардың көпшілігі кіреді. 2003 жылға дейін бесінші соттар жүйесі болды, бұл әскери юрисдикция. Соттар мен әкімшілік соттар арасындағы төрелік құзыреті дауларын бағалау және шешу үшін жоғары апелляциялық сот бар, бұл Конфликттер соты (Tribunal de Conflitos). Конфликттер сотын Жоғарғы әкімшілік сотының президенті басқарады, оның ішінде осы соттың тағы үш судьясы және Жоғарғы сот төрелігінің үш судьясы бар.

Конституциялық сот

Конституциялық сот (Tribunal Constitucional) - конституциялық төреліктегі жалғыз сот. Бұл арнайы сот, оның негізгі міндеті жаңадан қабылданған заңдардың конституциялық сәйкестігін тексеру, сонымен қатар Республика Президентіне, саяси партияларға және референдумдарға қатысты маңызды өкілеттіктерге ие. Конституциялық соттың судьялары атқарушы немесе заң шығарушы билік сияқты басқа үкімет тармақтарынан тәуелсіз және импичментке тартыла алмайды. Сот Лиссабондағы Раттон сарайында орналасқан.

Сот соттары

Сот жүйесі (Ordem Judicial) - бұл жалпы соттардың бірінші санаты (Конституциялық соттан басқа), ол Лиссабондағы Жоғарғы Сот (Supremo Tribunal de Justiça) жоғары органы болып табылатын тиісті иерархиялық құрылымды құрайды. Бұл бұйрыққа сонымен қатар "Relação" деп аталатын бес аралық деңгейдегі соттар (Гимараес, Порто, Коимбра, Лиссабон және Эвора) және бірінші сатыдағы сот соттары кіреді. Бірінші сатыдағы сот жалпы құзыретті немесе арнайы құзыретті сот болуы мүмкін. 2014 жылға дейін Португалия 231 тең емес комаркаларға бөлінген, олар бірінші сатыдағы соттардың аумақтық құзыретіне кіретін. Осы уақыт аралығында кейбір өзгерістер енгізілген, бұл бөліну 1835 жылғы сот реформасында белгіленген. Халықтың санынан байланысты, әр комаркада бір ғана судьясы бар жалпы құзыретті соттан бастап әртүрлі арнайы құзыретті соттардың күрделі құрылымына дейін (азаматтық, қылмыстық, қылмыстық іс жүргізу, еңбек, отбасы және т.б.) болуы мүмкін. ), әрқайсысы өз алдына бірнеше мамандандырылған бөлімдер мен судьяларды қамти алады. Комаркалар 57 сот шеңберіне (círculos judiciais) және олар төрт сот округіне (distritos judiciais) топтастырылған. 2014 жылғы сот жүйесін реформалаудан кейін ел 23 үлкен комаркаға бөлінді, олардың әрқайсысында жалпы құзыретті бір ғана бірінші сатыдағы сот соты бар. Әрбір сот соты судьялық (juízos) болып бөлінеді, оның келесі түрлері бар: орталық азаматтық, жергілікті азаматтық, орталық қылмыстық, жергілікті қылмыстық, жергілікті кішігірім қылмыстар, қылмыстық іс жүргізу, еңбек, отбасы және жасөспірімдер, коммерциялық, атқару, жалпы юрисдикция және жақындық. Комарка соттары әдетте монументальді сот үйлерінде орнатылады, оларды палациос да Юстис (Әділет сарайлары) деп атайды, олардың көбі 1940-1960 жылдар аралығында салынған. 2014 жылғы реформаға байланысты комаркалардың санын азайтудан бұрын әр сот сарайы әдетте сот ордасы болған, бірақ қазір олардың көпшілігі тек үлкен соттардың судьялары ғана. Әр комарканың жалпы құзыретті 23 сот төрелігінен басқа, бірнеше комаркаға қатысты аумақтық құзыреттілігі бар бірінші сатыдағы кейбір сот төреліктері де бар. Бұларға Порту, Коимбра, Лиссабон және Эвораның қылмыстық қадағалау соттары, Лиссабондағы теңіз соты, Лиссабондағы зияткерлік меншік соты, Сантаремдегі валюталық, реттеу және қадағалау соты және Лиссабондағы орталық қылмыстық іс жүргізу соты кіреді. Жоғары Соттың судьялары - консалхерлер (консультанттар), Реласьолардың судьялары - десембаргадорлар, ал бірінші сатыдағы судьялар - суиц де диэкуиро (заң судьялары) атағын алады. Бірінші сатыдағы судьялар ретінде бейбітшілік судьялары мен төрелік соттар да бар. Бейбітшілік судьялары бірінші сатыдағы сотқа шағымдану мүмкін емес шектен аспайтын құндылықтарға қатысты кішігірім істерді бағалауға және соттауға құзыретті.

Әкімшілік және салық соттары

Әкімшілік және салықтық тәртіпке әкімшілік құқық пен салықтық құқықпен айналысатын соттар кіреді. Олар Лиссабондағы Жоғарғы әкімшілік соты (Supremo Tribunal Administrativo) жоғары орган болып табылатын иерархиялық жүйеге жатады. Бұл бұйрыққа сондай-ақ Солтүстік Портудағы және Оңтүстік Лиссабондағы орталық әкімшілік соттардың екінші сатысы, сондай-ақ бірінші сатыдағы соттар да кіреді. Әкімшілік және салықтық юрисдикция мақсатында ел 16 округке бөлінген. Әр шеңберге бірінші сатыдағы әкімшілік сот және салық соты сәйкес келеді, бұл екеуі де біріктірілуі мүмкін, бұл жағдайда олар бірлікте "әкімшілік және салық соттары" деп аталады. Қазіргі уақытта Лиссабон округінің ғана жеке әкімшілік және салық соты бар, ал қалған округтердің әрқайсысында бір әкімшілік және салық соты бар. Жоғары әкімшілік соттың судьялары - консельерос, орталық әкімшілік соттардың судьялары - десембаргадор, ал бірінші сатыдағы судьялар - юиз де прайко.

Аудиторлар соты

Аудиторлар соты (Tribunal de Contas) - бұл соттың жалғыз органы. Оның тек сот функциялары бар (атап айтқанда, мемлекеттік шығыстардың заңдылығын қадағалау және мемлекеттік есептің бағалануы) және кеңес беру функциялары (атап айтқанда, Мемлекеттік есептер туралы пікір беру, оларды талдау және шешу үшін Парламентке бөлу). Аудиторлар сотының судьялары мемлекеттік қызмет сынағы арқылы таңдалады және олар konselheiros (кеңесшілер) атағын алады.

Әскери соттар

2003 жылға дейін Португалияда әскери сотпен айналысатын тұрақты әскери соттар жүйесі болды, ол жеке сот төрелігін құрады. Бұл соттардың жоғары органы Лиссабондағы Жоғарғы әскери сот (Supremo Tribunal Militar) болды. Әскери сот төрелігінің төменгі сатыдағы соттары ретінде бірнеше аумақтық әскери соттар мен Әскери-теңіз соты да болды. 2003 жылдың 15 қарашасында Португалияның жаңа әскери сот кодексі бекітіліп, тұрақты әскери соттар таратылды, олар бейбіт уақытта жұмыс істемеді. Бейбіт уақытта әскери қылмыстар немесе әскери қызметшілер жасаған қылмыстар енді жалпы сот соттарының қылмыстық бөлімдерінде қаралады. Әскери сот төрелігін жүргізу үшін әр сотқа төрт әскери судья (Әскери күштердің әр тармағына және Ұлттық республикалық гвардияға) тағайындалады: Жоғарғы сот, Лиссабон және Порто соттары. Алайда соғыс кезінде бөлек әскери соттар қайта құрылуы мүмкін. Олар кәдімгі немесе ерекше болуы мүмкін. Жалпы соттар - Жоғарғы әскери сот, 2-ші сатыдағы әскери соттар және 1-ші сатыдағы әскери соттар. Әскери соттар әдетте қылмыстық істер бойынша қаралатын жалпы соттардың қылмыстық бөлімдерінде қызмет ететін әскери судьялардан құралады. Ерекше әскери соттар - бұл ұлттық аумақтан немесе ұлттық сулардан тыс әскери күштердің немесе қондырғылардың жанында құрылған, тек белгілі бір процестерді қарау үшін құрылған, олар шешілгеннен кейін таратылады. Бұл соттардың әрқайсысы айыпталушыдан жоғары әскери қызметтегі адамдардан және заң мамандығы бойынша білімі бар адамнан (бар болса, судьядан) құралады.

Халыққа қызмет көрсету

Мемлекеттік прокуратура (MP, Ministério Público) - прокуратура және Португалия мемлекетінің сот алдындағы өкілдігі үшін жауапты сот органы. Бұл - әкімшілік органдардан тұратын, Республиканың Бас прокуроры (Procurador Geral da República) басқарған, атқарушы биліктен және басқа да үкімет салаларынан мүлдем тәуелсіз болып табылатын иерархиялық ұйымдастырылған орган. Прокуратураның жоғары органы - Прокуратура генералы (PGR), оны басқарған - Прокурор. Парламент депутатына нұсқау берумен қатар, ПГР төрт жоғарғы соттарда: Конституциялық сот, Жоғарғы сот, Жоғарғы әкімшілік сот және Аудиторлар сотында өз өкілдіктерін қамтамасыз етеді. Бұл өкілдікті тікелей Бас прокурор, оған Бас прокурордың орынбасары және Бас прокурордың орынбасарлары көмектеседі. МП-ның орта деңгейдегі органдары - төрт прокуратура (облыстық прокуратуралар) және екі прокуратура (бағдарламалау прокуратуралары). Біріншісі - реляциялық соттарда, екіншісі - орталық әкімшілік соттарда өкілдік етеді. МП-ның бірінші деңгейлі органдары - 23 прокуратуралар (прокуратуралар) (прокуратуралар), олар оны әр сот төрелік сотында ұсынады. Прокуратураның басты міндеттерінің бірі - елдегі қылмыстық тергеуді басқару. Бұл рөл үшін, MP тергеу және қудалау бөлімдерін қамтиды, олар ең ауыр қылмыстарды тергеуге арналған адвокаттардан тұрады. PGR-де бір орталық бөлім бар және әр ауданның бас прокурорлық кеңсесінде осындай бір бөлім бар. Қылмыстық тергеу кезінде МП сот полициясының қызметін де бақылайды.

Әділет министрлігі

Әділет министрлігі (Ministério da Justiça) - Португалия үкіметінің департаменттері, Республиканың Ассамблеясы мен Үкімет айқындаған Әділет саясатын ойлап табу, жүргізу, орындау және бағалау, сондай-ақ Үкіметтің сотпен, Мемлекеттік прокуратурамен, Жоғары сот төрелігі кеңесімен және Әкімшілік және салық соттарының Жоғары кеңесімен қарым-қатынасын қамтамасыз ету. Оның міндеттерінің бір бөлігі ретінде сот жүйесіне әкімшілік етеді, оның функцияларына жалақы төлеу және сот ғимараттарын салу кіреді. Оның басшысы - Португалияның Әділет министрі, ол Португалияның Министрлер кабинетінің мүшесі. Басқа елдерде болып жатқаннан айырмашылығы, Португалияның Әділет министрі прокуратураның басшысы емес, ол тәуелсіз судьялар болып табылатын прокуратураның адвокаттарына ешқандай билік жүргізбейді.

Судьялар

Соттар - Португалия Конституциясы мен заңдарына сәйкес шешім шығаратын тәуелсіз судьялар. Мемлекеттік қызмет құрамына кіретін екі жеке судьялар органы бар. Біріншісі - сот судьялары корпусы, ол сот соттарында қызмет ететін судьялардан тұрады. Бұл корпустың жоғары органы - Жоғарғы сот төрелігінің Жоғарғы кеңесі, оған Жоғарғы Соттың төрағасы төрағалық етеді. Екіншісі - әкімшілік және салық төрелік органдарының судьялары. Бұл әкімшілік және салық соттарының Жоғарғы кеңесімен, Жоғарғы әкімшілік сотының президентімен басқарылады. Бір-бірінен тәуелсіз болса да, судьялардың екі құрамы көптеген ортақ қасиеттерге ие. Екі судьяның да санаттары бірдей, олар - кеңесші (консультант), сот төрешісі (десембаргадор) және құқық төрешісі (юрис де дикто), олар жоғары, екінші және бірінші сатыдағы соттардың судьяларына сәйкес келеді. Сотталушы мамандыққа түсу үшін арнайы сот мектебін, Соттану орталығын немесе CEJ бітіру керек. CEJ-ге қабылдау мемлекеттік қызмет сынағы арқылы жүзеге асырылады. Алдын ала қабылданған шарттар - Португалия немесе португал тілінде сөйлейтін басқа елдің азаматы болу, заң мамандығы бойынша білімі болуы және мемлекеттік қызметкер болу үшін барлық талаптарды орындауы. Конституциялық соттың және бухгалтерлер сотының судьялары мансаптық судьялар емес. Бірінші сот мүшелерінің көпшілігін Республиканың Ассамблеясы, ал қалғандарын кооперация арқылы сайлайды. Аудиторлық сот мүшелері мемлекеттік қызмет сынағы арқылы таңдалады.

Мемлекеттік қызмет судьялары

Прокурорлар судьялар сияқты судьялар болып табылады, бірақ сот магистратурасынан параллель және тәуелсіз орган болып табылады. Прокуратураның судьялары келесі санаттарға бөлінеді: прокурор генераль адъюнто (генералды прокурордың орынбасары), прокурор да Республика (адвокат) және прокурор адъюнто (адвокат орынбасары). Прокуророро генераль да Республика (генералды прокурор) де билікте болған кезде судья мәртебесіне ие, бірақ Прокуророро генераль да Республика осы лауазымға тағайындалғанға дейін Мемлекеттік министрліктің судьясы болған болуы міндетті емес. Прокуророрының орынбасары (Vice Procurador Geral da República) - прокуратураның мансаптық магистратурасында міндетті түрде шыққан судья. Прокуратураны Республиканың Бас прокуроры және Жоғарғы Сотта, Конституциялық Сотта, Жоғарғы Әкімшілік Сотта және Есепшілер Сотында прокурорымен бірге өкілдік етеді. Ол Relações және орталық әкімшілік соттар алдында прокурорлар (Procuratores gerais adjuntos) арқылы ұсынылады. Бірінші сатыдағы соттарда оның өкілдерін генеральдық прокурорлар, республика прокурорлары және прокурорлар ұсынады. Прокурорлық судьялар мансабына кіру үшін судьялар мансабына кіру үшін бірдей шарттар қолданылады, бұл сонымен қатар Соттану орталығының бітіруін білдіреді.

Баристер және солигардтар

Адвокаттар (advogados) және сосилитодорлар (solicitadores) - сот алдында жеке және заңды тұлғаларды өкілдік ететін және басқа да құқықтық мәселелерді қарастыратын заңгерлер. Адвокатпен заңдық өкілдік ету сот төрелігін жүзеге асырудың маңызды элементі болып саналады және кез келген іс жүргізуде рұқсат етіледі. Оны ешқандай юрисдикция, билік, мемлекеттік немесе жеке тұлға алдында тоқтатуға болмайды. Адвокат және солиситор мамандықтары заңмен реттеледі және оларды мемлекеттік кәсіби бірлестіктер, атап айтқанда, Ordem dos Advogados (Адвокаттар ордені) және Câmara dos Solicitadores (Солиситорлар палатасы) ұсынады. Осы кәсіби бірлестіктердің мүшесі болу адвокаттық немесе солигардтық мамандықтарды атқару үшін міндетті шарт болып табылады. Кәсіби бірлестіктерге қабылдау заңгерлік мамандықты бітірген (немесе адвокаттық мамандыққа үміткерлер үшін адвокаттық мамандықты бітірген), тағылымдамадан өткен және оқуға түсу үшін емтихан тапсырғанды білдіреді.

Сот қызметкерлері

Сот қызметкерлері - сот кеңселерінде және мемлекеттік қызмет кеңселерінде қызмет ететін мемлекеттік қызметкерлердің ерекше тобы. Олардың рөліне сот жүйесінің әкімшілік қызметін қамтамасыз ету, ордерлерді орындау, сот процестерінде хатшы қызметін және тергеу кезінде қылмыстық полиция қызметін қамтамасыз ету кіреді. Сотта әділет қызметкерінің қызметіне escrivão de direito (заң жазушысы), escrivão adjunto (құжаттың жазушысы) және escrivão auxiliar (көмекші жазушы) санаттары кіреді. Прокуратураның сот қызметкері қызметіне қатысты ол técnico de Justiça principal (соттың бас технигі), técnico de Justiça adjunto (соттың техникалық көмекшісі) және técnico de Justiça auxiliar (соттың техникалық көмекшісі) санаттарын қамтиды.