Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Köniz () - статистикалық қала (қалада тұрғындар оны әлі де ауыл деп санайды) және Швейцарияның Берн кантонында Берннің оңтүстік шекарасында орналасқан Берн Mittelland әкімшілік округінің муниципалитеті. Бір елді мекен ретінде Кениз муниципалитеті Швейцарияның ең көп халықты қамтитын 15 қалаларының қатарына кіреді. Сонымен қатар бұл 400 000 тұрғыны бар Берн агломерациясының бөлігі болып табылады. Кениздің ресми тілі - (стандартты швейцариялық) неміс тілі, бірақ негізгі сөйлеу тілі - швейцариялық неміс диалектісінің жергілікті нұсқасы.
Köniz (, ) is a statistical town (though residents still regard it as a village) and a municipality in the Bern Mittelland administrative district right on the southern border to Bern in the canton of Bern in Switzerland. The municipality of Köniz as a single settlement would belong to the 15 most populous towns in Switzerland. It is also part of the larger agglomeration of Bern of about 400,000 inhabitants. The official language of Köniz is (the Swiss variety of Standard) German, but the main spoken language is the local variant of the Alemannic Swiss German dialect.
Тарих
Қазіргі муниципалитет ұзақ уақыттан бері мекендеген; бірнеше қола және темір дәуірлері табылған, сондай-ақ римдік виллалар (villae rusticae) және ерте орта ғасырлардағы зираттар. Қазіргі реформаланған приход шіркеуінің ең көне бөліктері (бұрынғы SS. Петір мен Пауыл) 1100 жыл шамасында пайда болған. Бұл жерде бұрынғы ғимараттар болған болуы мүмкін, бірақ археологиялық қазбалар олардың ешқандай дәлелін ашқан жоқ. Кониз алғаш рет 1011 жылы Чунисис ретінде аталады. Құрылысқа салынған аумақтың жалпы көлемінің 1,2%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 10,7%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, 4,8%-ын көлік инфрақұрылымы құрады. Ал саябақтар, жасыл белдеулер мен спорт алаңдары 1,1 пайызды құрады. Орманды жерлердің 29,5%-ы орманды, ал 1,4%-ы жеміс бақшалары мен шағын ағаш шоғырларымен қамтылған. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің 31,2%-ы егіншілікке, 18,0%-ы жайылымға, ал 1,4%-ы жеміс бақшалары мен жүзімдіктерге пайдаланылады. Қаладағы барлық су ағынды су.
The current municipality has long been inhabited; there have been a number of Bronze and Iron Age finds, as well as Roman villas (villae rusticae) and Early Middle Ages graveyards. The oldest parts of the current reformed parish church (formerly SS. Peter and Paul) date back to around 1100. There may have been other previous buildings on this site, but archaeological digs have uncovered no evidence of them thus far. Köniz is first mentioned in 1011 as Chunicis. Of the built up area, industrial buildings made up 1.2% of the total area while housing and buildings made up 10.7% and transportation infrastructure made up 4.8%. while parks, green belts and sports fields made up 1.1%. Out of the forested land, 29.5% of the total land area is heavily forested and 1.4% is covered with orchards or small clusters of trees. Of the agricultural land, 31.2% is used for growing crops and 18.0% is pastures, while 1.4% is used for orchards or vine crops. All the water in the municipality is flowing water.
Демография
Конизде 2010 жылғы жағдай бойынша 15,5% халық шетелдік азаматтар. Соңғы 10 жылда (2000-2010 жылдар) халық саны 2,6%-ға өзгерді. Көші-қон 3,4%, ал туу мен өлім 0,6% құрады. Халықтың көпшілігі (2000 жылғы жағдай бойынша) неміс тілінде (32,994 немесе 87,3%) бірінші тіл ретінде сөйлейді, француз тілі екінші орынды алады (1,023 немесе 2,7%) және үшінші орынды итальян тілі алады (837 немесе 2,2%). Романша тілінде сөйлейтін 37 адам бар. Муниципалитет тұрғындарының 8,939 немесе шамамен 23,7%-ы Кенизде туып, 2000 жылы сонда өмір сүрген. 14 483 адам немесе 38,3% -ы бір кантонда, ал 6983 адам немесе 18,5% -ы Швейцарияның басқа жерінде, ал 5691 адам немесе 15,1% -ы Швейцариядан тыс жерде туған. 2000 жылы муниципалитетте 17,240 жеке тұрғын үй болды, және бір үйде орташа есеппен 2,1 адам болды. 2009 жылы жаңа тұрғын үй құрылысының көрсеткіші 1000 тұрғынға шаққанда 4,7 жаңа тұрғын үй болды.
Köniz has a population of as of 2010, 15.5% of the population are resident foreign nationals. Over the last 10 years (2000–2010) the population has changed at a rate of 2.6%. Migration accounted for 3.4%, while births and deaths accounted for 0.6%. Most of the population (as of 2000) speaks German (32,994 or 87.3%) as their first language, French is the second most common (1,023 or 2.7%) and Italian is the third (837 or 2.2%). There are 37 people who speak Romansh. Of the population in the municipality, 8,939 or about 23.7% were born in Köniz and lived there in 2000. There were 14,483 or 38.3% who were born in the same canton, while 6,983 or 18.5% were born somewhere else in Switzerland, and 5,691 or 15.1% were born outside of Switzerland. as of 2000, there were 17,240 private households in the municipality, and an average of 2.1 persons per household. as of 2009, the construction rate of new housing units was 4.7 new units per 1000 residents.
Ұлттық маңызы бар мұра нысандары
Герцвильштрассе 175-тегі шаруа үйі, Чли-Уабередегі рим дәуіріндегі шаруа үйі, қамал, шіркеу және қосымша ғимараттармен бірге бұрынғы командирлік үй, Херренсток, Мэнгесторфбергштрассе 191, 193-тегі Хоф Буррен, ақсүйектің ағаш үйі және Вилла Морильон ұлттық маңызы бар Швейцария мұралық орындары ретінде тізімде бар. Гуртендорфли, Герцвиль, Лейбвиль және Менгесторф ауылдары Швейцарияның мұралық орындарының тізіміне кіреді.
The farm house at Herzwilstrasse 175, the Roman Era farmhouse at Chly Wabere, the former commandry with castle, church and outbuildings, the Herrenstock, Hof Burren at Mengestorfbergstrasse 191, 193, the noble's wooden house and Villa Morillon are listed as Swiss heritage sites of national significance. The hamlets of Gurtendörfli, Herzwil, Liebewil and Mengestorf are all part of the Inventory of Swiss Heritage Sites.
Саясат
2007 жылғы федералды сайлауда ең танымал партия 25.21% дауыс жинаған SVP болды. Алдағы үш ең танымал партия - SPS (24,07%), FDP (16,56%) және Жасылдар партиясы (14,76%). Федералды сайлауда барлығы 13 424 дауыс берілді, сайлауға қатысу 49,8% құрады.
In the 2007 federal election the most popular party was the SVP which received 25.21% of the vote. The next three most popular parties were the SPS (24.07%), the FDP (16.56%) and the Green Party (14.76%). In the federal election, a total of 13,424 votes were cast, and the voter turnout was 49.8%.
Экономика
2010 жылы жұмыссыздық деңгейі 3,1%-ды құрады. 2008 жылы негізгі экономикалық секторда 473 адам жұмыс істеді және осы секторда 157 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 3985 адам жұмыс істеген, ал осы секторда 250 кәсіпорын жұмыс істеген. Үшінші секторда 14 713 адам жұмыс істеген, осы секторда 1015 кәсіпорын жұмыс істейді. 2000 жылы муниципалитетке кірген жұмысшылар саны - 9948, ал кеткендер саны - 14010. Қалалық округ жұмысшыларды экспорттаушы болып табылады, әрбір жұмысшы үшін қаладан 1,4 жұмысшы шығады. Жұмыс істейтін халықтың 43,4%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, 34,3%-ы жеке көлікпен барады. 2009-2010 оқу жылында Кенизде жалпы саны 4089 оқушы сабаққа қатысқан. Қалалық әкімдікте 32 балабақша сыныптары бар, барлығы 630 оқушы бар. Балабақшада оқитын оқушылардың 19,2%-ы Швейцарияда тұрақты немесе уақытша тұратын (азамат емес) және 26,2%-ы сыныптағы тілден басқа ана тілі бар. Қалалық округте 108 бастауыш сынып және 2036 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 19,8%-ы Швейцарияда тұрақты немесе уақытша тұратын (азамат емес) және 29,3%-ы сыныптағы тілден басқа ана тілі бар. Сол жылы жалпы білім беретін орта мектепте 66 сынып бар, олардың жалпы саны 1213 оқушы. Олардың 15,3% -ы Швейцарияда тұрақты немесе уақытша тұратын (азамат емес) және 22,9% -ы сыныптағы тілден басқа ана тілі бар. 2000 жылы Кенизде 742 оқушы басқа муниципалитеттен келген, ал 1177 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барған.
as of 2010, Köniz had an unemployment rate of 3.1%. as of 2008, there were 473 people employed in the primary economic sector and about 157 businesses involved in this sector. 3,985 people were employed in the secondary sector and there were 250 businesses in this sector. 14,713 people were employed in the tertiary sector, with 1,015 businesses in this sector. In 2000, there were 9,948 workers who commuted into the municipality and 14,010 workers who commuted away. The municipality is a net exporter of workers, with about 1.4 workers leaving the municipality for every one entering. Of the working population, 43.4% used public transportation to get to work, and 34.3% used a private car. During the 2009–10 school year, there were a total of 4,089 students attending classes in Köniz. There were 32 kindergarten classes with a total of 630 students in the municipality. Of the kindergarten students, 19.2% were permanent or temporary residents of Switzerland (not citizens) and 26.2% have a different mother language than the classroom language. The municipality had 108 primary classes and 2,036 students. Of the primary students, 19.8% were permanent or temporary residents of Switzerland (not citizens) and 29.3% have a different mother language than the classroom language. During the same year, there were 66 lower secondary classes with a total of 1,213 students. There were 15.3% who were permanent or temporary residents of Switzerland (not citizens) and 22.9% have a different mother language than the classroom language. as of 2000, there were 742 students in Köniz who came from another municipality, while 1,177 residents attended schools outside the municipality.
Көлік
Муниципалитет шекарасында он бір темір жол станциясы бар: , , , және Лозанна-Берн желісінде; , , , және Берн-Шварценбург желісінде; және Gürbetal желісінде. Барлығы Берн S Bahn арқылы қызмет көрсетеді және әр түрлі бағыттарға жарты сағат сайын немесе одан да жақсы қызмет көрсетеді.
There are eleven railway stations within the borders of the municipality: , , , and on the Lausanne–Bern line; , , , , , and on the Bern–Schwarzenburg line; and on the Gürbetal line between and All are served by the Bern S Bahn and have half hourly or better service to various destinations.