Кіріспе

Годол жасау: Тораның ұлы тұлғаларының өміріндегі эпизодтарды зерттеу - 2005 жылы басылып шыққан, 2005 жылы басылып шыққан, жақсыртылған басылымы бар, раввин Натан Каменецкийдің (1930-2019) ұлы, раввин Яков Каменецкий, оның әкесі мен XIX және XX ғасырлардағы басқа да еврей даналарының өмірі туралы екі томдық кітап. Годол сөзі еврейше "үлкен" дегенді білдіреді және көбінесе белгілі Рошеи Ешива (ешивалардың басшылары) болып табылатын ерекше Талмудтанушы ғалымдарды білдіреді. Бұл кітап шамамен 15 жыл бойы жүргізілген зерттеулердің нәтижесі, 800-ден астам дереккөзге негізделген көптеген тарихи астарында және оның әңгімелері мен өмірбаяндары өте егжей-тегжейлі. Екі басылымның да тыйым салуынан (келесі бөлімді қараңыз) әр басылымның 1000-нан астам данасы жоқ.

Екі басылымға да тыйым салу

Оның алғаш рет жарық көргеннен кейін, Израильдегі 10 жетекші хареттік раввиндер тобы, олардың ішінде біріншісі раввин Йосеф Шалом Елиашив, кітапты тыйым салған ресми хат шығарды, бұл кітап өмірлерін сипаттайтын раввиндерді құрметтемейтінін мәлімдеді. Мысалы, кітапта рабби Ахрон Котлер жастайынан орыс кітаптарын оқығаны жазылған. Кітапта сондай-ақ, жас жігіт ретінде ешивада оқыған кезде, Котлер шахматта "жоғалған жеңілісші" болған және ол қарсыласынан қателескенін түсінген кезде әрқашан кері шегіністерді қайтарып алуды талап еткен. Бұл оқиға Котлер немересіне кітапты тыйым салуға шақыруға себеп болды. Каменецкий мұндай ақпаратты кемсітуші деп санамайтынын айтты. (Шынында да, ол әкесі орыс кітаптарын оқығанын жазды.) Қайта, ол тек қана Нисаёнды (жеке сынақ немесе сынақ) айтып отырды, бұл ұлы адамдар Хаскаланың қиын кезеңінде Гедолим (үлкен даналар) болу процесінде кездесті. Алайда, автордың айтуынша, Елиашев хатты жариялауды өзімен жеке сөйлесуге мүмкіндік болғанға дейін кейінге қалдыруға келіскен (Қаменецкий сол кезде АҚШ-та емделу үшін болған). Бұл келісім "зелоттар" хатты рұқсатсыз, уақытынан бұрын жариялаған кезде бұзылды, бұл әрекет Елиашивті "қаһарландырды". Бұл тыйым әлі де ресми түрде қабылданбағанымен, Елиашивтің хаттарының хабарларын бағындыру өте қиын болды, оған тағы тоғыз дана қол қойды, ол қазір Иерусалимнің діни аудандарының қабырғаларына тігілген. Автор тыйым салудың күшіне енуіне (немесе оны алып тастауға) кедергі келтіруге мүмкіндік берген одан әрі келіссөздерге қарамастан, Каменецкий "зелоттар" оны кітап сатуды уақытша тоқтату туралы уәдесін бұзғаны үшін жалған айыптап, тыйым салуды ресми етуге әкелгенін айтады. Бұл тыйым православиелік яһуди әлемінде үлкен дау тудырды. Каменецкий тыйым салуға қол қойған 10 исраилдіктің ешқайсысы "Годолды жасау" кітабын оқымағанын, ал шын мәнінде, біреуі (рабби Хаим Пинхас Шенберг) ағылшынша оқи алмайтынын атап өтті. Қатысушыларды "зелоттар" адастырып жібергеніне сенген, бірақ ол тыйым салуға келіспегенмен, Каменецкий оны, ең алдымен, Елиашевке деген құрметінен сақтады. Алайда Каменецкий рабби Шломо Залман Ауербах немесе рабби Елазар Шах өмір сүрген болса, бұл тыйым ешқашан шығарылмас еді деп қайғырады, өйткені бұл даналар әңгіменің оның жағын алдымен тыңдауға тырысқан болар еді. Каменецкий кітабын жазғанда "әркім рухани басшыларымызды шын мәнінде адам ретінде көргісі келеді деп ойлаған" және осы адал суреті "зелоттар үшін қиындық туғызған" деп айтқан. Каменецкий Тора даналарын "зелоттардан" гөрі көбірек құрметтейтінін, өйткені олар Гедолим туралы шындықты ашу ұят деп санайды, ал ол ештеңе жасырудың қажеті жоқ деп санайды, өйткені Гедолим туралы шындықты білу оларға деген құрметті арттырады (олардың үлкен жетістіктеріне қарамастан, өмірдің сынақтары мен адам болуына қарамастан). Автор 2003 жылы шыққан, бірақ қазір көпшілікке қолжетімді емес "Анатомия тыйым салуының" кітабында бұл тыйым салу туралы жазған. "Годол жасау" кітабының екінші басылымын шығарғаннан кейін көп ұзамай Каменецкий бірінші басылымның тыйым салынуын талқылап, екінші басылымның да осындай тағдырға ұшырамайтынына үміт білдірді. Дегенмен, 2006 жылдың наурызында жаңа хат шығарылды, оны шығарған раввиндер, ең алдымен, Елиашив, екінші басылымды раввиндер Дэн Сегал мен Йосеф Розенблум қарағанын және бастапқы тыйым екінші басылымда күшінде қалатынын мәлімдеді. Екінші тыйым салу Каменецкий мен Елиашев арасындағы екінші басылымның тыйым салынбауы туралы келісімді бұзған деп хабарланды. Шынында да, Каменецкий екінші тыйым салуды шығарғанға дейін бірінші тыйым салуға қол қойғандардың көпшілігіне хат жіберіп, оларға Елиашевпен жасалған келісім туралы хабарлаған. Бірінші тыйым салуға қол қойған раввин Моше Шмуэль Шапиро екінші тыйым салуға қатыспады, Каменецкийден кешірім сұрап, бұл мәселеге енді қатыспайтынына уәде берді.

Тораның даналары

Каменецкий Америкадағы Рош-Ешиваның жетекшісі болған раввин Зелик Эпштейн де, Израильдегі белгілі халахтық авторитеті раввин Моше Стернбух та "Годол жасау" кітабын оқып, оны толық мақұлдады деп хабарлайды. Ол Эпштейннің Елияшивке жазған хатында "Менің ойымша, жоғарыда аталған кітапты тыйым салуға ешқандай негіз жоқ" дегенін келтірді. Каменецкий Стернбухтың кітап "кошерлік" деп сұраған кез келген адамға үкім шығаратынын айтты. Ол Стернбухтың бір шәмбе күні таңертеңгілік ғибадаттан кейін кем дегенде 50 адамның алдында: "Реб Носон, сіз [егер] жазып жүрсеңіз, ешкім сіз сияқты жақсы жұмыс істей алмайды!" - деп айқайлағанын келтірді.