Кіріспе

1944 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс шайқасы Шербург шайқасы - Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нормандия шайқасының бөлігі. Бұл соғыс 1944 жылы 6 маусымда одақтастардың сәтті қонуынан кейін болды. Бастысы американдық одақтас әскерлер бір ай бойы соғыс жүргізген соң, батыс Еуропадағы жорық үшін маңызды деп саналатын бекіністі портты оқшаулап, басып алды.

Достасқандардың жоспарлары

Францияға шабуыл жасау жоспарларын жасаған кезде одақтас штаб АҚШ-тан тікелей күшейтулер әкелуге мүмкіндік беретін терең су портын қамтамасыз ету қажет деп есептеді. (Егер мұндай порт болмаса, транзитке арналған жабдықты алдымен Ұлыбританиядағы портта түсіріп, суға төзімді етіп, суға төзімді етіп, содан кейін Францияның таяз су объектілеріне көшіру үшін түсіру кемесіне қайта жүктеу керек). Котентин түбегінің шетіндегі Шербург - қонудан қолжетімді ең үлкен порт болды. Достасқан жоспаршылар бастапқыда Котентин түбегіне тікелей қонбауға шешім қабылдады, өйткені бұл сектор Достасқандардың негізгі қонуларынан Доув өзенінің аңғарымен бөлінеді, оны әуеден түсіруді болдырмау үшін немістер су басқан. 1944 жылдың қаңтарында шабуылға жалпы құрлықтағы қолбасшы болып тағайындалған британдық армия генералы Бернард Монтгомери Котентин түбегінде қонуды қалпына келтірді, ішінара майданды кеңейту үшін және осылайша басқыншыларды тар баспанаға тұтқындаудан сақтап қалу үшін, сонымен қатар Шербургті тез басып алуды қамтамасыз ету үшін.

Құмға түсіру

6 маусымның таңертеңінде десантшылар (АҚШ-тың 82-ші және 101-ші әуеде десантталған дивизиялары) Котентин түбегінің базасына қонды. Құтқарушылар шашыраңқы түрде қонуға қарамастан, олар АҚШ-тың VII корпусының Юта Бичтен алға қарайтын жолдарының көпшілігін қамтамасыз етті. АҚШ-тың 4-ші жаяу әскер дивизиясы таңертеңнен кейін аз ғана зардап шеккен Юта жағасына қонды. Құтқарушылар қонудан кейін, Юта Бичтегі басқыншы күштердің басты міндеті - шығыстағы одақтастардың негізгі қонуларымен байланысу болды. 9 маусымда 101-әуе десанттық дивизиясы Дуве өзенінің аңғарын кесіп өтуге қол жеткізді. Келесі күні Карентан шайқасында үйден-үйге шабуылдан кейін әуеде жүретін әскерлер қаланы басып алып, одақтастарға үздіксіз майданды қамтамасыз ете алды. Фронт 13-ші күні қанды бұлақ шайқасы деп аталатын бронетансалық бөлімшелермен күшейтілген неміс қарсы шабуылға қарамастан сақталды.

Котентин түбегі арқылы өту

Бұл жетістік VII корпустың батысқа қарай алға жылжуына және Котентин түбегінен айырылуына мүмкіндік берді. Корпусты нығайту үшін қосымша үш жаяу әскер дивизиясы қонды. Корпус командирі генерал-майор Дж. Лоутон Коллинз өз әскерлерін қатты қуып, алдыңғы қатардағы бөлімшелерді ауыстырды немесе алға жылжу баяу болса, офицерлерді жұмыстан босатты. VII корпусқа қарсы тұрған немістер бірнеше дивизиялардың полктары мен ұрыс топтарының қоспасы болды, олардың көпшілігі десанттың алғашқы күндері американдық әуеде десантталған әскерлермен күресте ауыр зардап шекті. Осы маңдағы майданға өте аз неміс бронетанк немесе мобильді әскерлер жіберілуі мүмкін, өйткені Каенге шығысқа қарай қауіп төнді. Жаяу әскердің күшеюі жай ғана келді. Тактикалық тұрғыдан алғанда, немістердің Дув өзенін су басуы оларға қарсы жұмыс істеді, өйткені ол одақтастардың оңтүстік флангін қамтамасыз етті. 16 маусымда америкалық күштердің алдында табиғи кедергілер болған жоқ. Неміс командасы біршама шатасты. Эрвин Роммель және басқа да қолбасшылар өздерінің әскерлерін жақсы тәртіпте Шербургтің Атлантикалық қабырға бекіністеріне қайтарып алғысы келді, онда олар біраз уақытқа қоршауға төтеп бере алады деп сенді, бірақ Адольф Гитлер олардың қазіргі желілерін ұстауын талап етті. 17 маусымның соңында Гитлер әскерлердің кері шегінуі мүмкін екеніне келісті, бірақ олар Шарборға оңтүстікке қарай бүкіл жарты аралды қамтитын жаңа, логикаға қайшы қорғаныс сызығын басып алу керектігін нақтылады. Роммель бұл бұйрыққа наразылық білдірді, бірақ ол оны айналып өтуге тырысып жатыр деп ойлаған LXXXIV корпусының қолбасшысы генерал Вильгельм Фармбахерді босатты.

Шербургке шабуыл

18 маусымда АҚШ-тың 9-шы жаяу әскер дивизиясы жарты аралдың батыс жағалауына жетіп, Шербург гарнизонын кез келген ықтимал күшейтулерден оқшаулады. 24 сағат ішінде 4-ші, 9-шы және 79-шы жаяу әскер дивизиялары солтүстікке қарай кең майданға қарай жүрді. Жарым аралдың батыс және шығыс жағында қарсылық аз болды, ал Монтебурдың айналасындағы шаршаған қорғаушылар құлдырады. Америкалықтар Брикс қаласында V2 зымыран қондырғысына қосымша V1 ұшатын бомбалардың бірнеше үлкен қоймаларын тапты. Екі күннің ішінде американдық дивизиялар Шербургке жету қашықтығына жетті. Гарнизонның командирі генерал-лейтенант Карл Вильгельм фон Шлибеннің 21 000 адамы болды, бірақ олардың көпшілігі тездетіп әскери-теңіз персоналы немесе еңбек бөлімшелерінен алынды. Шербургке кері шегінген жауынгерлік әскерлер (оның ішінде фон Шлибеннің 709-шы дивизиясының қалдықтары) шаршап, ұйымдастырылмаған. Азық-түлік, отын және оқ-дәрі жетіспеушілігіне қарамастан, Люфтваффе жеткізілімді азайтуға тырысты. Алайда, фон Шлайбен бағындыру туралы шақыруды қабылдамады және портты одақтастарға беру үшін қирату жұмыстарын жүргізе бастады. 22 маусымда Коллинз жалпы шабуылға түсті. Басында қарсылық күшті болды, бірақ американдықтар ақырындықпен немістерді бункерлер мен бетондық қоралардан алып тастады. 25 маусымда одақтас әскери кемелері қала маңындағы бекіністерді бомбалады. 26 маусымда британдық элиталық күш No. 30 коммандос, 30 шабуыл бірлігі деп те аталады, Шербургтің оңтүстік батысындағы Октевиллге шабуыл жасады. Бұл Вилла Мюрицедегі Крайгсмариннің әскери-теңіз барлау штабының орналасқан жері болды, оны командостар 20 офицер мен 500 адаммен бірге басып алды. Сол күні 79-дивизия қала мен оның қорғанысына үстемдік еткен Форт-дю-Рульді басып алды. Бұл кез келген ұйымдасқан қорғаныстың аяқталуына әкелді. Шлибен тұтқындалды. Порт бекіністері мен арсенал 29 маусымда, одақтас офицерлер капитан Блэзард пен полковник Тигтің айла-амалынан кейін, жарым аралды берілуге неміс офицерлерін көндірді, олар өздерінің адамдары мен қару-жарақтары туралы блеф айтты. Кейбір неміс әскерлері 1 шілдеге дейін қорғаныстан тыс жерде ұсталды.

Салдары

Немістер Шербург портын толығымен қиратып, миналады, сондықтан Гитлер контр-адмирал Уолтер Хеннекке "жағалауды қорғау жылнамасында бұрын-соңды болмаған ерлік" үшін берілген күннен кейін "Рыцарь крестімен" марапаттады. Порт тамыздың ортасына дейін шектеулі пайдалануға берілмеді, бірақ алғашқы кемелер шілде айының соңында портты пайдалана алды. Дегенмен, Германияның батыс флангіне одақтастардың тез жиналуы және Гитлердің қатаң бұйрықтары нәтижесінде үлкен жеңіліс болды. Неміс Жетіінші армиясының қолбасшысы генерал Фридрих Доллман 28 маусымда қайтыс болды, ол Шарбургті басып алу нәтижесінде әскери соттың күтіп тұрғаны туралы хабарланғаннан кейін, жүрек соғысынан, бірақ мүмкін улану арқылы өзін-өзі өлтірген.