Кіріспе

Оңтүстік Вьетнамның вице-президенті 1956 жылдан 1963 жылға дейін Нгуен Нгок Тхь (26 мамыр 1908 жыл - 12 маусым 1976 жыл) - Оңтүстік Вьетнамның тұңғыш вице-президенті, 1956 жылдан 1963 жылы Диемнің құлатылуына және өлтірілуіне дейін президент Нго Джин Диемнің басшылығымен қызмет еткен Оңтүстік Вьетнамның саясаткері. Ол сондай-ақ 1963 жылдың қарашасынан 1964 жылдың қаңтары аяғына дейін Оңтүстік Вьетнамның бірінші премьер-министрі болып қызмет етті. Тхь Диэмды құлатып, өлкенің алғашқы президенті Диэмды өлтіргеннен кейін билікке келген генерал Дьюнг Ван Миннің әскери хунтасы азаматтық кабинетті басқаруға тағайындады. Тхунның билігі әскери революциялық кеңес пен азаматтық кабинет билік үшін күрескен кезде, шатасу мен әлсіз үкімет кезеңінде болды. 1964 жылы қаңтарда генерал Нгуен Хан төңкерісімен Минхунның билігі құлатылғанда, ол жұмысынан айырылып, саясаттың сапында қалады. Меконг дельтасындағы бай жер иесінің ұлы, Фу француз отаршылдық билігі кезінде төменгі деңгейдегі провинциялық басшы ретінде қызметте болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француздарды басып алып, құлағанда, ол Жапония империясы тарапынан қысқа уақытқа тұтқындалды. Сол кезде ол Миньмен тұңғыш рет кездеседі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Франция одағына мүше Вьетнам мемлекетінің ішкі істер министрі болды. 1955 жылы Вьетнам Республикасы құрылғаннан кейін, 1954 жылы бөлінгеннен кейін, Тхь Жапонияға елші ретінде жіберілді және соғыс өтемақысын алды. Бір жыл ішінде Вьетнамға шақырылған ол 1950-ші жылдардың ортасында Хоа Хао діни сектасының жеке әскерлерін жоюға көмектесті. Тхь Хоа Хао басшылығын әлсірету үшін саяси күш-жігерді жүргізді. Мин әскери күш-жігерді басқарған кезде, Тхь Хоа Хао басшыларын сатып алуға тырысты. Бір қолбасшы Ба Кут, әкесінің бірнеше он жыл бұрын Ба Кут отбасының жерін тартып алған Тхуға жеке қарсылық білдірді. Бұл жағдайда қарсылық бейбіт жолмен аяқталмады, сондықтан Ба Кут тұтқындалып, жазаға кесілді. Бұл табыстылық 1956 жылдың желтоқсанында Диемнің непотистік және сектанттық режимін кеңінен таныту үшін вице-президенттік орынды иеленді. Тхэң оңтүстік мұрасы режимнің саяси тартымдылығын кеңейтеді деп түсіндірілді. Диемнің отбасы орталық Вьетнамнан шыққан, ал әкімшілердің көпшілігі Оңтүстік Вьетнамнан емес еді. Тхь саясаттық шешімдерге қатысуға рұқсат етілмеген және Диемнің ағалары Нху мен Цон өздерінің жеке әскерлері мен құпия полициясына қолбасшылық етіп, өз бетімен билік жүргізгендіктен, оның маңызды күші аз болды. Тхь Оңтүстік Вьетнамның жер реформасының сәтсіз саясатын қадағалады және ол бағдарламаны іске асыруда күш-жігерінің жоқтығына кінәланды, өйткені ол өзі үлкен жер иегері болды. Ол Нго отбасының билігін аяқтаған буддалық дағдарыс кезінде Диемді адал қолдағаны үшін белгілі болды. Буддист болғанына қарамастан, Тхь режимнің Рим-католик саясатын және буддистік көпшілікке қарсы зорлық-зомбылық әрекеттерін қорғады. Ол Диемге қарсы шығып, төңкеріс кезінде бейтарап рөл атқарды. Жаңа үкімет құрылғаннан кейін ол елді бақылауда ұстауға тырысты, өйткені МРК мен азаматтық кабинет жиі қарама-қайшы бұйрықтар берді. Бұқаралық ақпарат құралдарының еркіндігі мен саяси пікір-таластар күшейтілді, бірақ Сайгон ішкі жанжалға толы болғандықтан, бұл кері әсер етті. Сол уақытта Оңтүстік Вьетнамның әскери жағдайы нашарлады, өйткені Диемнің әскери статистиканы бұрмалаудың салдары және оның нәтижесінде пайда болған қате саясат ашылды. Мин мен Тхтың коммунистерді әлсіретіп, қарсылық күштерінің көпшілігін құрайтынын және оларды алаңдатып, алыстатуға болады деп сеніп, коммунистерді емес бүлікшілерді жеңіп, соғысты аяқтауға тырысу жоспары болды. АҚШ қарсылық білдірген бұл саясаттың бір бөлігі ретінде үкімет өзін Вьетнам жұртшылығына бейбітшілдікті орнатушылар ретінде көрсетуге тырысып, төменгі деңгейдегі әскери тәсілді таңдады. Алайда, олар өз стратегиясын жүзеге асыра алмастан бұрын, Ханның АҚШ қолдаған төңкерісі кезінде құлатылды.

Ерте мансап

Оңтүстік елінің бай жер иесінің ұлы, Мьонг өзенінің оңтүстігіндегі Лонг Сюэн провинциясында дүниеге келген. Ол бюрократиялық мансабын 1930 жылы француз отаршылдық билігіне қарапайым провинциялық басшы ретінде қызмет етіп бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтар Вьетнамға басып кірді, бірақ Виши режимін қалдырды. Тхь Вьетнамның орталық аймағының француз губернаторы Анамның резиденттік жетекшісінің бірінші хатшысы болды. Осы уақыт аралығында ол 1930-шы жылдары француз режимі кезінде бұрынғы ішкі істер министрі Нго Джин Диеммен кездесті. Француздар Дием Жапония империясымен жұмыс істеп жатыр деп ойлады және оны тұтқындауға тырысты, бірақ Тху Дием мен Кемпейтайға хабарлап, олардың қашып кетуіне себеп болды. 1945 жылдың наурыз айында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылы Француз Индокитайына басып кірген және оны басып алған Жапония тікелей бақылауға алуды шешті және француз отаршылдық режимін құлатты. Тю басқа тұтқындармен бірге жарық пен дәретханасы жоқ, өз нәжісімен толтырылған қамауға алынды. Кейіннен Кют қоршауға алынып, бейбіт келісімге қол жеткізуге тырысты, сондықтан ол Тхуға хабар жіберіп, өз адамдарын негізгі қоғамға және елдің қарулы күштеріне біріктіру үшін келіссөздер жүргізуді сұрады. Тху Ба Кютпен жалғыз өзі орманға келуге келісті, және кездесу Хоа Хао тұзағы деп қорқытқанмен, ол тұзаққа түспеді. Алайда, Кют қосымша жеңілдіктер сұрауға кірісті, ал кездесу тұйық жағдаймен аяқталды. Кют 1956 жылы 13 сәуірде тұтқындалып, қысқа соттан кейін гильотинаға кесілді, ал оның қалған күштері шайқаста жеңілді. Осы кезеңде Тхэ Ұлттық экономика жөніндегі мемлекеттік хатшы болды. Бұл қадамды көпшілік Түдің Меконг дельтасындағы тамырларын пайдаланып, оңтүстік шаруалар арасында үкіметтің танымалдылығын арттыру үшін жасады, өйткені Дием режиміне отбасы мүшелері, орталық Вьетнамнан келген католиктер билік жүргізді.

Дием дәуірі

Атағының маңыздылығына қарамастан, Тхь Диеммен жұрт алдында сирек көрінеді және әсері аз болатын. Шынайы билік Диемнің кіші ағалары Нху мен Цонның қолында болды, олар жеке әскерлер мен құпия полицияға қолбасшылық етті, сондай-ақ тікелей ARVN генералдарына бұйрық берді. Нху бірде жансакшысына Тхуды шапалақпен шаппауға бұйрық берген, өйткені ол Тхудың оған құрметсіздік танытқанын сезінген. Тху әскери офицерлермен достық қарым-қатынаста болды, ол бірнеше жыл бұрын Минмен дос болды. Тхэ де ішкі экономикалық саясаттарға ықпал ету дәрежесін сақтады, бұл Диемнің әскери және басқа аппараттарды абсолютті бақылаудың басымдықтарынан қашықтықта болды. Экономикалық мәселелерде ешқашан оқымаған болса да, Тхь Американың Маршалл жоспарына ұқсас тауар импорттау бағдарламасын басқаруда маңызды рөл атқарды. Алайда, Тхь бағдарламаны басқаруы импорттың басым көпшілігі Оңтүстік Вьетнамның экономикалық әлеуетін дамыту үшін капиталға айналған тауарларға қарағанда жоғары сыныптар үшін тұтыну тауарларына айналды. Тхуның тұсында сыртқы сауданың тапшылығы 150 - 200% аралығында болды, ал қала элитасы мен шаруалар арасындағы алшақтық өсті. Америка кеңесшілері Тхь мен Нго бауырластар өздерінің кеңестеріне қарсы шықты деп ойлады, өйткені олар қабілетсіз немесе жай ғана сенімсіз болды және осылайша ұсынылғанның керісінше болды. Тху сонымен қатар ішкі істер министрі Нгуен Ху Чжумен экономикалық стратегия бойынша да кездесті. Чжу Мадам Нхуның әпкесімен үйленген және непотизмге байланысты тағайындалған, бірақ кейіннен оның келіспеушілігіне байланысты Нго отбасынан шығарылды. 1961 жылдың ортасында АҚШ вице-президенті Линдон Б. Джонсонның сапарынан кейін және жетекші американдық шенеуніктердің қысымынан кейін Дим Тхуды экономикалық міндеттерінен босатты. Содан кейін ол америкалықтарға Диемге ықпал ету үшін қысым жасауға тырысты. АҚШ армиясының бастығы генерал Максвелл Тейлор мен Уолт Ростоудың фактілерді анықтау миссиясы кезінде Тхь мен Минь Диемнің автократиялық тәсілдеріне және өзінің католиктер қауымына қатысты буддалық көпшілік халықтың кемшілігіне байланысты діни артықшылықтарға наразылық білдірді. 1962 жылы ол АҚШ елшілігінің жоғары лауазымды өкілі Джозеф Менденхоллға Диемнің әскери бағыныстылары Вьетконг ұрыстарының ерікті және жалған түрде өркендетілген фигураларын ойлап тапқандығын айтты.

Буддизмдегі дағдарыстағы рөлі

Буддист болғанына қарамастан, Тхэ Диемнің Рим-католик үкіметін мақтағандығымен танымал болды. Диемнің 62 жасқа толған мерекесінде Тхь "Елге өзінің қайраткерлігімен ғана теңестірілген басшыны бергені үшін құдіреті шексіз Құдайға алғыс" деп мақтау айтты. Тағы бір жобада, Солтүстік Вьетнам шекарасына жақын орналасқан Куанг Три провинциясындағы Ла Ван ауылы 19-шы ғасырдың аяғында әйелдің пайда болуының көрінісі болды. Буддистер бұл кереметті бодхисаттва Авалокитешвара (шулай-ақ Куанин деп те аталады; Вьетнам: Куан Ам) жасады деп мәлімдеді. Диемнің ағасы Нго Джин Тху, Рим-католик архиепискобы болды. Тхук бұл көріністі Қасиетті Мариям деп жариялады және осы жерде орналасқан буддалық пагода орнына собор салуды бұйырды. Ол саяси себептермен жобаға елеулі қаржылай көмек көрсетті. Маусым айында буддалық дағдарыс күшейген кезде Дим буддалық жалауды желбіретуге тыйым салуға наразылық білдірген сегіз будданың үкімет күштерімен өлтірілгенін еске түсірген Хуэ Весак атысынан кейін буддалық қауым көтерілген наразылықтарды шешу үшін үкіметтік комитетті басқаруға тағайындады. Комитет куәгерлердің және әуесқойлардың видеолары үкімет наразылық білдірушілерге тікелей атқандығын көрсеткеніне қарамастан, Вьет Конг өлім-жітімге жауапты деп қорытындылады. Комитеттің ақтайтыны буддистердің наразылығын күшейтті. Де-факто бірінші ханым Мадам Нху (өзі буддист, католиктік дінге көшті) буддалық монах Тих Кванг Дюктің өзін-өзі өртеуін "барбекю" деп мазақтап сипаттағанда, Тхь оның пікірлерін "жеке пікірлер" деп айыптаудан бас тартты. Ол министрліктер арасындағы комитетке мүше болды, бұл үкіметтік қызметкерлердің тобы буддистермен азаматтық мойынсұнбастықты тоқтату үшін бірлескен коммюнике туралы келіссөздер жүргізді. Келісімге қол қойылды, бірақ ол орындалмады. Кейіннен Тхус өздерінің ағылшын тіліндегі ауызша газеті "Таймс оф Вьетнам" арқылы келісімге сынға түсті. Тұтқынға алынған будда белсенділеріне жалпы рақымшылық жасалғанына қарамастан, 13 тамызда Тхь баспасөз конференциясында Хуэ Весак атысының буддалық құрбандарын соттауға, рақымшылықты қайтарып алуға және буддалық демонстрацияларды түрмеге қамауға уәде берді. Шілдеде АҚШ елшісі Фредерик Нолтингпен қоштасу кешкі асында Тхь буддистерді "жарасыз қырып-жоюға" шақырды. Ол буддизм дін емес екенін мазақтап, кез келген адам буддалық монах бола алады, ал католик діни қызметкері болу үшін бірнеше жыл оқу керек деп мәлімдеді. Тай елшісі бұған келіспей, өзінің бұрынғы монастырлық дайындығын келтіре отырып, Тхь оны басқа дипломаттардың алдында мазақтады. Буддистік дағдарыс кезінде Дием режиміне қысым артып, Нху мен Дием өздерінің кабинет мүшелерінен бас тарта бастады, өйткені олар Нго отбасының ойлауына қайшы келетін дәлелдер ұсынды. Көптеген министрлер отставкаға кетуге тырысты, бірақ Тху оларды қызметте қалуға көндірді. Жағдайды толығымен төзбейтінін сезінген Тхю де отставкаға кетуді ойлады, бірақ диссидент генералдар оны қалуға шақырды. Олар бұқаралық отставкалар төңкеріс туралы күдік туғызады деп уайымдады.

Премьер-министр

Тху америкалық шенеуніктерге Диемнің билігіне наразылығын білдірді. Ол Диемнің ел басқаруда Нхуға арқа сүйегендігіне, Нхуның құпия Чан Лао аппараты арқылы полиция мемлекетін басқаруға тырысқанына және Вьет Конгқа қарсы жетістікке қол жеткізбегеніне наразылық білдірді. Ол Нхудың стратегиялық елді мекендер бағдарламасында салынған мыңдаған бекіністі елді мекендердің отыздан азы ғана жұмыс істейтіндігіне сенімін білдірді. Көп жылдар өткен соң То Дием мен Нху да, Вьетнамға қатысты саясатты жасаған американдық саяси қайраткерлер де бір-бірін түсінбейтінін айтты. АҚШ Мемлекеттік департаментіндегі Вьетнамның аға кеңесшісі Джозеф Менденхолл Диэмды әскери төңкеріспен алып тастауды және оны Тхьмен ауыстыруды ұсынды. Тхь Диемді құлату жоспарланғаннан кейін үкіметті басқаруға генералдар оны таңдағанын жеке білген. Осы уақытқа дейін Дием мен Нху оларға қарсы жоспар жасалып жатқанын түсінді, бірақ сарайдың сүйіктісі генерал Тон Тхет Диннің қатысы бар екенін білмеді. Нху Джинге және Арменияның Арнайы күштері командирі полковник Ле Куан Тунға Нго отбасына қарсы жасалма төңкеріс жасауды жоспарлауға бұйрық берді. Нхуның мақсаттарының бірі - қарсылық білдіргендерді жалған көтеріліске қосып, оларды анықтап, жою үшін алдап жіберу еді. Қоғаммен қарым-қатынас жасаудың тағы бір мақсаты - режимнің күштілігі туралы жалған пікір туғызу болды. Дием мен Нху қашып жүргендей болып көрінетін кезде, режимге аты-жөнін беруге келіспеген оппозициялық белсенділерден тұратын "революциялық үкімет" жарияланады. Бірінші төңкеріс кезінде лоялистер мен Нхуның астыртын әлемдегі байланыстары жетекші заговоршы генералдар мен олардың көмекшілерін, мысалы, Тхэ, ЦРУ офицері Люсьен Конейн және АҚШ елшісі Генри Кэбот Лодж-младшийді өлтіреді. Жалған "қарсы төңкеріс" болды, содан кейін лоялистер Дием режимін қалпына келтіру үшін Сайгонға қайта кіреді. Алайда, Джин төңкеріс жоспарының бір бөлігі болғандықтан, ол төңкеріске қарсы көтерілістерге жол ашу үшін астанадан лоялист күштерін жіберді. 1963 жылы 1 қарашадағы төңкерістен кейін, Дием мен Нху келесі күні қаза тапқаннан кейін, Тхунды бес күннен кейін, 1963 жылы 6 қарашада Миннің әскери хунтасы премьер-министр етіп тағайындады. Ол әскери революциялық кеңес (ӘКК) бақылаған уақытша үкіметтегі жетекші азаматтық адам болды. Бұған дейін Мин АҚШ-тың ресми адамдарына бейбіт тұрғындар иерархияда генералдардан жоғары болатынын уәде еткен болатын. Сонымен қатар, ол қаржы және экономика министрі болды. Тхэңнің тағайындалуы жалпыға танымал болған жоқ, кейбір жетекші тұлғалар Дием дәуірінен таза үзіліс жасау үшін жеке лоббилер жасады.

Хунтамен қарым-қатынасы

Тхуның азаматтық үкіметі ішкі жанжалдарға ұшырады. Тхьдің көмекшісі Нгуен Нгок Хуйдың айтуынша, генералдар Трэн Ван Дон мен Тон Тхь Диннің азаматтық кабинетте де, МРК-да да болуы басқару процесін салқындатты. Дьин мен Дьон азаматтық үкіметте Тьиге бағынышты болды, бірақ МРК мүшелері ретінде олар одан жоғары болды. Тхь азаматтық иерархияда генералдар келіспейтін бұйрық берген сайын, олар МРК-ға барып, оны жоққа шығаратын. Диемнің құлдырауынан кейін либералданған баспасөз Тхуға қатты шабуыл жасап, оның үкіметін МРК-ның "құралы" деп айыптады. Желтоқсан айының бір мезгілінде Тхэ еркін БАҚ-тың өзі туралы жариялағандарына төтеп бере алмай, 100-ге жуық журналисті кеңсесіне шақырды. Ашулы Тх жазушыларға айқайлап, үстелге құлағын соқты. Ол оларды дәл емес, жауапкершіліксіз және адал емес деп санайтын ақпарат үшін шабуылдады. Ол бұқаралық ақпарат құралдары оны және оның азаматтық кабинетін генералдардың қуыршақтары деп алдап отырғанын және журналистердің бірі коммунист, ал екіншісі нашақор екенін мәлімдеді.

Саясат

Диемнің құлдырауымен Будда дағдарысын басу және Нхудың арнайы күштерінің Ха Лой пагодасына шабуылдарына жауап ретінде Оңтүстік Вьетнамға қарсы қолданылған әртүрлі американдық санкциялар алынып тасталды. АҚШ-тың экономикалық көмегін тоқтату, коммерциялық импорт бағдарламасын тоқтату және түрлі капиталды жұмыстар бастамалары алынып тасталды. АҚШ тез арада Тху мен Миньді мойындады. Диемнің қолдаушыларын ықпалды орындарынан алып тастау үшін Тхэдің ұстанымы құлатылған президенттің жақтастары мен қарсыластары тарапынан сынға ұшырады. Кейбіреулер оның Диемді қолдайтын элементтерді биліктен алып тастауда жеткілікті күшті болмағанын сезінді, ал басқалары мемлекеттік қызметкерлердің айналмасының көлемі тым көп және кек алумен шектеледі деп санады. Сыбайлас жемқорлық немесе диэмистік қысымға қатысы бар деп күдікті бірқатар лауазымды адамдар айыптаусыз қамауға алынды, олардың көпшілігі кейін босатылды. Джин мен жаңа ұлттық полиция бастығы генерал Май Хуан Хуанға ішкі істер министрлігінің бақылауы берілді. Екі адам пара алу мен адалдық уәдесі үшін оларды босату алдында адамдарды жаппай тұтқындады деп айыпталды. Кейінгі жылдары Тхь өзінің үкіметі Сао Джай, Хоа Хао және Камбоджаның этникалық азшылықтары арасында қолдау табуды жоспарлап отырғанын еске алды, олардың элементтері NLF-те болды және оларды басқыншылықтан коммунистік емес батыс жақтас саяси жүйеге қайта әкелді. Ол коммунистерді шетке шығару мүмкін деп ойлады, өйткені ол оларды "егерде NLF-де үстемдік жоқ және тек кішігірім позицияда" деп сипаттады. Тхьдің айтуынша, бұл жоспар коммунистермен немесе НЛФ-пен келісімге келмеген, өйткені оның тобы оны коммунистік емес диссиденттерді қайтарып, коммунистерді оқшаулау үшін саяси әрекет ретінде қарастырған. Үкімет Солтүстік Вьетнамды бомбалау туралы американдық ұсыныстарды қабылдамады, өйткені мұндай әрекеттер моральдық биік жерді береді, олар тек өзін-өзі қорғау үшін күресу негізінде талап етті. 21 қаңтарда АҚШ басшыларымен кездесуде Мин мен Тхь бомбалау ұсынысын ашық әрі ашық түрде қабылдамады. Австралиялық тарихшы Энн Блэр бұл алмасуды режимнің "өлімге кесілгені" деп атады. Америкалықтар Сайгонның соғыс күшін күшейтуге деген ықыласына көбірек алаңдай бастады, ал бомбалаудың кері қайтарылуы маңызды нүкте ретінде қарастырылды.

Төмендеу

Уақытша үкіметтің саясаты мен жоспарлауы дұрыс бағытталмаған, нәтижесінде ол тез құлдырады. Вьетконгтың ауылдағы шабуылдарының саны Диемнің биліктен шығарылуынан кейін көтерілді, себебі төңкеріс үшін әскерлерді қалалық аймақтарға көшіру. Төңкерістен кейін жаңа және нақты деректер пайда болған сайын еркін талқылау әскери жағдай Дием хабарлағаннан әлдеқайда нашар екенін көрсетті. Вьет Конг шабуылдары 1963 жылдың жазында болғандай, одан әрі өсті, қару-жарақ жоғалту көрсеткіші нашарлады және Вьет Конгтың қоныс аудару деңгейі төмендеді. Төңкеріске қатысқан бөлімшелер ауылға ықтимал ірі коммунистік шабуылға қарсы күзету үшін майданға қайтарылды. Диемнің қызметкерлері әскери статистиканы жалғандауы қате есептеулерге әкелді, олар Диемнің өлімінен кейін әскери сәтсіздіктерде көрінді. Соғыс майданындағы сәтсіздіктерден басқа, оның құзыретінен тыс нәрсе, Тхь әскери мекемеде танымалдылыққа ие болды. Сол кездегі Минге қарсы жасалған түрлі төңкеріс жоспарларының бір мақсаты - Тхуды жою болды, ал премьер-министрдің танымалдылығы кейбір офицерлерді негізгі мақсат екендігіне алаңдатты; сол кезде МРК Тхуды жоюға қарай қозғалды, және Мин оған сенім білдірген жалғыз жоғары лауазымды генерал болды. 29 қаңтарда генерал Нгуен Хан Миннің МРК-ін қансыз төңкеріспен құлатты; Хан хунтаны коммунистермен келісім жасасуға ниетті деп айыптаса да, дәлел бар деп мәлімдегенмен, ол шын мәнінде жеке амбициямен қозғалған. Бір жылдан кейін Хань биліктен шығарылғаннан кейін, ол Минн тобына қатысты айыптаулардың жалған екенін мойындады. Кейінгі жылдары Хан, Тхь және Минх генералдары төңкеріс американдықтардың қолдауымен жасалғанын және олардың қолдауысыз жүзеге аспайтынын мойындады. Төңкеріс кезінде тұтқындалып, үй қамауына алынды, ал заговоршылар билікті нығайта түсті; ол саяси сахнадан алынып тасталды. Үкіметтің азаматтық бөлімі хань тағайындалғандармен ауыстырылды, ал Тхь саясатты тастап кетті, ол өзінің үкіметтегі кезеңінде өзін жеке байытты. Саясатты тастағаннан кейінгі қызметі белгісіз. 1976 жылы Сайгон қаласында қайтыс болды.