Кіріспе

1840-шы жылдар 1984 Британдық Борнеодағы Британдық Борнео Борнео аралының төрт солтүстік бөлігін қамтыды, олар қазір Бруней, Малайзияның екі штаты Сабах және Саравак және Малайзияның федералды территориясы Лабуан. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын британдық отаршылдық билігі кезінде Саравак Саравак Раджі (1841-1946) ретінде белгілі болды, Сабах Солтүстік Борнео (1881-1946) ретінде белгілі болды, ал Лабуан Лабуанның Тажы колониясы (1848-1946) ретінде белгілі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс пен Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Саравак Саравактың Таж колониясы болды (1946 1963), ал Сабах пен Лабуан Солтүстік Борнеоның Таж колониясын (1946 1963) құрады. Бруней Корольдігі (1888/19061984) - 1888/1906 жылғы Протекторат туралы келісімнен бастап Ұлыбританияның протектораты болды.

Католиктік миссионерлік қызметтер

1687 жылы папа Иннокентий XI-нің тапсырмасымен ол Борнеода христиан дінін уағыздады. Бұл миссияның ескерткіштері жоқ, бұл аралда ешқандай із қалдырмады, бірақ миссионер Құдай оның еңбегін жарылқағанын мәлімдеді. Халықтарды евангелизациялау қауымы 1855 жылы 27 тамызда Борнео аралының солтүстік бөлігін Солтүстік Борнео мен Лабуанның тәуелсіз префектурасына айналдырды және оны испандық Карлос Куартониге сеніп тапсырды. Квартерон бастапқыда теңіз капитаны болған және үлкен қауіптен құтылғаннан кейін өзін Борнеоға ізгі хабарды жариялауға арнауға уәде берген. Ол 1857 жылы Лабуанға келіп, 1860 жылы оны тастап кеткен бірнеше миссионермен бірге келді. Лабуан аралында жалғыз болса да, Квартерони өз еңбегін жалғастырды. Ақыры, оқшаулану оны күшсіз қалдырғанын көріп, ол 1879 жылы Римге барып, Пропаганданың миссияны институтқа тапсыруын сұрады. Римнен Испанияға барған Квартерони көп ұзамай қайтыс болды. Лабуан аралының ауданы 30 шаршы миль (78 км2) және онда 6800 адам тұрады; бұл Сингапур мен Гонконг арасындағы маңызды кеме станциясы. Лабуанда префект Апостолдық тұрады. Қызмет көрсететін станциялар - Лабуан және Кучинг (Саравак), ең маңызды екі қала. Миссионерлер тұратын осы екі жерден басқа он станцияға барады: Сибу, Кановит, Иган, Оя, Мука, Барам, Папар, Джесселтон, Путатан және Сандакан. П. Стрейттің "Миссиялар атласына" сәйкес, ХХ ғасырдың басында католик миссиясының статистикасы: 19 тұрақты діни қызметкер, 2 еркек бауырлас, 15 әйел бауырлас; 8 шіркеу; 20 часовня; 16 катехист; 740 оқушымен 14 мектеп; 2600 шомылдыру рәсімінен өту; шамамен 1000 катехумен.

Ұлыбритания билігі

Британдықтар 1846 жылы Лабуан аралын иеленді; олар 1888 жылы Солтүстік Борнео британдық протектораты ресми түрде танылғанға дейін Борнеоның солтүстік бөлігіндегі кішігірім билеушілер үстінен өз билігін біртіндеп кеңейтті. Британдық Борнео бөлігінде ағылшын тілінде сөйлейтін миссионерлер қажет болғандықтан, Пропаганда (1881 жылы 19 наурызда) Солтүстік Борнео мен Лабуанның миссиясын Англиядан Милл-Хиллдің Шетелдік Миссиялар қоғамына сендірді. Жаңа әкімшілікте тағайындалған алғашқы Апостольдық префект Томас Джексон болды. Қоғам миссияны басқаруды жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар колонияны күшті Жапон императорлық флотынан қорғай алмайтындарын түсінді. Олар әуеайлақтар мен әсіресе ондағы және Брунейдегі мұнай кен орындарын жапондықтар 1941 жылдың 16 желтоқсанында қонуға дейін жойды. Кішкентай британдықтар берілді. 1943 жылы шамамен 50 мың қытайлық жапонға қарсы көтеріліп, кейбір қалаларды басып алды. Олар көптеген өлім жазасына кесілді. Австралия арнайы операцияларды жүргізетін күш жіберді, олар жергілікті отаршылдарды оқытып, қаруландырып, 1945 жылдың маусым айында Австралия дивизиясының қонуына көмектесті. Жапон әскерлерінің саны 31 000-ға жуық болды және олар император берілсе де, 1945 жылдың қазанына дейін ұсталды.