Кіріспе

Польшалық америкалық ұшқыш Болеслав Михал Гладич (17 мамыр 1918 - 12 шілде 2011) - Польша ұшқыш-ұшқыш, Екінші дүниежүзілік соғыстың ұшқыш-ұшқыш. Ол Варшавада дүниеге келген.

Польша әуе күштері

Бала кезінде Гладдич әртүрлі мектептерден шығарылып, әскери мансапты таңдады. Ол Польшаның Әуе күштер академиясын үздік бітірген. Ол 1939 жылы 1 қыркүйекте әскери қызметке қабылданды, бірақ Польшадағы науқанда белсенді қызметте болу үшін тым кеш болды. Ол жаңадан тағайындалған ұшқыштар тобын Польша ұшқыштар мектебінің PZL P.7 ұшақтарын бейтарап Румынияға эвакуациялауға жетекшілік етті. Румыниядағы Түрну Северин лагерінен қашып (бұл процесте күзетшіге қол жұмсады) Францияға жетті, онда ол жаңадан құрылған поляк жасағымен "фин" эскадрильясына қосылды, ол фин-совет соғысына қатысуға ниетті болды. Эскадрилья Польшаның әуе әскерінің ерікті бөлімшесі Groupe de Chasse I/145 болды. Бірлік тәжірибелік Caudron C.714 "Циклон" ұшағымен жабдықталды. Кейіннен Гладич 1940 жылы 10 маусымда Bf 109E ұшағымен әуе шайқасын еске алды. Ұзаққа созылған ұрыс-керістен кейін поляк ұшағы қатты зақымдалды. "13" деген нөмірмен жазылған Мессершмитт ұшағының ұшқышы қанаттарын сілкіп, ұшақтан шығып кетті. Гладхихтің айтуынша, бұл - Люфтваффе асасы гауптман Георг Петер Эдермен кездескен бірнеше кездесулердің алғашқысы. (Люфтваффе деректеріне сәйкес, Эдер өзінің алғашқы ұшуларын JG 51-мен 1940 жылдың қыркүйегінде жасады.) "Майк" француз әуе күштерімен бірнеше әуе жеңістерін жеңген, бірақ бұл сақталған жазбалардан растала алмайды.

Корольдік әуе күштері

Гладхих 1940 жылы Ұлыбританияға келді, әйгілі No 57 OTU-ға ауысудан бұрын. 303-ші польшалық ұрысшы эскадрильясы 1940 жылдың қазанында, бірақ жазбалар 1941 жылы кейінірек келгенін көрсетеді. Ол 3 Bf 109 ұшағын атып түсірді және 1941 жылы 23 маусымда 2 рет шабуыл жасады, бірақ екінші шабуылдан кейін ол RAF Манстон әуежайында зақымдалған Spitfire ұшағын құлатты және телеграф бағанасына соқтығысты, бас сүйегі сынығы, бет кесулері және сынық кілт сүйегі. 1941 жылдың қазан айында Гладич қайтадан операцияға кірісті және 1942 жылдың шілдесінде "Познан қаласы" 302 эскадрильясына ауыстырылды. Мамыр айында ол ұшқыштардың командирі болып, лейтенант атағына көтерілді. Гладхих бірнеше жылдан кейін журнал мақаласында (Real magazine, Нью-Йорк, 1960 жылдың сәуір-мамыр айлары) гауптман Георг Петер Эдермен тағы бір кездесуін егжей-тегжейлі баяндады. 1943 жылдың көктемінде Гладхихтің Спитфайрын жарақаттағаннан кейін, Эдер қайтадан құрбанының қасына ұшып, қанат жайып, ұшып кетеді. Екі аса 1944 жылы тағы да ұрысқа шықты, онда Эдер Векта үстінде Гладичтің P 47 ұшағын атып түсірді, бірақ поляк Эдерді неміс фланг-жарылысынан ұшып құтылу арқылы айламен алдады. (Әрине, 1950 жылы Эдер мен Гладич Франкфуртта өткен ұшқыштардың кездесуінде кездейсоқ кездесті және олардың әрқайсысы қарсыластар болғанын растауға қол жеткізді.) Глэдихке қатысты тағы бір оқиға 1943 жылдың күзінде Глэдих қателікпен премьер-министр Уинстон Черчилльдің ұшағын құлатуды жақындады. RAF ұшақ командалығы жаза ретінде Гладишты жерге қамап қойды.

АҚШ әскери-әуе күштері

1944 жылдың қаңтарында RAF-тің екінші турын аяқтағаннан кейін, Гладдич поляк лейтенанты Витольд Ланувскимен бірге 1944 жылдың басында АҚШ армиясының 56-шы ұрыс тобының толықтай ресми емес бөлінуін ұйымдастырды. 56-шы майор Фрэнсис Габрескидің жалдауы бойынша, ол 1942 жылы капитан ретінде RAF поляк ұшақ қанатына қосылды, Гладхих американдық ұшқыштардың орнын толтыру үшін ұрыс жаттығуларын ұйымдастырды және Габрескидің 61-ші ұшақ эскадрильясына тағайындалды. 1944 жылдың 21 ақпанында Майк бір рет 2 Bf 109 ұшағын атып түсірді. Польша билігі 1944 жылы маусымда бұл келісім туралы білгенде, олар екеуін Польша әуе күшінен шығарумен қорқытып, тәртіпке басуға тырысты. Алайда екеуі де американдықтармен ұшуды жалғастырды және содан кейін шығарылды. Сондықтан, Гладичтің АҚШ Әуе күштерімен ұрыс-керіс туралы мәлімдемесі Польша Әуе күштерімен танылмайды. Гладхих ресми түрде USAAF-қа қабылданбады (оның өлтіру кредиттері ресми түрде танылды), және Польша әуе күштері ақыры оның тағайындалуын мақұлдағаннан кейін 1944 жылдың қазанына дейін бейресми түрде ұшып жүрді. Глэдич американдық жазбаларда оның RAF эскадрильясының басшысы деген атағымен танымал болды, бірақ оның американдық майор деген атағымен белгілі болды. Ол 61-ші ұшқыштар эскадрильясының құрамында ұшқан алты поляк ұшқышының арасында жетекші тұлға болды, олардың барлығы, біреуі ғана соғыстан аман қалды. 1944 жылдың қыркүйек айының соңына қарай Глэдич тағы 10 әуеден және 5 жердегі ұшақтарды жойды. Глэдич 1944 жылы 8 наурызда Берлинде бомбалаушыларды алып жүргенде, үш Focke Wulf Fw 190 ұшағын ұшырып алған. Ол Fw 190 ұшақтарын атып түсіргеннен кейін, отын аз болғандықтан, ол ажыратуға тырысты, бірақ басқа екі ұшақ оны қоршап, оны жерге түсіруге мәжбүрледі. Ол қонуға дайын тұрған неміс әуеайлағына жақындаған кезде, Гладич кенеттен қалған оқ-дәрілерімен әуеайлаққа оқ ашты. Неміс Fw 190-ы жауап берді, бірақ Гладдишты жіберіп алды және келесі екі Fw 190-ды атып түсірді. Англия жағалауынан өткенде оның P 47-нің отын бітіп, Глэдичті құтылуға мәжбүр етті. Кейін ол одан әрі ұшып кетті деп мәлімделді (ресми емес пе?) P 51 тобымен операциялар жүргізген, атын атамаған, Me 262 ұшағын түсіргенін мәлімдеген, бірақ бұл USAAF жазбаларымен расталмаған және оның он рет өлтіргені 61-ші FS-те жасалды. Сондай-ақ, ол ұрыс міндеттерінен жоғарылаудан және ауысудан қорқа отырып, әуедегі жеңістерінің жалпы санын әдейі төмендетті деп мәлімделген. Ол Virtuti Militari, Cross of Valour үш сабы бар Польша әуе күштері, DFC RAF, және күміс жұлдыз және екі кластер, Air Medal және үш кластер USAAF. Ол сондай-ақ 1944 жылы 8 наурызда Fw 190 ұшағын атып түсіргеннен кейін әуеайлақты атып түсіргені үшін Croix de Guerre орденін алған. Ол көптеген P 47-ге Pengie деген лақап ат қойды, ол өзінің сол кездегі қыз досының, канадалық WAAF лақап атымен, жаңа ұшақтарды алған кезде серияны Pengie V-ге дейін жалғастырды. Атауға қозғалтқыштың сол жағында пингвиннің мультфильмдік бейнесі кіреді. Соғыстағы "ойын" есебі бойынша 17 жойған, 2 жойған, 1 зақымданған және 5 жердегі адам қаза тапқан. Оның 56-шы FG-мен бірге 10 адам өлтіргенін АҚШ Әуе күштері ресми түрде мойындады, сондай-ақ Ланускидің 4 адам өлтіргені. (АҚШ әуе күштері тарихи зерттеу No. 85: Достық ұшақтарды жою үшін АҚШ Әуе күштері кредиттері, Екінші дүниежүзілік соғыс, Әуе күштері тарихи зерттеу агенттігі).

Соғыстан кейінгі өмірбаян

Соғыс аяқталғаннан кейін Глэдич Еуропадағы қара нарық контрабандасына қатысқан. 1950 жылдардың басында ол ЦРУ-ға Вашингтоннан жұмыс істейтін жаңадан құрылған "Артишок" жобасына қосылу үшін жалданады. Ол сондай-ақ 1945 жылы ресейліктер азат еткен Австриядағы неміс POW лагерінде өзінің ағасын (поляк қарсылық күресшісі) тапты. Польшаның қарсылық күштерінің көпшілігі Кеңес Одағының қолына түсіп, Сібірге жер аударылуы мүмкін екендігін алдын ала білген Гладич өзінің USAAF мәртебесін лагерьге бару үшін пайдаланып, батысқа ағасын алып кетуді қолға алды. Соғыстан кейін "Майк" Гладич Вашингтон штатының Сиэтл қаласына көшіп барып, докторлық дәрежесін алып, АҚШ азаматы болды. Ол өлгенге дейін психотерапиямен айналысқан аймақта өмір сүрді. Ол ұзақ уақыт бойы йога нидрамен айналысып, оны өзінің терапиялық әдісіне енгізді. Майкты білетіндердің көбісі оны йоги деп санайды, ол бұл атауға қарсылық білдірмеді. Ол осы оқиғаны баяндағандай, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Англияда тұратын пансионатта Үндістаннан келген бір кісіні кездестірді. Бір әйел өз үйінде әскери қызметшілерге және басқаларға қонақжайлық танытты. Майк өзінің йогшы екенін және өз ұстазының (қалай айтқанын білмеймін) Англияға барып, дайын адамдарды йогаға үйретуді тапсырғанын айтты. Майк оның ілімдеріне таңданып, оларды қабылдады. Майктың айтуынша, ол жігітке әуе күшіндегі қызметін тастап кету керектігін айтты, өйткені ол күндерін адамдарға бомба тастап, жау ұшқыштарын өлтіруге тырысты. Ол Англияға берген уәдесін қалай бұзатынын сұрады. Майк оған: "Күнде адамдарды бомбалап, кешке саған йога туралы айтып берейін бе?" - деп сұрағанын айтады. "Әрине, иә" деп жауап берді. Майк өзінің өмірдегі міндеті адамдардың үйлесімді өмір сүруіне көмектесу екенін айтты, бұл өмірдегі қарама-қайшылықтармен тату болуды білдіреді. Өмірінде көптеген қайшылықтар болса да, Майк әрқашан жан тыныштығына кенеліп, оны өзгелермен бөлісуге тырысты. Оның психотерапияға арналған визит карточкасында "Йога терапиясы" деп жазылған. 2008 жылы әйелі Елизавета "Пенги" қайтыс болды.