Кіріспе

1688 жылы Осман империясына қарсы көтеріліс Чипровци көтерілісі (, Chiprovsko vastanie) - солтүстік-батыстағы Болгарияда Рим католик болгарлары ұйымдастырған, бірақ көптеген шығыс православиелік мәсіхшілерді қамтитын Осман империясына қарсы көтеріліс. Ол 6 қыркүйекте Австрияның Белградты басып алғаннан кейін басталды және 1688 жылы сәтсіз аяқталды, көтерілісшілердің орталығы Чипровциді Осман әскерлері толығымен жойды.

Осман империясының қол астындағы Чипровци

Болгарияны жаулап алғаннан кейін Осман империясы бірқатар аймақтарды, қалалар мен ауылдарды Осман әкімшілік жүйесінен шығарды. Бұл, әдетте, практикалық себептермен бұрынғы болгар әкімшілігіне қалдырылған негізгі аймақтар болды. Мұндай қалалар Балқан өткелдерін, сондай-ақ Чипровци сияқты маңызды кен өндіру аймақтарын күзететін. Сол кездегі ауылдың мәртебесі толықтай анық болмаса да, христиан болгар аристократиясы Чипровциде өз билігін сақтап қалды деп есептеледі. Дубровниктегі дереккөздерде Соймировичтер отбасы туралы айтылады, оның мүшелері 14 ғасырдың аяғына дейін осында егемен билеушілер ретінде өмір сүрді. Османдықтардың басып алуынан кейін отбасы (не болмаса оның көпшілігі) Дубровникке көшіп барды, онда олар жергілікті аристократияның бір бөлігіне айналды және бұрынғы иеліктерін ұмытпай, Рим католиктік дінін қабылдады. Осы кезеңнен басқа белгілі отбасылар - Пейачевич, Парчевич, Черкич, Марканич және Кнежевич. XVII ғасырдың ортасында католиктік шіркеудің болгар мемлекетін католиктік Батыс Еуропаның көмегімен қалпына келтіру жолы ретінде қолданылуы идеясы Батыс жақтай Chiprovtsi дворяндық шеңберінде пайда бола бастады.

Ұйым

Көтерілістің қосымша факторлары XVII ғасырдың ортасындағы оқиғалар, атап айтқанда, 1683 жылы Венада жеңіліс ретінде күшті Осман империясына соққы болды. Империяның Еуропадағы қымбат, бірақ тиімсіз науқандарын қамтамасыз ету үшін ауыр салықтар енгізу және болгар католиктерін кейбір құқықтарынан айыру көтерілісті ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Жоғары білімді болгар католик дінбасысы және дипломат Петар Парчевич 1630 - 1645 жылдар аралығында Орталық Еуропаның христиан билеушілері арасында кең ауқымды дипломатиялық науқан жүргізді. Олар Петр Богдан мен Франческо Соймировичпен бірге Австрия монархы Фердинанд II, Польша-Литва одақтастығының патшасы Зигмунд III Васа мен оның мұрагері Владыслав IV Васаны және Валахия воеводасы Матей Басарабты кездестірді. 1647 жылы Осман империясы солтүстік-батыс Болгариядан Крит үшін Венециямен соғысқа байланысты толықтай дерлік кетіп қалды. Матей Басараб көтеріліске қолдау көрсету үшін 20 мың адамнан тұратын әскерді беруге уәде берді. Бірақ шешуші сәтте 1648 жылы 20 мамырда Владыслав IV қайтыс болды және көтеріліс тоқтатылды. Іскерлік жорықтың сәтсіздігінен кейін Парчевич Чипровци губернаторы Франческо Марканичпен бірге Венецияға барып, содан кейін жаңа поляк патшасы Ян II Казимеж Васаны, сондай-ақ Австрияның патша сарайын аралады, үш жерде де көмек көрсетуден бас тартты. Парчевич сонымен қатар Папа Иннокентий X-мен кездесті және 1651 жылдан кейін Германия, Венгрия, Трансильвания және Валахияға барды. Бұл тапсырмалардың сәтсіздігі, сондай-ақ Австрия мен Польшаның Осман империясына қарсы коалицияны басқаруға деген ықыласы бұл кезде көтерілістің басталуын тағы да тежеді. 1671 жылы Польша мен Осман империясы арасындағы соғыс басталып, Богдан мен Парчевичтің жұмысын жандандырды. Османдықтарға қарсы коалиция қайта құрылмады, Парчевич 23 шілдеде 1674 жылы Римде қайтыс болды, ал Богдан сол жылдың қыркүйек айында қайтыс болды. Польша патшасы Ян III Собиески 1683 жылы 12 қыркүйекте Венада Осман әскерлеріне үлкен соққы берді, оларға сол жерден ешқашан қайтып оралуға мүмкіндік бермеді. 1684 жылдың көктемінде Австрия мен Польша Осман империясына қарсы одақ құрды, кейін Венеция қосылды. 1686 жылы Ресей де коалицияға қосылуға шешім қабылдады. Бұл жолы союз тек болгар католиктерінен көмек сұрады. Болгарияның епискобы бұл аймақтағы 500-ден астам албан католиктерінің түріктерге қарсы көтеріліске қатысқанын атап өтті. Чипровци мен көршілес ауылдардың тұрғындары Австрия әскері Белградты 1688 жылы 6 қыркүйекте алған кезде орынды сәт келді деп шешті. 1688 жылдың көктемінде ауылды Австрия әскеріне қосылу үшін қалдырды, Пеячевичтің әскерлері Оршова мен бүкіл Банатқа шабуылға қатысты. Белград үшін шайқастан кейін көтеріліс бүкіл солтүстік-батыс Болгарияда басталды. 6 австриялық полкінің алға жылжуы Османдықтардың қайта топтасуын тоқтатуға ештеңе жасамаған болгар бөлімшелерін үйлестіре алмады. Шешуші шайқас 1688 жылдың қазан айында Кутловицаға жақын Жерәвица аймағында өтті, онда көтерілісші күштерді Осман әскерлері мен олардың мадьяр одақтастары жеңді. Ұрыстар жалғаса берсе де, көтеріліс тез басылды, 18 қазанда Чипровци ерлікпен қорғалғаннан кейін басып алынды және көршілес Копиловци, Железна және Клизура ауылдарымен бірге толығымен жойылды. Чипровци көтерілісі солтүстік-батыс Болгарияның Осман империясы мен Габсбургтер аумақтары арасындағы буферлік аймақ мәртебесіне тоқталды, католиктердің ықпалы негізінен тоқтады. Болгарияның дворяндық артықшылықтары мен оның аймақтағы билігі жойылып, Чипровцидің мәдени және экономикалық орталығы ретінде маңызы айтарлықтай төмендеді.