Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1688 жылы Осман империясына қарсы көтеріліс Чипровци көтерілісі (, Chiprovsko vastanie) - солтүстік-батыстағы Болгарияда Рим католик болгарлары ұйымдастырған, бірақ көптеген шығыс православиелік мәсіхшілерді қамтитын Осман империясына қарсы көтеріліс. Ол 6 қыркүйекте Австрияның Белградты басып алғаннан кейін басталды және 1688 жылы сәтсіз аяқталды, көтерілісшілердің орталығы Чипровциді Осман әскерлері толығымен жойды.
Revolt against the Ottoman Empire in 1688
The Chiprovtsi uprising (, Chiprovsko vastanie) was an uprising against Ottoman rule organized in northwestern Bulgaria by Roman Catholic Bulgarians, but also involving many Eastern Orthodox Christians. It broke out after the capture of Belgrade by Austria on 6 September 1688 and ended unsuccessfully, with the centre of insurrectionary activity, Chiprovtsi, being completely destroyed by Ottoman forces.
Осман империясының қол астындағы Чипровци
Болгарияны жаулап алғаннан кейін Осман империясы бірқатар аймақтарды, қалалар мен ауылдарды Осман әкімшілік жүйесінен шығарды. Бұл, әдетте, практикалық себептермен бұрынғы болгар әкімшілігіне қалдырылған негізгі аймақтар болды. Мұндай қалалар Балқан өткелдерін, сондай-ақ Чипровци сияқты маңызды кен өндіру аймақтарын күзететін. Сол кездегі ауылдың мәртебесі толықтай анық болмаса да, христиан болгар аристократиясы Чипровциде өз билігін сақтап қалды деп есептеледі. Дубровниктегі дереккөздерде Соймировичтер отбасы туралы айтылады, оның мүшелері 14 ғасырдың аяғына дейін осында егемен билеушілер ретінде өмір сүрді. Османдықтардың басып алуынан кейін отбасы (не болмаса оның көпшілігі) Дубровникке көшіп барды, онда олар жергілікті аристократияның бір бөлігіне айналды және бұрынғы иеліктерін ұмытпай, Рим католиктік дінін қабылдады. Осы кезеңнен басқа белгілі отбасылар - Пейачевич, Парчевич, Черкич, Марканич және Кнежевич. XVII ғасырдың ортасында католиктік шіркеудің болгар мемлекетін католиктік Батыс Еуропаның көмегімен қалпына келтіру жолы ретінде қолданылуы идеясы Батыс жақтай Chiprovtsi дворяндық шеңберінде пайда бола бастады.
After the conquest of Bulgaria the Ottomans left a number of regions, towns and villages out of the Ottoman administrative system. These were usually key regions that were left to be governed by the old Bulgarian administration for practical reasons. Such towns were the ones guarding the Balkan passes, as well as important ore extraction areas like Chiprovtsi. Although the status of the then village in the period is not completely clear, it is generally considered that the Christian Bulgarian aristocracy retained most of its authority in Chiprovtsi. Sources from Dubrovnik mention the family of Soymirovich, whose members lived there as sovereign rulers until the end of the 14th century. After the Ottoman invasion the family (or at least most of it) moved to Dubrovnik, where they became part of the local aristocracy and possibly accepted Roman Catholicism without forgetting their old possessions. Other known families from the period are Peyachevich, Parchevich, Cherkich, Markanich and Knezhevich. Around the middle of the 17th century, the idea of Catholicism being used as a way to restore the Bulgarian state with the aid of the Catholic Western Europe, began emerging in the circle of the pro Western Chiprovtsi nobility.
Ұйым
Көтерілістің қосымша факторлары XVII ғасырдың ортасындағы оқиғалар, атап айтқанда, 1683 жылы Венада жеңіліс ретінде күшті Осман империясына соққы болды. Империяның Еуропадағы қымбат, бірақ тиімсіз науқандарын қамтамасыз ету үшін ауыр салықтар енгізу және болгар католиктерін кейбір құқықтарынан айыру көтерілісті ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Жоғары білімді болгар католик дінбасысы және дипломат Петар Парчевич 1630 - 1645 жылдар аралығында Орталық Еуропаның христиан билеушілері арасында кең ауқымды дипломатиялық науқан жүргізді. Олар Петр Богдан мен Франческо Соймировичпен бірге Австрия монархы Фердинанд II, Польша-Литва одақтастығының патшасы Зигмунд III Васа мен оның мұрагері Владыслав IV Васаны және Валахия воеводасы Матей Басарабты кездестірді. 1647 жылы Осман империясы солтүстік-батыс Болгариядан Крит үшін Венециямен соғысқа байланысты толықтай дерлік кетіп қалды. Матей Басараб көтеріліске қолдау көрсету үшін 20 мың адамнан тұратын әскерді беруге уәде берді. Бірақ шешуші сәтте 1648 жылы 20 мамырда Владыслав IV қайтыс болды және көтеріліс тоқтатылды. Іскерлік жорықтың сәтсіздігінен кейін Парчевич Чипровци губернаторы Франческо Марканичпен бірге Венецияға барып, содан кейін жаңа поляк патшасы Ян II Казимеж Васаны, сондай-ақ Австрияның патша сарайын аралады, үш жерде де көмек көрсетуден бас тартты. Парчевич сонымен қатар Папа Иннокентий X-мен кездесті және 1651 жылдан кейін Германия, Венгрия, Трансильвания және Валахияға барды. Бұл тапсырмалардың сәтсіздігі, сондай-ақ Австрия мен Польшаның Осман империясына қарсы коалицияны басқаруға деген ықыласы бұл кезде көтерілістің басталуын тағы да тежеді. 1671 жылы Польша мен Осман империясы арасындағы соғыс басталып, Богдан мен Парчевичтің жұмысын жандандырды. Османдықтарға қарсы коалиция қайта құрылмады, Парчевич 23 шілдеде 1674 жылы Римде қайтыс болды, ал Богдан сол жылдың қыркүйек айында қайтыс болды. Польша патшасы Ян III Собиески 1683 жылы 12 қыркүйекте Венада Осман әскерлеріне үлкен соққы берді, оларға сол жерден ешқашан қайтып оралуға мүмкіндік бермеді. 1684 жылдың көктемінде Австрия мен Польша Осман империясына қарсы одақ құрды, кейін Венеция қосылды. 1686 жылы Ресей де коалицияға қосылуға шешім қабылдады. Бұл жолы союз тек болгар католиктерінен көмек сұрады. Болгарияның епискобы бұл аймақтағы 500-ден астам албан католиктерінің түріктерге қарсы көтеріліске қатысқанын атап өтті. Чипровци мен көршілес ауылдардың тұрғындары Австрия әскері Белградты 1688 жылы 6 қыркүйекте алған кезде орынды сәт келді деп шешті. 1688 жылдың көктемінде ауылды Австрия әскеріне қосылу үшін қалдырды, Пеячевичтің әскерлері Оршова мен бүкіл Банатқа шабуылға қатысты. Белград үшін шайқастан кейін көтеріліс бүкіл солтүстік-батыс Болгарияда басталды. 6 австриялық полкінің алға жылжуы Османдықтардың қайта топтасуын тоқтатуға ештеңе жасамаған болгар бөлімшелерін үйлестіре алмады. Шешуші шайқас 1688 жылдың қазан айында Кутловицаға жақын Жерәвица аймағында өтті, онда көтерілісші күштерді Осман әскерлері мен олардың мадьяр одақтастары жеңді. Ұрыстар жалғаса берсе де, көтеріліс тез басылды, 18 қазанда Чипровци ерлікпен қорғалғаннан кейін басып алынды және көршілес Копиловци, Железна және Клизура ауылдарымен бірге толығымен жойылды. Чипровци көтерілісі солтүстік-батыс Болгарияның Осман империясы мен Габсбургтер аумақтары арасындағы буферлік аймақ мәртебесіне тоқталды, католиктердің ықпалы негізінен тоқтады. Болгарияның дворяндық артықшылықтары мен оның аймақтағы билігі жойылып, Чипровцидің мәдени және экономикалық орталығы ретінде маңызы айтарлықтай төмендеді.
Additional factors for the uprising were the events in the middle of the 17th century, in particular the blow that the mighty Ottoman Empire received as the defeat at Vienna in 1683. The introduction of heavy taxes intended secure the costly yet ineffective European campaigns of the empire and the deprivation of the Bulgarian Catholics of some of their rights played an important role in the setup of the uprising. Petar Parchevich, a highly educated Bulgarian Catholic cleric and diplomat, carried out a large scale diplomatic campaign among the Christian rulers of Central Europe between 1630 and 1645. Together with Petar Bogdan and Franchesko Soymirovich, they visited Austrian monarch Ferdinand II, the king of the Polish–Lithuanian Commonwealth Sigismund III Vasa, and his heir, Władysław IV Vasa as well as Wallachian voivode, Matei Basarab. Around 1647 the Ottomans withdrew almost entirely from northwestern Bulgaria in relation to their war with Venice for Crete. Matei Basarab sent messengers to promise a 20,000 strong army to support the uprising. In the decisive moment, however, Władysław IV died on 20 May 1648 and the uprising was called off. After the campaign's failure, Parchevich went to Venice together with the governor of Chiprovtsi Franchesko Markanich and then visited the new Polish king Jan II Kazimierz Vasa, as well as the Austrian royal court, being denied assistance at all three places. Parchevich also met Pope Innocent X and also visited Germany, Hungary, Transylvania and Wallachia after 1651. The unsuccess of these missions, as well as Austria and Poland's reluctance to head an anti Ottoman coalition again frustrated the uprising's outbreak at this time. A war between Poland and the Ottoman Empire began in 1671 that activated Bogdan and Parchevich's work. A coalition against the Ottomans did not form again, with Parchevich dying in Rome on 23 July 1674 and Bogdan following in September of the same year. Polish king Jan III Sobieski delivered a great blow to the Ottoman forces at Vienna on 12 September 1683, never again allowing them to return beyond that point. Austria and Poland concluded a union against the Ottomans in the spring of 1684 with Venice joining later. Russia also decided to become part of the coalition in 1686. The union this time sought the help of Bulgarian Catholics alone. It was noted by Bulgarian Bishop that over 500 Albanian Catholics in the region were involved in the Uprising against the Turks as well. The residents of Chiprovtsi and the neighbouring villages decided that the appropriate moment had come when the Austrian army took Belgrade on 6 September 1688. left the village to join the Austrian army in the spring of 1688, with Peyachevich's forces participating in the assault on Orşova and the whole Banat. The uprising broke out in the entire northwestern Bulgaria area after the battle for Belgrade. The advancing of 6 Austrian regiments did not succeed in coordinating the Bulgarian units that did nothing to stop the Ottoman regroup. The decisive battle took place in October 1688 in the Zheravitsa country close to Kutlovitsa, where the insurrectionary forces were defeated by Ottoman troops and their Magyar allies. Although fighting went on, the uprising was quickly suppressed, with Chiprovtsi being captured on 18 October after a heroic defence and was completely destroyed together with the neighbouring villages of Kopilovtsi, Zhelezna and Klisura. The Chiprovtsi Uprising put an end to northwestern Bulgaria's status as a buffer zone between the Ottoman Empire and the Habsburg territories, with Catholic influence largely ceasing. The privileges of Bulgarian nobility and its authority in the region were eliminated and Chiprovtsi's importance as a cultural and economic centre considerably decreased.