Кіріспе

Американдық романист Мари Сюзет Сандос (11 мамыр 1896 - 10 наурыз 1966) Небрасканың романист, өмірбаяны, оқытушы және мұғалімі. Ол Батыс жазушыларының біріне айналды және пионерлер өмірі мен жазық жерлердегі үндістер туралы көп жазды.

Ерте өмір және білім

Мари Сюзет Сандоз 1896 жылы 11 мамырда Небраска штатының Хей-Спрингс қаласында Швейцариядан келген иммигранттар Жюль мен Мэри Элизабет (Фер) Сандоздың алты баласының ең үлкені болып дүниеге келді. Тоғыз жасқа дейін ол тек неміс тілінде сөйледі. Ол оның өмірі туралы жан-жақты зерттеу жүргізе бастады және оның пионер болу туралы шешімін, даладағы өмірді қатаң түрде жасап, пионерлер қауымдастығының басшылығын және сол аймақтағы жергілікті үндістермен достығын құжаттады. Нәтижесінде ол 1929 жылы қайтадан пайдаланған Мари Сандоз деген атпен басылған "Ескі Жюль" деп аталды. 1933 жылы тамақ жемейтін және денсаулығы нашар болған ол үйіне, Sand Hills-ке, анасымен бірге қалуға көшті. Америкадағы барлық ірі баспалар "Ескі Жюльді" қабылдамады. Линкольн қаласынан кетер алдында Сандоз 70 қолжазбасын ауласындағы ваннаға лақтырып, өртеп жіберді. Алайда ол жазуын жалғастырып, келесі романы - Небрасканың аяусыз отбасы туралы шынайы және шынайы әңгіме - "Слогм Хаус" романын жазуға кірісті. 1934 жылдың қаңтарында ол Линкольнге оралып, Небраска штатының тарихи қоғамында жұмыс тапты, онда ол Небраска тарихы журналының редакторы болды. 1935 жылы ол өзінің "Ескі Жюль" кітабының қайта қарастырылған нұсқасы он төрт рет қабылданбағаннан кейін Atlantic Press баспасының фантастикаға қатысты байқауында жеңімпаз атанғанын естіді. Осы уақыт ішінде Сандоз Шуртлефф Армз-ді Оңтүстік 17-ші көшесінің 645-ші мекенжайына көшірді. Бұл Сандостың жалғыз Линкольн резиденциясы. Ол жерде ол екінші романын жазды Капитал қаласы (1939), ол оған басқаша сипаттағы беделділік әкелді: жек көруші хаттар мен қауіптер. Слогм-хаус ауылдық Небрасканың мінез-құлқына шабуыл ретінде қарастырылды, ал Капитал-Сити Линкольн қаласына шабуыл ретінде қарастырылды. 1940 жылы Сандоз Денверге көшіп келді, ішінара қарсылықтан құтылу үшін, сондай-ақ зерттеулер үшін жақсы құралдар үшін. Кейін 1943 жылы ол Батыс туралы зерттеу материалдарына қол жеткізу және өзінің баспагерлеріне жақын болу үшін Нью-Йорк қаласына қоныс аударды. 1942 жылы оның үлкен лакоталық көшбасшы Crazy Horse туралы өмірбаяны жарық көрді. Бұл кітап "Айбақты жылқы: Оглаланың таңғажайып адамы" деп аталады. Сандоз өзінің өмірбаянын лакоталық дүниетанымынан жазып, лакоталық ұғымдар мен метафораларды қолдана отырып, тіпті лакоталық сөйлеу үлгілерін қайталап, өз уақытынан озып кеткенін дәлелдеді. Кейбір сыншылар оны ең үздік туынды деп санайды. "Ақылсыз жылқы" кітабының алғы сөзінде ол былай дейді: "Мен мүмкіндігінше қарапайым сөздерді қолдандым, сөз тіркесімен, суреттермен және ритмнің астында жатқан үлгілер арқылы үндістердің ақ адам сөздері жоқ нәрселерін айтуға үміттенемін, оның туа біткен табиғатының бір бөлігін, оның жер мен аспанға және олардың арасындағы барлық нәрселерге деген қарым-қатынасын білдіремін. Оның егжей-тегжейлілігіне мұқият назар аударуы, терең зерттеулері және жазықтық үнді мәдениетінің таңғалуы кейінірек "Шейен күзі" (1953), "Ат аулаушы" (1957) және "Сөз аулаушы" (1963) сияқты еңбектерінде байқалады. Оның Ұлы жазықтар сериясының басқа үш кітабы, ең танымалдарының бірі - Буфал аңшылары (1954), малшылар (1958) және бобёрлер (1964) әрқайсысы батыстың тарихын жануарлар түріне қатысты дамытады. Сандос басқа жазушыларды жігерлендіретін. Ол Висконсин университеті сияқты мекемелерде жазғы жазу семинарларын өткізді, оған үміткер авторлар жіберген қолжазбаларды қарап шығып, пайдалы түсініктемелер берді және Небрасканың білім беру теледидары шығарған бағдарлама арқылы шығармашылық жазуды үйретті. Ол жазушыларға "жақсы білетін тақырыпты таңдап алып, ол туралы жазуды" кеңес берді. Сандос 1966 жылы сүйектер қатерінен қайтыс болғаннан кейін бір ай ішінде де жазуын жалғастырды. Сандоз 1976 жылы Небрасканың атақ-даңқ залына кірді. Мари Сандоз мұра қоғамы қойған тарихи белгі оның "Ескі Жюльді" жазған кезде тұрған жерінде орналасқан. 1954 жылы Небрасканың ұл-қыздарының ерекше жетістіктері сыйлығы "Небрасканың шыншыл және нақты ұсынысы" үшін. 1958 жыл "Ат аулаушы" үшін Джон Ньюбери құрмет медалі. 1963 жылы "Сказкалы" үшін ең жақсы жасөспірімдер көркем әдебиеті үшін Спор сыйлығы. 1964 жылы Саддлмен сыйлығы енді Оуэн Вистер сыйлығы деп аталады. 1969 жылы Небраска кітапхана қауымдастығы Мари Сандос сыйлығын құрды. Бұл сыйлық жыл сайын "Нэбрасканың кітап әлеміне жазу, кино түсіру немесе осыған байланысты қызмет арқылы елеулі, тұрақты үлес қосқандарға" беріледі. 1976 жылы Небрасканың атақ-даңқ залына кірді. 1998 жылы Ұлттық Каубойлар және Батыс мұрасы мұ...

Шығармашылық емес

Ескі Жюльс. Бостон: Литтл, Браун, 1935; Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 1962. Crazy Horse: Оглалалардың таңғажайып адамы. Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 1942. Шайен көктемі (кітап). Нью-Йорк: МакГроу Хилл, 1953 жыл. Буфло аңшылары. Нью-Йорк: Гастингс Хаус, 1954 жыл. Малшылар: Рио-Грандеден алыс Мариасқа дейін. Нью-Йорк: Гастингс Хаус, 1958 жыл. Гамблиннің ұлы: Суретшінің жастық шағы. Нью-Йорк: Кларксон Поттер, 1960 жыл. Бұл сиу халқы. Нью-Йорк: Гастингс Хаус, 1961 жыл. "Ақтөбеге арналған махаббат әні". Harper & Row штаттық сериясы. Нью-Йорк: Харпер және Роу, 1961; Линкольн. "Бабыр адамдар" империяның озық ұлысы. Нью-Йорк: Хастингс Хаус, 1964 жыл. Кіші Бигхорн шайқасы. Липпинкотттың ірі шайқас сериясы. Филадельфия: Липпинкотт, 1966 жыл.

Көркем әдебиет

Слогм үйі. Бостон: Литтл, Браун, 1937 жыл. Капитал Сити. Бостон: Литтл, Браун, 1939 жыл. Том Уокер. Нью-Йорк: Диал Пресс, 1947. Қысқы күн күркірі. Филадельфия: Вестминстер баспасы, 1954 жыл. Мисс Морисса: "Алтын жолдың докторы". Нью-Йорк: МакГроу Хилл, 1955 жыл. Жылқы аулаушы. Филадельфия: Вестминстер баспасы, 1957. "Қиындықты аңдып алушы". Филадельфия: Вестминстер баспасы, 1963 жыл.

Эсселер

"Кинкайдр келеді де кетеді: Небрасканың құмдық тауларында болған оқиғалы балалық шақтың естеліктері". Солтүстік Америка шолу 229 (сәуір, мамыр 1930):43142, 57683. "Жаңа шекаралық әйел". "Кенді ерлер" (англ.) 1936 ж., қыркүйек, 49-бет. "Екі тұрып тұрған бұқа" "Көк кітап", 1949 ж., қараша, 58-64-беттер. "Батыстың көзқарасы" 1854 жыл. Небраска тарихы 35 (желтоқсан 1954): 24354. Небраска штаты. "Денсаулық" журналы, 1956 ж., мамыр, 103-14 бб. Нью-Йорктегі аванпост. Прейри шкунары 37 (1963 жылдың жазы): 95106. "Джордж Бёрд Гриннеллдің кіріспесі", "Шейенн индейлері: олардың тарихы мен өмір салты". Нью-Йорк: Купер сквері, 1962 жыл. "Амос Бад Харт Булл мен Хелен Блишке кіріспе", Оглала Сиукстың суреттеу тарихы. Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 1967.

Қысқа жазбалар жинағы

Дос және жау: Мари Сандостың таңдамалы қысқа жазбалары. Вирджиния Фолкнердің редакторы. Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 1959 және 1976 жж. Сандхилл жексенбілік және басқа да естеліктер. Вирджиния Фолкнердің редакторы. Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 1970.